DİĞER İÇERİKLER

SOSYAL HESAPLAR

Keten, dut ağacı kabuğu ve ipekten nasıl kağıt üretildi?

Asitane Vakfı Konservasyon ve Restorasyon Merkezi'nde, keten bitkisi, dut ağacı kabuğu ve ipek ham maddesinden üretilen el yapımı kağıtların, hem bu geleneksel yöntemi geleceğe taşıması hem de ekonomiye katkı sunması hedefleniyor.

11.06.2021 17:37:57

Eski çağlarda yazı yazmak için kullanılan taş ve kemikler, madenler, tahta levhalar, fildişi yüzeyler, ağaç kabukları, yapraklar, kumaşlar ve deri yüzeyler, milattan sonra Çin'de selüloz kağıdının yapılmasıyla form değiştirdi.

thumbs_b2_f56a036b4c9722ad456a7d310f1b0097

Yüzyıllar içerisinde, matbaanın icadı ve fabrikasyon üretime geçilmesiyle kullanımı yaygınlaşan kağıt yapımının geleneksel yöntemi ise ustalarınca sürdürülmeye çalışılıyor.

thumbs_b2_d506900cd6cf16e211b59d3a9cb49013

Asitane Vakfı Konservasyon ve Restorasyon Merkezi bünyesindeki el yapımı kağıt atölyesinde de geleneksel kağıt yapımı gelecek nesillere aktarılıyor.

thumbs_b2_4cb43e6cd5cb3dcad593e9daf5f22688

Merkezin, Türkiye'de el yapımı kağıt üretimine yönelik eğitim veren ilk atölyesinde, keten bitkisi, dut ağacı kabuğu ve ipek, çeşitli aşamalardan geçirilerek kağıt haline getiriliyor.

Ham maddelerin kağıda dönüşme süreci

thumbs_b2_ac1bd8ee363462e50d263f2789dc29d4

Kurutulmuş keten bitkisinin liflerinden üretilen kağıdın yapım aşamasında, ilk olarak bağ halindeki keten lifler, kağıt üzerinde temiz bir görüntü elde etmek için içerisindeki yabancı maddelerden temizleniyor.

Daha sonra uygun boyutlarda kesilen lifler saf suda bekletilip arındırılarak kazana alınıyor ve kül-kireç kaymağı eklenerek kaynatılıyor. Kaynatılan ketenler, büyük taş dibekte uzun süre tokmakla dövülerek hamur haline getiriliyor. Keten hamuru ezildiği için birbirine geçen lifler, su ile kabartılıp açılıyor.

thumbs_b2_9de36f03c390732ca070d12e8b83ce71

Kağıt formu verilmek üzere saf su ve bağlayıcılığı sağlayacak malzemeler eklenen havuza alınan kağıt hamuru, liflerin açılabilmesi için bir kez de havuz içinde karıştırılıyor. Artık tüm aşamaları tamamlanan kağıt, elek yardımıyla istenilen kalınlıkta havuzdan alınıyor. Son aşamada, elekten ayrılması sağlanan kağıt, kumaş üzerine serilip üst üste istiflenerek ya da düz bir zemine yapıştırılarak kurumaya bırakılıyor.

thumbs_b2_d73795f026770c809589410e3c542d7a

Dut ham maddesinin kağıda dönüşümü ise ağacının kesilen dallarının bir süre suda bekletilerek yumuşatılması ve ardından uygun boyutlara getirilip kabuğunun kolayca ayrılması için haşlanmasıyla başlıyor. Haşlanan dalların kabukları ayrılıyor ve çeşitli yöntemlerle kabuğun dış tarafındaki odunsu katman ayrılarak içindeki lifler alınıyor. Bu lifler kül-kireç kaymağında kaynatılıp, belirli ölçülerde kesildikten sonra uzun süre havanda dövülüyor.

thumbs_b2_68bacce0c9c5fd2f4b80964a4097c62c

İpek de ham olarak elde edilmesinin ardından, ince boyutlarda kesilerek kaynamaya bırakılıyor. Saf su ile kaynatılan ipek üzerine dut lifi de eklenerek uzun süre dibekte dövülüyor. Bu aşamalardan sonra, dut ağacı kabuğu ve ipek ham maddeleri de ketendeki gibi aynı işlemlerden geçirilerek, kağıt formunu alıyor.

El emeğiyle hazırlanan kağıtları renklendirme işlemindeyse bitkilerin kaynatılması ile elde edilen kök boyalar ve kumaş boyaları kullanılıyor.

Atölyede Asitane Kağıt (Asika) markasıyla üretilen kağıtların, dünyada tanınır hale gelmesi hedefleniyor.

thumbs_b2_9ec7ced2d90d66991b79c7e2ac406265

Üretilen kağıtların sanatın farklı alanlarında kullanılması amaçlanıyor

Asitane Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Hasibe Turan, vakıf olarak kağıtla tanışma süreçlerinin, eski eserlere layık oldukları değerleri vermek, onları iyileştirmek ve geleceğe taşımak için 2016'da Konservasyon ve Restorasyon Merkezi'ni kurmalarıyla başladığını ifade etti.

Turan, el yapımı kağıt atölyesini, Japonya, Çin, Semerkant, Nepal ve Hindistan'da üretilen el yapımı kağıtların Türkiye'de üretilmesi düşüncesinden hareketle Düzce Kağıt Atölyesi Kurucusu İbrahim Sami Özen'in rehberliğinde kurduklarını, çeşitli üniversiteler ve Türkiye'deki kağıt yapımı ustalarıyla da iş birlikleri yaptıklarını anlattı.

thumbs_b2_31ba02d4c8c531a2298fc3a5d76c66f9

El yapımı kağıt atölyesine katılan öğrencilerin, bunu "iş" olarak yapmayı talep eder hale gelmelerini istediklerini belirten Turan, "Bu işi öğrenmek, geliştirmek isteyenlerle uzun soluklu çalışıyoruz. Öğrencilerimizi teşvik ediyoruz. Evlerinde küçük bir köşede, odalarında ya da balkonda bir kağıt atölyesi oluşturarak kendilerini geliştirebilir, deneyimlerini artırabilir ve el yapımı kağıtları farklı bir kulvara taşıyabilirler. Hatta kendilerine rahatlıkla gelir kaynağı oluşturabilirler." değerlendirmesinde bulundu.

thumbs_b2_82341319c04fd70f09f6c0ba6c47d26d

Hasibe Turan, "Keten, dut ve ipekten ürettiğimiz kağıtlarımızı hat sanatlarımızda, hediyelik paketlerde kullanmak, çeşitli, 'fantastik' denebilecek kağıtları üreterek farklı alanlarda çoğaltmak, hem ekonomimize katkı sunmak hem de farklı materyaller elde ederek sanata hizmet vermek istiyoruz." dedi.

Hedef, yerli ve milli kağıt üretimi

thumbs_b2_e314e37bef59b5acae8b6e129389783e

Kağıdın yapım aşamalarıyla ruha haz verdiğini, sevgi ve istek varsa atölyenin kişiye iyi gelen bir yönü bulunduğunu belirten Turan, Türkiye'de böyle bir alan olmadığı için gençlere bunu bir iş ve gelir kaynağına dönüştürmelerini tavsiye ettiğini söyledi.

Turan, vakfın henüz Ar-Ge aşamasında olan kağıt üretimiyle ilgili hedeflerine ilişkin şöyle konuştu:

"Bütün kağıtlarımız Osmanlı döneminden beri yurt dışından geliyor. Hat, ebru, tezhip gibi aklınıza gelebilecek her sanat eserinin malzemesi yurt dışından geliyor. Türkiye'nin yerli ve milli üretimine katkı sağlayacak sanat malzemeleri üretme bilincini veren, bu farkındalığı oluşturan bir vakıf olarak kendimize de bir gelir kaynağı oluşturmayı düşünüyoruz. Ar-Ge'yi sonuçlandırmadan, akademik raporlandırma, sertifikasyon ve patent oluşturmadan satışa çıkmayı düşünmüyoruz. Şu anda Asika'nın patentini aldık. O patent üzerinden çeşitli üniversitelerle iş birliğine girip, Ar-Ge çalışmamızı geliştirerek, yerli ve milli kağıdımız ile malzemelerimizi üreterek gururla çalışmalarımıza devam edeceğiz."

thumbs_b2_bd220e522c9f51709565144f6fa47b85

Hasibe Turan, el yapımı kağıt üretimini geleneksel yapının dışına çıkarmayı asla istemediklerini, fakat seri üretim için ham maddeyi döven, kesen, kaynatan ve suyunu süzen aletler gerektiğini, bu kapsamda, el yapımı özelliğini de muhafaza edecek mekanik bir sistemin alt yapısını oluşturmaya çalıştıklarını dile getirdi.

Planladıkları gibi gitmesi halinde, kağıt yapımının kadınlar ve gençlere istihdam alanı oluşturacağını belirten Turan, 50-60 yaş üstünün de atölyede kendilerine ikinci bir istihdam alanı bulabileceklerini söyledi.

2021_HAZIRAN_keten-1-_1

Şu anda hat ve tezhip hocalarına ürettikleri kağıtları denettiklerini, üzerlerinde yazı, resim, tezhip ve minyatür çalışmaları yapıldığını aktaran Turan, kağıtların sulu, pastel ve yağlı boya ile fotoğraf baskısı için de tercih edilebileceğini kaydetti.

Sanat için kullanılacak kağıtlar "aharlama" ve "mühreleme" işlemlerinden geçiriliyor

Vakfın Konservatör ve Restoratörü Şule Alabacak, sergilenmek üzere hazırladıkları kağıtları çok fazla işleme maruz bırakmadıklarını fakat sanatın farklı alanlarında kullanılacak olanları "aharlama" ve "mühreleme" işlemlerinden geçirdiklerini anlattı.

"Aharlama" aşamasında yumurta ve şap ile hazırlanmış zamk şeklindeki sıvı maddenin katman oluşturmak üzere kağıda sürüldüğünü, daha sonra kağıdın kurumaya bırakıldığını aktaran Alabacak, "cam", "böcek" ve "akik" gibi çeşitli türleri bulunan "mühreleme" işleminde ise kağıdın taş yardımıyla parlatılıp düzleştirilerek dayanıklılığının artırıldığını, bu sayede kağıdın mürekkep tutar, üzerinde uygulama yapılır hale geldiğini ifade etti.

2021_HAZIRAN_keten1

Konservasyonda kullandıkları ve "Japon kağıdı" diye bilinen kağıtların yurt dışından ithal edildiğini belirten Alabacak, "Atölyemizde bu kağıtları yerel üretim halinde halka sunmak istiyoruz. Bitkilerden yapılan çeşitli türleri var. Tül gibi kağıtlar var. Bunları kağıt tümlemede ya da tablodaki boya tabakasını sabitlemede kullanıyoruz. Bu kağıtların üretiminin ülkemizde yapılması artı değer olacaktır." şeklinde konuştu.

Kağıt üretiminin "meşakkatli" bir süreç olduğunu söyleyen Alabacak, "Hem zaman veriyorsunuz hem kendinizden bir parça katıyorsunuz hem bir şeyler öğreniyorsunuz. Bu çok da güzel bir süreç." ifadelerini kullandı.

AA

Bu yazı Timeturk.com'dan alınmıştır.

YORUMLAR (0)

Görüş Bildir Bizimle Paylaş