_Küresel Sosyoloji ve Siyaset Bilimi Perspektifinden Aidiyet Krizi_
*"Başka çarem yok, alıyorum"* cümlesi, bugün mağaza reyonlarındaki kıyafetlerden ibaret masum bir serzeniş değildir. Bu ifade, aidiyet kavramının çöküşünün, kültürel kodlarımızın nasıl silikleştirildiğinin ve çeyrek yüzyılın sonunda varıla varıla atılan o en net çığlığın etiketidir.
Karşımızda duran tablo; referansını duruşundan, kültüründen ve köklerinden değil, küresel popülasyondan ve dayatılan modernleşmeden alan tek tip bir toplum mühendisliğidir. Bu mühendislik sadece giyim kuşamla sınırlı kalmamış; hayatımızın her damarına kadar sızmıştır. Yeme-içme kültürümüzde geleneksel tatların yerini alan burger ve fast-food zincirleri, kahve keyfimizi monopolize eden global markalar... Homojenleşen toplumun vizyonunu çizen Hollywood yapımları, Netflix içerikleri ve sınırları aşan popüler kültür akımları...
*Veri ne diyor?*
TÜİK 2024 verilerine göre Türkiye'de boşanma oranı son 10 yılda %38 arttı. Dijital reklam harcamalarının %70'i 5 global platforma gidiyor. Gençlerin %82'si "kendini ifade etme" aracı olarak aynı 3 sosyal medya uygulamasını kullanıyor. Yani "çeşitlilik" diye önümüze sunulan şey, aslında aynı vitrinin farklı rafları.
Bilginin ve dünyanın parmaklarımızın ucunda olduğu, herkesin her şeye anında ulaştığı sanılan bu dijital çağda, ironik bir şekilde kitlesel imhanın canlı prototipleri olarak yaşamaktayız. Medeniyetler kuşağında çeşitliliği sıfıra indirgeyen bu düzenin kime ve neye hizmet ettiği artık gizli değildir. Çağımıza kadar intikal ettirilen o kadim medeniyet inşası, ne yazık ki sessiz sedasız tüm damarlarımıza kadar işlenmiş; insan kendi evinde, kendi sokaklarında yabancılaştırılmıştır.
Herkesin birbirine benzetilmeye çalışıldığı, farklılaşmanın adeta bir linç sebebi haline geldiği bir çağda, gerçekten özgür bir benlikle kalabilme çabasını hissetmemek mümkün mü? Bugün insanlığa adeta sonsuz bir vitrin sunuluyor; görünüşte herkesin kendi rengini seçebileceği, dilediği gibi var olabileceği sınırsız bir özgürlük alanı vadediliyor. Ancak madalyonun diğer yüzüne baktığımızda, bu sonsuz seçenekler havuzunun insanları görünmez bir kalıba döktüğünü görüyoruz. Aynı estetik kaygılar, aynı tüketim alışkanlıkları, aynı başarı tanımları ve hatta aynı cümleler hepimize dayatılıyor. Algoritmaların bizi sürekli birbirimizin kopyası olmaya zorladığı bu ekosistemde asıl tehlike, dışarıdan gelen baskı değil; bu benzeşmenin zamanla olağanlaşması ve farklı olanın anında bir ötekileştirme ya da linç dalgasıyla cezalandırılmasıdır.
Sosyal medyanın ve modern kamusal alanın getirdiği en büyük açmaz, tam da bu "herkes gibi olma" zorunluluğudur. Bu çemberin dışına çıkma cesareti gösteren her birey, anında dijital kılıçların hedefi haline geliyor. Farklılık, bir zenginlik unsuru olarak okunmak bir yana, düzenin kusursuz işleyişine çomak sokan tehlikeli bir arıza olarak görülüyor. Tüketim toplumu bireylere kim olduklarını fısıldamakla kalmıyor; ne hissedilmesi, ne beğenilmesi gerektiğini de kodluyor. Özgürlük, markalar ve trendler arasında yapılan sığ tercihlere indirgenirken, öz benlik yavaş yavaş bu pırıltılı ambalajın altında boğuluyor.
Sadece bu değil elbette; bir toplumun iktisadi yapısı her alanda etkisini gösterir. Sisteme yetişmek için etik değerlerini hiçe sayan, arzını talebin istediğine göre yönlendirmek zorunda olduğu hayat mücadelesinde nice marka ve şirket, tabularını, kültürlerini, aidiyetlerini yok saymaktadır. "Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler" diktasına, laissez-faire / laissez-passer anlayışına köle olarak bir başkasının yozlaşmasına maddiyat için araç olabilmektedir. Ne hukukun masumiyetine ne de kazancın bereketine inancın kalmadığı, her alanın kirlendiği günlere uyanmak, elbette o medeniyetin çöküşünü hızlandırmaktadır.
*Peki Çıkış Nerede? Sessiz ve Kararlı Direniş*
"Ben" kalabilmek bugün gürültülü bir protestodan ziyade 3 küçük ama köklü tercihtir:
1. *Tüketimde*: Algoritmanın değil, ihtiyacın ve yerelin peşinden gitmek.
2. *Zihinde*: Ekran süresini kitap, sohbet ve aile istişaresiyle dengelemek.
3. *Kimlikte*: "Trend ne diyorsa o" yerine "fıtratım ve değerlerim ne diyor" diye sormak.
Çünkü direniş meydanlarda değil, her gün yaptığımız küçük seçimlerdedir.
Değil mi ki bizleri parmak ucumuza kadar özel yaratan Rabbimiz, bizleri böylesine birbirinden benzersiz nimetlerle kusursuz donatan ve bizlerin emrine veren Yaradan, sormayacak mı bizlere: "Sizlere seçim yapabilecek iradeyi vermişken, her birinizi özenle yaratmışken ve önünüze kılavuz olan İslam'ı ve Peygamberinizi göndermişken, sizleri şeytani bir düzene hizmet ettirenlerin istediği kılıfa nasıl girdiniz? Benim çizdiğim hudutları neden çiğnediniz?" Sanıyor musunuz ki yaptığımız seçimler, peşinden koştuğumuz bu çarpık sistem ve düzen sadece bizleri etkiliyor? Bilakis, bu tüm beşeriyetin kurtuluşu için sorumlu olan iman etmiş bir müminin tüm bağlantılarını etkiler; hanesinde, çevresinde, bulunduğu toplumdaki duruşunu... Bugün gördüğümüz, aidiyetlerini kaybeden insanlık bir yana, iman etmesine rağmen takip ettikleri ve misyonuna rağmen taklit ettiklerinin vebali vallahi sana çok daha ağır olacak kardeşim.
İbn-i Haldun'un asırlar ötesinden işaret ettiği üzere, "Mağluplar her zaman galip gelenleri taklit etme eğilimindedir." Bugün kitlelerin içine sürüklendiği bu tek tipleşme, yalnızca ekonomik ya da kültürel bir ambargo değil; mağlubiyeti içselleştirmiş bir zihniyetin, küresel egemenlerin hayat tarzına ve değerlerine duyduğu ezbere hayranlığın, o trajik teslimiyetin ta kendisidir. Bilenle bilmeyen hiç bir olur mu? Uyanmak gerek gafletimizden; zira bir uyanık, binlerce uyuyanı uyandırmaya yeter demiş Malcolm, çok doğru söylemiş.
Oysa bugün "ben" kalabilmek, gürültülü bir protestodan ziyade sessiz, kararlı ve içsel bir direniştir. Toplumun konforlu aynasında kendi suretimizi aramaktan vazgeçip; pürüzlerimizle, çelişkilerimizle ve törpülenmemiş yanlarımızla var olabilme cesaretidir. Tek tipleşmenin konforlu körlüğüne sığınmaktansa, özgür benliğin o engebeli ve yalnız yolunu seçmek, bu çağın insana verebileceği en büyük cevaptır.
Hatice Kübra Özbirinci/TİMETÜRK
