Türk Medeni Kanunu’nda “vasiyetname”, kişinin ölümünden sonra malvarlığının akıbetini belirleyen en kişisel hukuk iradesidir. Fakat bu irade, duyguyla değil, şekille korunur; çünkü hukuk, niyet kadar şekil şartını da ciddiye alır.
VASİYETNAME NEDİR?
Vasiyetname; kişinin sağlığında, ölümünden sonra geçerli olmak üzere malvarlığı üzerinde yaptığı tek taraflı ve geri alınabilir bir ölüme bağlı tasarruftur.
Burada kritik nokta şudur:
Vasiyetname bir “dilek” değil, kanunun çizdiği sınırlar içinde kurulan bir irade beyanıdır.
KİMLER VASİYETNAME YAPABİLİR?
Hukuk burada iki temel şart arar:
Ayırt etme gücü (ne yaptığını anlayacak bilinç- aklı başında olmak- baskı, korku, tehdit olmaması)
15 yaşını doldurmuş olmak
Bunlar yoksa, en güzel cümlelerle yazılmış bir metin bile hukuk nazarında “yok hükmündedir”.
VASİYETNAMENİN ÜÇ ŞEKLİ
1. Resmi Vasiyetname (Noter/Sulh Hukuk)
Hukuki güvenliği en yüksek formdur. İrade notere veya sul hukuk mahkemesi memuruna anlatılır, vasiyetname metni hazırlanır, Mirasbırakan okur ve imzalar, Tanıklar sürece katılır, imzalarını atar.
Devlet, bu resmi makamlar önünde verilmiş bu iradenin üzerine mühür basar.
2. El Yazılı Vasiyetname
En pratik ama en riskli olanıdır. Şartlar serttir: Baştan sona el yazısı ile yazılmış olması şarttır. Tarih ve imza net olmalıdır.
Bilgisayar çıktısına atılan imza, hukukta vasiyet olarak kabul edilmez.
3. Sözlü Vasiyetname
Sadece olağanüstü hallerde geçerli sayılabilir. Ölüm tehlikesi, Savaş,Ulaşımın kesilmesi gibi durumlarda söz konusu olabilir. Normal şartlarda kabul edilmez.
Olağanüstü haller geçtiğinde, yazılı olarak yapılması gerekir. Yani kalıcı değil, geçici bir hukuki reflekstir.
VASİYETNAMEDE EN KRİTİK SINIR: SAKLI PAY GERÇEĞİ
Vasiyetname “tam serbestlik” değildir. Çünkü hukuk bazı mirasçıları korur:
Altsoy (Çocuklar) Eş ,Ana-baba.Bu kişilerin “saklı payı” vardır.
Yani vasiyetname yazılsa bile, tamamen dışlanmaları çoğu durumda mümkün değildir.
Bu nedenle vasiyetname: “mutlak tasarruf” değil, “sınırlandırılmış özgürlük” alanıdır.
EN ÇOK YANILINAN NOKTA: “HER ŞEYİ BIRAKTIM” ZANNI
Birçok kişi vasiyetnameyi sihirli bir anahtar sanır.
Oysa gerçek şudur:
Vasiyetname izah edilen Şekil şartlarına uygun değilse ya da şekil eksikse vasiyet düşer.
Vasiyet eden aklı başında baskıdan uzak özgür iradesiyle vasiyetname hazırlamadı ise yani ehliyet yoksa, vasiyet çöker
İzah edilen şekilde saklı pay ihlal edilirse, saklı pay sahipleri tenkis davası açma hakkı kazanır.
Yani vasiyetname, sadece “yazmakla” değil, hukuka uygun yazmakla geçerlidir.
Vasiyetname yukarıda anlatılan şekil, ehliyet ve sınır şartlarına uymak zorundadır. Aksi halde geriye kalan şey bir irade değil, mahkeme dosyasıdır.
Yurdal Kılıçer/TİMETÜRK
