NATO 7-8 Temmuz tarihleri arasında Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenlenen 36.Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesini tamamladı. Ankara zirvesi özellikle NATO’nun güncellenmiş kararları ve ittifakın geleceği açısından en önemli zirvelerden birine ev sahipliği yapmış oldu.
NATO’nun bu zirvede en önemli gündemi savunma sanayii yatırımları üzerine oldu. Ayrıca ABD’nin yük paylaşımı prensibi gereği Avrupa ülkeleri askeri olarak yatırımlarını daha fazla arttırma kararı almış durumdalar bu NATO’nun 3.0 vizyonu olarak kayda geçti fakat ABD Avrupa adına desteğini sürdürmeye devam edecek sadece yönünü değiştirme kararı almış durumda.
Jeopolitik olarak Avrupa’nın öne çıkma sebebi oldukça net Rusya-Ukrayna Savaşı ve bu savaşın finanse edilmesi Avrupa ülkeleri adına kritik bir gündem oluşturuyor. 2022 tarihinden bu yana devam eden savaşın faturası artarak devam ediyor ve Ukrayna direnme aşamasının yanında artık Rusya’da askeri kabiliyetlerini arttırmış durumda. Ukrayna’ya verilecek desteğin devamı özellikle NATO’nun yeni vizyonunu da çizmiş durumda. NATO’nun sonuç bildirgesinde ise net bir konu söz konusu Ukrayna’ya 70 milyar dolar yardım taahhüttü ortaya çıktı ayrıca bu desteğin 140 milyar dolara çıkacağı konuşulmakta bu sebeple Ukrayna’nın savaşı devam ettirme aşaması yenilenerek devam edecek.
NATO zirvesi öncesi ve sonrasında Ukrayna’nın hamlelerini net bir şekilde görmek lazım Ukrayna özellikle Rus şehirlerinde adeta hayatı durdurma noktasına getirmiş durumda. Ukrayna Rusya’nın petrol rafinelerine doğrudan İHA saldırılarını başlatmış durumda ve bu üst üste saldırılar Rusya için inanılmaz derecede zarar verici diyebilirim. Ayrıca en önemli nokta Ukrayna bu saldırıları sınırından 800 ila 1500 kilometre uzaklıklara taşımış durumda yani Rusya içinde operasyon kabiliyetini arttırmış durumda diyebiliriz. Ukrayna’nın bu saldırıları Rusya için özellikle altyapı zararları açısından ve lojistik zararlar açısından zorlu zira yaptırımlar altında olan Rusya bu zararları uzun süre eski haline döndürmekte zorlanabiliyor. Bunu özellikle şuradan görebiliriz. Kırım’da benzin kuyrukları ve yakıt krizleri ayrıca dizel ihracat yasakları getiriliyor bu zararı göstermesi açısından yeterli bir nokta.
Ukrayna’nın bu askeri stratejisi son dönem kabiliyetine uygun fakat Rusya misilleme saldırıları kapsamında Ukrayna’da da ağır hava saldırıları gerçekleştiriyor. NATO’nun 3.0 Avrupa Vizyonu bu açıdan önemli zira Ukrayna’ya verilecek hava savunma füzeleri yetersiz Avrupa’nın bu sorumluluğu daha fazla yüklenmesi gerekiyor ve üretimlerini daha fazla arttırması gerekiyor. Bu geç tedarikler Ukrayna’ya yapılan saldırıların engellenmesini zorlaştırıyor. ABD Ankara’da yapılan NATO zirvesinde Ukrayna adına önemli bir karar aldı. Bu karar Patriot füzelerinin Ukrayna tarafından üretimi için lisans verilmesi oldu yani önleme füzeleri artık Ukrayna topraklarında üretilecek bu şu demek bilindiği üzere ateşlenen füzeler oldukça pahalı ve lojistiği oldukça zor bu sebeple mühimmat kıtlığı yaşanabiliyor bu lisans sayesinde Ukrayna’da mühimmat kıtlığı önlenmiş olacak ayrıca transfer süreleri de ortadan kalkmış olacak diğer yandan en önemlisi maliyetler Ukrayna için düşmüş olacak bu lisans anlaşması sayesinde Ukrayna NATO standartlarına da tam bir şekilde entegre olmuş olacak. Ukrayna’nın savaş boyunca yıpratma savaşına da hazırlığı tamamlanmış olacak diyebilirim.
Bu noktada en önemli olan nokta bu savaşın finanse kısmı ve savunma bütçelerini arttırması gerekecek olan Avrupa ülkeleri olacak zira savaş ağırlaşarak devam ediyor.
Diğer yandan NATO gündeminde İran vardı. Bilindiği üzere ateşkes görüşmeleri ve süreci söz konusu olsa da ABD Başkanı Donald Trump ateşkesin bittiğini belirtti ve bu süreçten sonra İran’a tekrar hava saldırıları başladı. NATO Zirvesinde üstünde durulan konu İran’ın Nükleer silaha asla sahip olmaması ve Hürmüz Boğazının açık olması gerektiğiydi yani geçiş özgürlüğü NATO sonuç bildirgesinde “hayati” olarak nitelendirildi.
İran’a saldırıların tekrar başlaması hem ekonomik hem de askerî açıdan yeni bir süreç olacaktır zira görüşmeler belli bir noktada tıkanıyor. Bu sebeple İran’a saldırılar belirli bir süre devam ederken Hürmüz tekrar kapalı kalacak ve süreç birkaç ay öncesine dönecek burada önemli olan nokta görüşmeler için kapıların kapatılmaması olacaktır fakat NATO vizyonu İran’ın süreç yönetimine karşı net bir tavır takındı diyebiliriz.
Türkiye NATO zirvesine ev sahipliği yapmasının yanında bu iki savaş çerçevesinde de önemli bir noktada yer alıyor. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın görüşmelerinin tekrar İstanbul formatına alınması ve Türkiye’nin barış görüşmelerine ev sahipliği yapması Türkiye’nin taleplerinden biri bugüne kadar geçen süre içerisinde iki taraf ile de görüşebilen Türkiye NATO içinde oldukça önemli bir seviyeye gelmiş durumda. Türkiye bu savaşın kritik temel taşlarından biri olmayı sürdürerek sürecin barışa evrilmesi adına çalışmaya devam edecektir. İran savaşı ile ilgili olarak da Türkiye İran ile görüşebilmesi açısından kritik öneme sahip bir NATO üyesi ve bölgede kilit öneme sahip olduğu için İran’daki gelişmeleri yakından takip ediyor. NATO zirvesinde özellikle Hürmüz Boğazındaki mayınların temizlenmesi sürecinde aktif rol alacak ülkelerden biri olacaktır ki Karadeniz’de mayın temizliği sürecinde Türkiye aktif rol oynamış tecrübe sahibi bir ülke. Bu savaşların genel çerçevede hızlı bir şekilde barışa evrilmesi oldukça zor fakat diplomasi bu noktada önemli bir kilit açıcıdır diyebilirim.
Mustafa Metin Kaşlılar/TİMETÜRK
