Öncelikle şunun altını çizelim daha İran'a saldırılar başlamadan önce Trump ben bu işi bir haftada bitiririm diyordu. Bugün ise gelinen nokta ortada. İran'ı İran yapan bazı özellikler var. İran dönem dönem işgal edilse de hiçbir zaman tam manasıyla sömürgeleştirilmemiştir. Burada Ahamenişlerden Safevilere 2500 yıllık bir devlet geleneği var. Yani kadim bir devlet, kadim bir millet ve kadim bir coğrafya.
İran devleti ve milleti her işgalden sonra hızlı bir şekilde toparlanmıştır. Ayrıca İran bulunduğu coğrafya itibariyle de dağlar ve çöl platosu ile çevrili olması doğal bir savunma mekanizması kazandırmış bu da işgali zorlaştırmıştır. İran kuzeyde Hazar denizine, Orta Asya, Basra Körfezi ve Anadolu'ya komşu bir ülke. Jeopolitik derinliği çok fazla. Bu açıdan topoğrafya olarak çetin bir coğrafya. İran'da müthiş bir doğalgaz rezervi var. Dünya doğalgaz rezervleri bakımından Rusya-İran-Katar sıralamasında küresel doğalgaz rezervi bakımından ikinci. Petrol ise bir diğer tartışmasız güç kaynağı. İran, Hark Adası gibi bir güce sahip.
İran'ın ekonomik kalbi olan bu ada güney sahiline 25 km mesafede ve günlük ham petrol üretimi 3.1 milyon varil. İran'a hükmetmek demek bu kaynakları da ele geçirmek demek. İran, Hürmüz boğazını denetleyen stratejik konumu, Hazar havzası ve Basra Körfezinde sahip olduğu zengin hidrokarbon rezervleri, önderliğini yaptığı Şii İslam ideolojisi, köktendinci radikal yapılanmalar ile sürdürdüğü ilişkiler nedeniyle Orta Doğu, Orta Asya ve Kafkasya dengelerinde ağırlığı hissedilen bir ülke. Bir diğer özelliği de sahip olduğu etnik yapının çeşitliliği. Fars, Azerbaycan Türkü, Kürt, Türkmen, Arap, Ermeni, Lor, Bahai, Zerdüşt, ve Yahudi gibi.
Bu nüfusunun yaklaşık olarak %50'si Fars, %30'u Türk ve %10'u Kürt. Sonuç olarak petrol ve doğalgaz yatakları ile büyük bir ekonomik güç içinde bulunduğu havza ve nüfusunun niteliği açısından da önemli bir jeopolitik yapıya sahiptir. İran'ın Ortadoğu'daki dinsel önderliğini es geçemeyiz. Safevilerden itibaren İran halkı Şiilik temelinde birleşmiştir. İran birçok İslam ülkesinden farklı olarak Sünni mezhebine göre değil Şii mezhebine göre yönetilmiştir. Bu da İran'ı diğer Şii nüfusa sahip ülkeler açısından tehlikeli bir ülke yapmıştır. Dolayısıyla bütün bu dinamiklerin toplamından çıkan sonuçla İran, tarihte, dünde de bugün de Batı'nın markajında bir devlet olmuştur.
Dr. Berna Çaçan/TİMETÜRK
