24 Şubat 2022 tarihinde Rusya'nın Ukrayna'yı işgal hamlesi ile birlikte başlayan ve beşinci yılına girecek olan savaş barış görüşmelerinin tekrar sıkılaştığı fakat sonuca varılamadığı bir dönemin içerisinde. Bu noktada barış görüşmelerinde iyi ilerlemeler ve güvenlik garantileri açısından anlaşmalar olsa da Ukrayna adına iki önemli düğüm söz konusu bunlardan biri Donbas bölgesi ikincisi ise Zaporijya Nükleer Tesisi. Ukrayna bu iki noktayı savaşmadan bir barış antlaşması ile vermek istemiyor.
Ukrayna'nın savaşmadan vermek istemediği bu iki düğüm oldukça kritik zira bu iki nokta Ukrayna'nın hem ulusal egemenliği adına hem de ekonomisi adına oldukça kritik yerler.
Hali hazırda savaşın sürecine baktığımızda Rusya saldırıları ocak ayında kesintisiz sürdü. Bu ocak ayı içerisinde Rusya 6 binden fazla İHA saldırısı ve güdümlü füze saldırı düzenleyerek Ukrayna'nın enerji noktalarını felç etti. Bu özellikle kış ayının ortasında Ukrayna'nın elektriksiz kalması demek bu da şehir yaşamında oldukça zorlayıcı bir dönem. Cephe hattında ise Rusya son bir haftada Harkiv, Sumi Zaporijya ve Donetsk bölgelerinde yerleşim yerlerinde kısmi ilerlemeler sağlıyor fakat cephe hattında bir kilitlenme söz konusu zira Rusya kasaba kasaba ilerlemeye çalışırken bazı noktalarda püskürtülüyor. Asıl savaş yıpratma savaşına dönmüş durumda bu da özellikle karşılıklı misilleme saldırıları ve enerji noktalarını hedef alma üzerinde ilerliyor diyebilirim.
Bu çerçevede ilk olarak özellikle kış ayında Ukrayna'nın sürekli enerji hatlarının tahrip edilmesi Ukrayna'da en büyük sorunlardan biri ABD Başkanı Donald Trump bu konuda soğuk kış aylarında Rusya'dan Kiev'i vurmamasını talep ettiğini bunun kabul edildiğini söylese de Rusya'dan resmi bir açıklama gelmedi. Bu dönemde ayrıca barış görüşmelerinde ilerleme olduğu söylense de Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy barış görüşmelerinin devam ettiği süre içerisinde Rusya'nın daha ağır saldırılara hazırlandığını iddia etti. Bu da barış görüşmelerinde bir güven ortamı sağlanamadığının bir işareti olarak yorumlanabilir.
Barış görüşmelerinde bir diğer konu ise Ukrayna Devlet Başkanı'nın açıklamaları zira barış görüşmelerinde özellikle iki nokta üzerinde fazlasıyla duruldu. Bunlardan biri Donbas bölgesi yani bir toprak sorunu Rusya burada bölgenin tamamen kendi hakimiyetine verilmesini istiyor ve Alaska Görüşmelerinde bunun üzerine anlaşıldığı sürekli olarak dile getiriliyor. Ukrayna bu toprakları kesinlikle savaşmadan vermeme taraftarı zira Donbas Ukrayna'nın tamamlayıcısı Ukrayna bu toprakların Rusya'ya verilmesinin askeri bir üs verilmesi manasına geldiğini savunuyor ayrıca bu bölge bir tampon olmayacak bu da şu demek Donbasın tamamen Rusya'ya devredilmesi Rus ordusunun Ukrayna'nın iç kısımlarına ve Dnipro nehrine daha kolay ulaşması demek olacak. Diğer yandan Donbas Ukrayna'nın askeri-endüstriyel tesislerinin birçoğuna ev sahipliği yapar bu da savunma hatlarını zorlaştıracak ayrıca 2014 Kırım ilhakı sonrasında Ukrayna tüm savunma düzenini Donbas üzerine kurmuş vaziyette bu hatların devredilmesi Ukrayna'nın merkezine doğru düzlüklerin başlaması demektir ve daha kolay bir işgal demek Ukrayna yönetimi bunu bildiği için Donbas'ı vermekten kaçınıyor ve güvenlik garantileri talep ediyor. Bu noktada Ukrayna yine de Rusya'ya güvenmiyor zira tarihsel hafıza da çok yüksek zira 1994 Budapeşte Memorandumunda Ukrayna Nükleer Silahlarını toprak bütünlüğü sözü karşılığında Rusya'ya devretti fakat bu sözler tutulmadı. Bu yüzden bu tarihsel hafıza Ukrayna'yı Rusya ile savaşmaya ve barış görüşmelerinde yavaş kalmaya iten güç diyebilirim. Donbas'ın ekonomik anlamda önemi de Ukrayna için oldukça kritik zira bu bölge büyük bir kömür havzasına sahip Ukrayna'nın elektrik üretimi ve çelik sanayisi için hayati derecede önemli bir nokta ve barış görüşmelerinde tıkanmasının da sebebi bu aslında zira Donbas'ın kaybı birçok alanda Ukrayna'yı ekonomik olarak da zorlayacaktır.
Ukrayna'nın savaşmadan vermek istemediği yerlerden biri de Zaporijya Nükleer Tesisi zira bu nokta Ukrayna adına oldukça önemli şu an Rusya'nın elinde olan bu tesis aynı zamanda Rus ordusu için bir sığınak görevini de görüyor ve Ukrayna'ya belirli saldırılarını buradan yönetiyor. Kiev yönetimi bu süre içerisinde Nükleer Tesis bölgesini askeri olarak hedef almıyor ve Rusya'da tesisleri bir pazarlık kozu olarak kullanıyor. Bu noktada tekrar tesisleri çalıştırma gibi sorunlar söz konusu olsa da böyle bir girişim söz konusu değil ve hala soğutma modunda fakat Ukrayna'nın iddiası savaşın başından bu yana tesisin dış güç kaynağının 12 kez kesildiği üzerine ve Rusya'nın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansındaki üyeliğinin askıya alınmasını talep ediyor. Özellikle Rusya'nın barış görüşmelerindeki amacı bu Nükleer Tesisi ortak yönetim modeli ile ABD'ye kabul ettirmekti ve hala bunun üzerinde mutlaka duruyor. Ukrayna ise bu noktada asla taviz vermedi zira savaş sona erse bile Zaporijya Nükleer Tesisi savaş öncesi Ukrayna'da tek başına toplam nükleer enerji üretiminin yarısını karşılıyordu. Bu aynı zamanda şu demek normalde Ukrayna bu tesis sayesinde Avrupa'ya elektrik ihraç edebiliyordu fakat bu noktada taviz Ukrayna'yı enerji ithal eden konumuna düşürecektir.
Askeri olarak baktığımızda ise Zaporijya Nükleer Tesisi Dinyeper Nehrinin kıyısında bulunuyor. Burası oldukça stratejik bir konum zira Rusya'nın burada kalması nehrin kıyısında güvenli bir ateş hattı oluşturması demek. Hali hazırda ise burayı Ukrayna ordusunun vurmayacağını bildiği içinde bir kalkan olarak kullanıyor diyebilirim.
Bu çerçevede barış görüşmeleri devam ediyor ve 4-5 Şubat tarihinde Abu Dabi'de bir zirve gerçekleşecek burada Ukrayna'nın tavizlerinden vazgeçeceği ihtimali çok zor zira Ukrayna'nın geleceği adına oldukça önemli iki düğüm bölgesi söz konusu ayrıca güvenlik garantilerinde yüzde yüz bir nokta sağlanmış değil fakat güvenlik garantileri Avrupa ülkeleri arasında netleştirildi ve Paris'teki görüşmelerde karara bağlandı önemli olan ABD'nin burada sağlayacağı destek olacaktır. Rusya'nın ise özellikle güvenlik garantilerine bakışı büyük bir sorun zira Avrupalı herhangi bir gücü Ukrayna topraklarında istemiyor bu da barış görüşmelerinin tıkanması noktasında bir sonuç çıkarabilir. Ukrayna egemenlik haklarından ödün vermeden bir görüşme yapılacağını sıkı bir şekilde belirtti bu noktada barış formülü oldukça zor geçecektir. Barış görüşmelerinde her zaman kritik olan bir nokta vardır o da liderler görüşmesidir liderler görüşmesi sürecin tamamlanması manasına da gelir fakat Rusya-Ukrayna savaşında bu mümkün görünmüyor bu da süreci bir hayli uzatıyor ve sadece askeri noktalarda belirli kararlar alınıp görüşmeler tamamlanıyor. Türkiye bilindiği üzere liderler görüşmesi platformunu uygulamaya çok yaklaşmıştı fakat tekrar pürüzler sorun olmuştu.
Mustafa Metin Kaşlılar/ TİMETÜRK
