Dijital çağ adı verilen bir ilginç zamanda yaşıyoruz. 2023 yılında yapılan bir araştırmada sosyal medya kullanımının ortalama günlük süresi yaklaşık 2 saat 20 dakika olarak bulunmuştu. 2026 yılına girerken işin içine bir de Yapay Zekâ girince bu sürenin katlanarak arttığını tahmin etmek zor değil.
Dijital Dünya
Günümüz dünyası artık dijital bir dünya. Sosyal medyadan GPS sistemlerine, yapay zekâdan dijital ikizlere kadar yeni teknolojiler bu dijital dünyada etkisini hızlı biçimde göstermektedir. Dijital dünya, dijital teknolojiyle temsil edilen, işlenen veya aracılık edilen bir ortamdır. Bugün zaman, mekân, benlik, kimlik, iletişim, tüketim gibi değerlerin artık dijitale dijital olmuştur.
Tüm resmi işlerin E-devlete taşındığı günümüzde, bankacılık işlemleri, gazete okuma, film izleme gibi etkinlikler artık dijital ile yapılıyor. Diğer yandan akıllı evler, dijital medya ile iletişim araçları yaygın kullanıma girerken insanların sosyalleşmesi de dijital ortamlarda dijital iletişim araçları ile gerçekleşmektedir. Dijitalleşme toplum yapısını ve kültürünü o kadar köklü dönüştürmeye başladı ki dönüşen bu yeni topluma dijital yerliler (Digital Natives) adı bile verildi.
Sosyal Medya
Sosyal medya, bir dijital iletişim aracı olarak kullanıcıların sosyalleşmesine, bilgi paylaşımına ve kullanıcının kendisinin geliştirdiği içerikleri yayınlamasına imkân sağlar. Internet üzerindeki sosyal ağlar ve mesajlaşma platformları en popüler yerler olmaya devam etmektedir. Dünya genelinde, dünyanın yaklaşık %60'dan fazlasının internete bağlı olduğu dikkate alınırsa dijital iletişim aracının küresel düzeyde kullanımının özellikle küresel toplumsal olayların oluşumundaki etkisi kaçınılmaz bir sonuç haline gelmiştir.
Facebook, Instagram, Twitter (X ), TikTok, Nsosyal gibi sosyal medya platformları günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline geldi. Bu tür sosyal medya platformları, dijital iletişimin bir aracı olarak tümüyle faydalı araçlar olarak görülmemeli. Aslında her yeni teknolojide olduğu gibi sağlanan faydaların yanında zararları, getirdikleri yanında götürdükleri de olması doğaldır.
Sosyal medya kullanıyorum... Çünkü sosyal medyanın anında bağlantı sağlayarak dünyanın dört bir yanındaki insanları anında birbirine bağlama ve onları iletişime geçirme becerisi var. Aile, akraba ve arkadaşlarla iletişim kurmak ve iletişimde kalmak yanında çeşitli meslek gruplarının oluşturduğu ağlarla iletişim kurmak ve mesleki gelişmelerden haberdar olmak sosyal medyanın önemli bir katkısıdır. Kurulan ağlarla ve iletişim kurulan topluluklarla mesafe gibi engeller sosyal medya ile aşılmış olur.
Sosyal medya kullanmaktan korkuyorum... Çünkü sosyal medya gizlilik ve güvenlik sorunlarını da beraberinde getirir. Sosyal medya aracılığı ile paylaşılan kişisel bilgilerin kötüye kullanılması gibi veri ihlalleri ve kimlik hırsızlığı riskleri var. Bu süreçte bilgisayar korsanları ve veri madenciliği yapa istismarcılar her zaman bir risk oluşturmaktadır.
Sosyal medya kullanıyorum... Çünkü sosyal medya ticari yönü olan bir platform. İşletmeler ile tüketicilerin iletişim biçimi sosyal medya ile değişti. Sosyal medya platformları şirketlerin geniş bir kitleye ulaşmasını sağlamakla kalmıyor. İşletmelerin veya şirketlerin ürünlerini tanıtmasını ve müşterilerle etkileşim kurmasını da sağlıyor.
Sosyal medya kullanmaktan korkuyorum... Çünkü sosyal medyaya bağımlı hale gelme riskim var. Sosyal medyada saatlerce zaman geçirmek gerçek hayatta verimliliğin azaltır ve sosyal etkileşimin kopmasına yol açar. Sosyal medya gerçek dünya ilişkilerimi zayıflatabilir. Gerçek dünyadan ve gerçek iletişimden, yüz yüze iletişimden kopmam yalnızlık ve yalıtılmışlık getirir. Sanal gerçekliğin hayattaki gerçekleri yerine geçmesi benim gerçek hayattan kopmama ve sana bir dünyada sana varoluş yaşamama yol açar. Sosyal medyanın bağımlılık yapıcı doğasının farkındayım.
Sosyal medya kullanıyorum... Çünkü sosyal medya bana geniş bir bilgi edinme ve öğrenme fırsatı sağlıyor. Çevrimiçi kurslar, mesleki bilgiler ve haberler, yerel ve küresel haberler gibi çok çeşitli bilgiye sosyal medya ile ulaşabiliyorum. Sosyal medya beni eğitim kurumlarının etkinlikleri, sağlanan istihdam alanları ve fırsatları, günlük hayatta karşılaşılan sorunların çözümleri, eğitim ve öğretimin geleceği, farklı bilgi kaynakları ve öğrenme ortamlarından haberdar ediyor.
Sosyal medya kullanmaktan korkuyorum... Çünkü sosyal medya her ne kadar bir bilgi kaynağı ve öğrenme ortamı olarak hizmet etse de aşırı ve ölçüsüz kullanımı bende kaygı, depresyon yaratabilir. Sosyal medyada iyi tasarlanmış ve sunulmuş fakat çoğu zaman gerçekçi olmayan tanıtımlar, anlatımlar ve sunumlar bende yetersizlik duygusu yaratabilir. Bu yetersizlik duygunu özgüven ve özsaygıyı da olumsuz etkileyebilir. Sosyal medyada iti tasarlanmış sunumlar insan beynini etkiler ve bir çeşit beyin yıkama işlevi görür. Sosyal medya ile akıl, irade ve kişilik kavramlarının riske girdiğinin farkındayım.
Sosyal medya kullanıyorum... Çünkü sosyal medyadaki özellikle duyulara hitabeden görseller ve diğer sunumlar etkileşimli olduğu zaman eğlenceli hale gelmektedir. Sosyal medya platformları için içerik geliştirme sürecinde özellikle yenilikçilik ve yaratıcılık özelliklerimi ifade etme imkânı bulurum. Bu süreçte kişisel bakış açımı, görüşlerimi ifade ederek paylaşma fırsatı bulurum. Böylece yaratıcılığımı ve yenilikçiliğimi keşfederim. Bu keşifler de bana yeni kariyerler sağlar ve yeni kariyer planlaması yapabilirim.
Sosyal medya kullanmaktan korkuyorum... Çünkü sosyal medya platformları marjinal grupların da kendilerini ifade edebildikleri yerlerdir. Kötü amaçlı grupların provokasyonları, dezenformasyon faaliyetleri, yanlış haber ve bilgi ile kitleleri etkilemek için yaptıkları gayrimeşru faaliyetler de sosyal medya ortamlarında kendilerine yer bulur. Böylece sahte haberler ve yanıltıcı bilgiler sosyal medyada hızla yayılır ve toplumu ve davranışlarını olumsuz etkiler. Özellikle siyasal örgütler, terör örgütleri, uluslararası istihbarat örgütlerinin sosyal medyayı kendi amaçları doğrultusunda kullandıklarını biliyorum. Bu bağlamda sosyal medyanın toplumların veya ülkelerin yapılarını ve yönetimlerini manipüle etmek için çok etkili biçimde kullanılmakta olduğunun farkındayım.
Sosyal medya kullanıyorum... Çünkü fiziksel ve ruhsal sağlık sorunlarım olduğunda sosyal medyada yer alan ilgili destek gruplarından destek alabilirim. Bu sorunların çözümü için yol gösterici içerik ve faydalı kaynaklara erişim sağlayabilirim. Sosyal medyada birçok insan bu tür sorunlarla ilgili deneyimlerini paylaştıkları için dolaylı olarak faydalı olabilirler.
Sosyal medya kullanmaktan korkuyorum... Çünkü bazı sosyal medya platformları gerçekçi olmayan güzellik standartlarına dayalı olarak tasarlanmış ve hazırlanmış görüntülerle güzellik algımı etkiler. Sosyal medya, vücut yapım, güzelliğim, yakışıklılığım, fiziksel yapım gibi konularda sürekli gerçekçi olmayan standartlara bırakır. Oluşan sosyal baskı ve özgüven eksikliği beni gereksiz yere harcama yapmaya teşvik eder. Sosyal medya, sosyal baskı yanında taciz, siber zorbalık gibi şiddet unsurlarını getirebilir.
Sosyal Etkileşim
Sosyal öğrenme, dolaylı öğrenme, model alarak öğrenme, taklit ederek öğrenme gibi öğrenme biçimleri elbette sosyal etkileşim ile gerçekleşir. Ancak buradaki sorun sosyal medya etkileşimine karşı yüzyüze etkileşimin artık etkisini ve yaygınlığını kaybetmesidir.
Dijital dünyada yaşıyoruz. Bu bir gerçek ama insan olmaya devam ediyoruz. Henüz dijital insan olamadık. Yapay zekâ yeni bir insan tipi yaratmaya çabalasa da yapay olan her şeyin insani olmadığını da biliyoruz. Sosyal medya ile sosyal insan olunmaz.
Velhasılı Kelam...
Sosyal medya kullanımı birçok açıdan fırsatlar ve kolaylıklar sunarken aşırı ve dikkatsiz kullanımı çeşitli bağımlılıklara da yol açar: İnternet bağımlılığı, bilgisayar bağımlılığı, internette gezinme bağımlılığı, internet üzerinden kumar bağımlılığı, internet üzerinden alışveriş bağımlılığı, sanal pornografi bağımlılığı, sanal ilişki bağımlılığı...
Prof. Dr. Mehmet Şahin \ Timeturk
