Aynı makine, aynı işçi, aynı miktarda enerji ve aynı sekiz saat…
Buna rağmen bir işletme diğerinden iki kat daha fazla üretim yapabiliyor.
Bu durum her zaman daha fazla çalışmaktan, daha çok insan istihdam etmekten ya da ek kaynak tüketmekten kaynaklanmaz.
Aradaki temel fark, sahip olunan imkânların miktarından ziyade o kaynakların ve o imkânların ne kadar verimli kullanıldığında saklı.
Ekonomide bunun adı verimliliktir.
Bir çiftçiyi düşünelim.
Aynı büyüklükte iki tarla, benzer miktarda su ve aynı çalışma süresi…
Buna karşın bir çiftçi hektar başına 3 ton ürün alırken diğeri 8 ton alabiliyor.
Toprak aynı. Güneş aynı. Su benzer. Ama sonuç farklı.
Aradaki bu fark; tohum seçiminden sulama yöntemine, toprak analizinden makine kullanımına uzanan bir bilgi birikiminden doğar.
Demek ki üretimin sonucunu yalnızca sahip olduğumuz kaynaklar belirlemiyor.
O kaynakları nasıl organize ettiğimiz, nasıl kullandığımız da sonucu değiştiriyor.
Aynı tablo fabrikalar için de geçerli.
Bir fabrikada iki üretim hattı düşünün.
Makineler benzer, çalışan sayısı yakın ve enerji kullanımı birbirine yakın.
Bir hat günde 1.000 ürün üretirken diğeri 1.500 ürün üretiyor.
Aradaki fark; makinelerin daha iyi planlanmasında, gereksiz beklemelerin azaltılmasında, hatalı üretimin düşürülmesinde ve iş akışının daha iyi organize edilmesinde yatar.
Burada önemli olan daha fazla kaynak harcamak değil, kaynakların boşa gitmesini önlemek.
Japonya'nın sanayileşme tecrübesi ve Toyota’nın üretim sistemi bu anlayışın en somut örneğidir.
İsrafı azaltmak, zamanı yönetmek ve hataları henüz başlangıç aşamasında fark etmek ve üretim sürecini sürekli geliştirmek…
Tek tek bakıldığında küçük görünen bu iyileştirmeler, büyük üretim sistemlerinde devasa verimlilik artışları oluşturur.
Bir dakikalık gecikme tek başına önemsiz görünebilir. Fakat binlerce ürünün üretildiği bir sistemde bu küçük kayıplar büyük maliyetlere dönüşür.
İşte verimlilik, tam olarak bu küçük kayıpları fark edip sistemik olarak büyük ölçekte azaltabilme becerisidir.
Üstelik bu durum sadece fabrikaların meselesi değildir.
Limanlarda gemiler günlerce bekliyorsa, kamyonlar boş dönüyorsa, fabrikalar makinelerini tam kapasite kullanamıyorsa, üniversiteler ekonomiye katkı sağlayacak bilgi üretemiyorsa ve kamu işlemleri gereksiz bürokrasiye takılıyorsa orada sadece zaman kaybedilmez.
Doğrudan ekonomik değer kaybedilir.
Kullanılmayan zaman fırsat kaybı, çalışmayan makine ise harcanmış sermayedir. Ve bu küçük kayıplar yıllar içinde biriktiğinde, ülkelerin refah seviyeleri arasındaki uçurumu oluşturur.
Bir ülke daha fazla işçi çalıştırarak, daha fazla hammadde kullanarak veya daha fazla enerji tüketerek üretimini artırabilir. Bu da ekonomik büyümedir.
Fakat bunun doğal bir sınırı vardır.
Daha güçlü ve sürdürülebilir olan, aynı kaynakla daha yüksek katma değer üretebilen ekonomidir.
Bir işçi bir saatte 10 birim üretirken, başka bir ekonomide aynı sürede 20 birim üretilebiliyorsa, iki ekonominin yalnızca üretim miktarları değil, rekabet güçleri de aynı olamaz.
Bu nedenle uzun vadeli kalkınmanın yolu yalnızca daha fazla çalışmaktan geçmez. Daha iyi organize olmak, israfı azaltmak, zamanı doğru kullanmak, kaliteyi yükseltmek ve aynı kaynaklardan daha fazla sonuç elde etmek gerekir.
Ülkelerin gerçek zenginliğini sahip oldukları kaynakların hacmi değil, o kaynaklara katabildikleri değer belirler.
Elimizdeki kaynakları artırmadan onlardan daha fazlasını üretebildiğimiz an, gerçek ekonomik kalkınma başlar.
*Bu konunun detaylı anlatımını ve video analizini Dr. Murat Ergüven – Ekonomiyi Yeniden Düşünmek YouTube kanalında izleyebilir, görüşlerinizi videonun altında paylaşabilirsiniz.
Dr. Murat Ergüven / TİMETÜRK
