Türk Ceza Hukuku'nda “milli ve manevi değerlere hakaret” adıyla tek bir suç tipi yoktur. Ancak millete, dine, devlete, bayrağa ve toplumun ortak değerlerine yönelik hakaret ve aşağılamalar, farklı ceza maddeleri kapsamında suç sayılmaktadır. Burada önemli olan, söylenen sözün veya yapılan davranışın eleştiri mi yoksa aşağılayıcı bir saldırı mı olduğudur. Hukuk eleştiriyi korur; hakareti ve aşağılamayı korumaz.
Halkın Benimsediği Dini, Milli ve Manevi Değerleri Aşağılama
(TCK m.216/3)
Halkın bir kesiminin benimsediği dini, milli veya manevi değerlere, herkesin görebileceği şekilde hakaret edilmesi ve bu sözlerin toplumda huzursuzluk, gerginlik veya çatışma yaratma ihtimali taşıması halinde bu suç oluşur. Burada yalnızca sert veya rahatsız edici sözler yeterli değildir. Söylenen ifadelerin açıkça aşağılayıcı olması ve kamu barışını bozabilecek nitelik taşıması gerekir.
Örneğin bir inancı, milli bir değeri veya ortak bir manevi değeri topluca küçümseyen, alaya alan ve insanları kışkırtan ifadeler bu kapsamda değerlendirilir. Buna karşılık, bir düşünceyi eleştirmek veya o değerin nasıl yorumlandığını doğru bulmamak suç değildir.
Altı aydan bir yıla kadar hapis cezası vardır.
Hakaret Suçu
(TCK m.125)
Milli veya manevi değerler kullanılarak bir kişiye ya da belirli bir gruba yönelik onur kırıcı, küçük düşürücü sözler söylenmesi halinde hakaret suçu oluşur. Burada asıl korunan şey, kişinin şeref, onur ve saygınlığıdır. Hakaretin doğrudan söylenmesi şart değildir; ima yoluyla veya alay ederek yapılması da suç sayılabilir.
Hakaretin sosyal medya, internet, basın veya kalabalık ortamlar gibi herkesin görebileceği yerlerde yapılması halinde ceza daha ağır uygulanır. Günümüzde en sık karşılaşılan örnekler sosyal medya paylaşımları üzerinden işlenen hakaretlerdir.
Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası vardır.
Fiil alenen işlenirse ceza artırılır.
Sadece bir görüşe katılmamak, bir düşünceyi eleştirmek veya karşıt fikir beyan etmek hakaret sayılmaz.
Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini veya Devlet Kurumlarını Aşağılama
(TCK m.301)
Türk milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni, hükümeti veya yargı organlarını küçük düşürücü, aşağılayıcı ifadelerle hedef almak bu suçu oluşturur. Ancak devletin icraatlarını eleştirmek, politikaları yanlış bulmak veya sert şekilde ele almak suç değildir. Burada da temel ölçüt, eleştiri mi yapıldığı yoksa aşağılama mı olduğu sorusudur.
Devletin veya milletin onurunu hedef alan, küçümseyici ve aşağılayıcı ifadeler bu madde kapsamında değerlendirilir.
Altı aydan iki yıla kadar hapis cezası vardır.
Türk Bayrağına Hakaret ve Saldırı
(TCK m.300)
Türk Bayrağını yakmak, yırtmak, yere atmak, üzerine basmak veya başka bir şekilde aşağılayıcı davranışta bulunmak açıkça suçtur. Bayrak, milli bir sembol olduğu için bu tür fiiller ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmez. Fiilin alenen, yani başkalarının görebileceği şekilde yapılması suçun oluşması için yeterlidir.
Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası vardır.
Yurdal Kılıçer \ Timeturk
