24 Şubat 2022 tarihinde Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ile başlayan süreç bugün karşılıklı İHA saldırılarının arttığı bir döneme girmiş durumda ayrıca savaşın genişlediğini de belirtmemiz gerekli zira bugün savaşın askeri stratejisinde önemli bir yer tutan konu ticari gemiler ve limanların hedef alınması diyebiliriz.
Rusya-Ukrayna savaşı cephede hali hazırda tıkanmış durumda bu da iki ülkeyi yıpratma savaşının içine çekiyor ve bu çerçevede karşılıklı İHA ve Roket saldırıları, altyapı saldırıları aynı zamanda limanlardan ayrılan ticari gemiler hedef oluyor. Ukrayna özellikle bölgede Rusya ile ticari hamlede bulunan ya da Rusya’nın müttefik olarak tanımladığı ülkelerin gemilerini hedef almayı artırmış durumda diğer yandan Rusya’da Ukrayna limanlılarına ağır saldırılar gerçekleştirmekte bu saldırıların sonuncusu Rusya’nın Ukrayna’nın Karadeniz kıyısında bulunan Chornomorsk Limanı, Nikolayev Limanı ve Yujnıy limanına saldırılarda bulundu. Rusya bu limanın ve limanlarda bulunan gemilerin silah taşımacılığı yaptığını belirtti. Bu saldırıların askeri yanı dışında uluslararası lojistik küresel ticaret ve gıda güvenliğini de baltalandığını söylememiz gereklidir. Ukrayna’da aynı şekilde Rusya’da petrol rafineleri ve askeri merkezler dışında en çok Rusya’nın önemli limanlarını hedef alıyor bu noktada Kırım limanları ve Rusya ana karasında bulunan akaryakıt aktarma tesisleri hedef alınıyor. Bu karşılıklı saldırılar sebebiyle de limanlarda ticari gemiler için güvenli bir nokta bulunamıyor.
Bu noktada en son Rusya’nın Novorossiysk Limanından Samsun’a doğru yola çıkan bir gemi hedef alındı iki hafta önce de Ukrayna’nın Odessa limanı açıklarında bir Türk şirketine ait ticari gemi hedef alındı. Bu saldırıların özellikle savaşın Karadeniz hattına tamamen yayıldığını söylememiz gereklidir. Özellikle ticari gemilerin hedef alınması Karadeniz’deki ticaretin ağırlaşması manasına gelecektir ve ticari kayıplar artacaktır aynı zamanda gemilerde bulunan mürettebatın can güvenliği de büyük risk altında kalacaktır.
Rusya-Ukrayna’nın Karadeniz hattında ticari gemileri hedef alması karşılıklı bir misilleme hareketi olsa da özellikle deniz ticaretini aksatması bakımından tahıl ve yem hammaddesi hareketliliği durma noktasına gelmiş durumda. Bunun en net örneği İzmir limanıdır zira İzmir’de yapılan ticaretin %80’i ithalat %20’si ihracata dayanır. Ukrayna limanlarından ve Rusya limanlarından İzmir Limanlarına gemi trafiğinin azalması yem sanayisinde hammadde sorunlarını ortaya çıkarmaktadır. Diğer yandan hammadde gelmemesi özellikle tahıl, mısır gibi ürünlerin de üretim maliyetlerinin artmasını beraberinde getiriyor.
Ukrayna özellikle saldırılardan dolayı ihracatını kısa süreliğine durdurmuş durumda özellikle Rusya’nın altyapı saldırılarını limanlara üzerine yoğunlaştırması Ukrayna’nın finansal damarını kesmeye yönelik bir strateji fakat bu saldırılar özellikle Ukrayna’nın ticaret hacminin %60’ının tarım ürünlerinin oluşturduğunu düşünürsek bir gıda güvenliği riski doğurmaktadır. Bu noktada rakamlarla konuşursak Ukrayna’nın tahıl ve yağlı tohum ihracatının %90’ı Odessa limanı üzerinden gelmekte bu oldukça kritik bir konu ve Rusya bu limanlara özellikle saldırmaya devam edecektir.
İlaveten Karadeniz güvenliği risk altına girmiş durumda zira ticari gemilerin İHA saldırılarına maruz kalması navlun fiyatlarını da yukarı çekiyor bu da üretim maliyetlerini arttıran bir diğer konu diyebiliriz.
Türkiye bu noktada özellikle ilk ticari gemilere saldırıların Karadeniz’de başlamasından bu yana iki ülke de ile de sıkı şekilde bir diplomasi yürütüyor. Türkiye aynı zamanda yukarıda bahsettiğim gibi iki ülkeden de tahıl ürünleri ithal ediyor bu sebeple Türkiye için Karadeniz güvenliği oldukça kritik bir konu.
Türkiye savaşın başında 2022 tarihinde iki ülke arasında arabulucu olarak Tahıl Koridoru Anlaşması imzalamış ve Ukrayna limanlarında kalan milyonlarca ton tahıl ve gıda maddesinin güvenli koridorlar üzerinden dünya pazarına ulaştırılmasını sağlamıştı. Normalde bu anlaşma 120 günlük süreçler şeklinde uzatılıyordu fakat anlaşmanın imzalanmasından bir sene sonra Rusya anlaşmadan çekilme kararı aldı. Bu süreçten sonra Ukrayna’dan kalkan gemiler açık deniz yerine NATO üyesi ülkelerin karasularına yakın seyrediyordu. Bu rota üzerinden askeri riskler sıfırlanmış görünse de Ukrayna limanlarının altyapısının zarar görmesi limana gemi yerleşememesinin ana sebeplerini oluşturuyor aynı zamanda ticari gemilerin açık denizlerde her an vurulma tehdidi altında olması bir diğer tehlike boyutu diyebiliriz. Türkiye tekrar iki ülke ile bir uzlaşı sağlayıp gıda güvenliğini güvence altına alabilir fakat Rusya’nın buna yanaşması oldukça zor zira denizde lojistik sigortalar ve ödeme kanalları ikincil ekonomik yaptırımlara takılıyor bu da Avrupa Birliği’nin yaptırımları ile doğrudan bağlantılı bu sebebiyetle Rusya bu yaptırımların kaldırılmasını talep edecektir. Bu da durumun sonuçsuz kalarak gıda güvenliği ve genel hattıyla Karadeniz güvenliğinin risk altında kalması tehlikesini sürdürecektir.
Rusya-Ukrayna savaşı genel hattı ile genişleyen bir savaş kapsamında değerlendirilmelidir zira cephe hattının kitlenmesi özellikle iki tarafında yıpratma savaşını devam ettirme stratejisiyle ilerleyeceğinin net göstergesi özellikle iki ülke de karşılıklı finansal noktalara saldırıları ağır şekilde sürdürecektir.
Mustafa Metin Kaşlılar/TİMETÜRK
