Türkiye’nin son yıllarda giderek artan “kilit aktör” konumu ve küresel ölçekteki kriz ve anlaşmazlıklarda devreye giren “yükselen diplomatik rolü” ile paralel bir biçimde ilerleyen, adeta bu konum ve rolleri destekleyerek güçlendiren “Antalya Diplomasi Forumu (ADF)” girişimi bu yıl 5. kez gerçekleştirildi. Diplomasi denince artık dünyada ilk akla gelen önemli platformlardan biri olarak gösterilen ve her yıl hem katılımcı sayısı bakımından hem de Forum bazındaki görüşme, toplantı ve zirvelerle çapı giderek genişleyen ADF bu yıl da tüm dünyanın gözünün üzerinde olduğu panel ve diğer etkinliklere ev sahipliği yaptı. Forumda yapılan konuşmalar (özellikle de Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Sayın Fidan’ın konuşmaları) halihazırda sürüp gitmekte olan küresel kriz, savaş ve çatışmaların mahiyeti ve taraflarına yönelik önemli mesajlar içermesi nedeniyle küresel medya organları tarafından da ilgiyle takip edildi. Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan’ın birçok devlet ve hükümet başkanıyla mini zirveler gerçekleştirerek yoğun bir diplomasi trafiği takip ettiği Forum, çeşitli ülkeden gelen katılımcılar yanında, uluslararası kuruluşların temsilcileri ile devlet ve hükümet başkanlarını da bir araya getirerek yoğun, üst düzey ve konsantre bir diplomatik etkileşim ortamı ortaya çıkardı.
Açıklamaların Satır Araları, Dikkat Çekenler ve Dikkatlerden Kaçanlar
Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi Forum’un açılış konuşmasını yapan Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan’ın ifadeleri her zamanki gibi uluslararası medya tarafından büyük bir ilgiyle takip edildi. Sayın Erdoğan’ın özellikle çatışma çözümü konularında aldığı aktif rol, diplomatik mahareti ve siyaset ustası kimliği yanında açık-sözlülüğü ve ifadelerini sakınmadan, kısıtlamadan dile getirmesi artık tüm dünyanın malûmu. Keza kendileri bu yüzden ulusal ve ulus-aşırı siyaset çevreleri tarafından uzun yıllar çoğu kez “mazlumların sesi”, “İslam aleminin savunucusu” ve “hakikatlerin tek temsilcisi” gibi nitelemelere mazhar olmuş, küresel lidersizlik krizi yaşayan günümüz dünyasında ilgi gören bir lider olarak belirmiştir.
Sayın Erdoğan’ın Forum’da sarf ettiği cümleler de aslında bu yönünün bir yansıması olarak okunmaya müsait. Erdoğan, gündemde olan ABD/İsrail ittifakının İran’la olan anlaşmazlığına dair önemli mesajlar dile getirmiştir. Özellikle Pakistan arabuluculuğuyla sağlanan ateşkes bağlamında kalıcı barış için diyalog ve diplomasinin önemine vurgu yapan Erdoğan Türkiye’nin geçmişte Ukrayna, Gazze ve Suriye’de bu yönde gerçekleştirdiği yapıcı girişimleri örneklendirmiştir. Bugün bütün dünyanın artık mecburen kabul ettiği global bir politik-realite olarak karşımıza çıkan “Erdoğan siyasetinin” küresel sistemde tıkanan kilitleri açmada adeta bir anahtar işlevi gördüğü, Ankara olmadan diplomasi masalarının kurulamadığı kurulsa bile işlemediği diğer çatışma bölgelerine bakılarak anlaşılmaktadır. Yine Erdoğan’ın açıklamalarında öne çıkan diğer unsurlar ise Gazze’de yaşanan ve ateşkese rağmen devam eden soykırımın küresel sistemdeki meşruiyet krizini ve çürümeyi bariz bir biçimde gözler önüne sermesi olmuştur.
Tabii burada asıl söylenmesi gereken ve belki de özellikle ulusal ve ulusal medya organları açısından ıskalanan tek şey Sayın Erdoğan’ın kapsayıcı bir analiz sunarak sözlerini bağladığı noktadır. Cumhurbaşkanı halihazırdaki savaşlar, krizler, güvenlik problemleri ve sistemik düzensizlik adına yaşanan ne varsa global ölçekteki bütün tehditleri daha önce birçok uluslararası platformda dile getirerek şiar edindiği “Dünya beşten büyüktür” söylemiyle somutlaşan mevcut durumla ilişkilendirmesi konuşmasının ve mesajlarının özünü oluşturmuştur. Erdoğan’ın Forum’daki açılış konuşması 3 dilde kitaplaştırılarak yayımlanmıştır.
Krizler Çağı, Belirsizlikler ve “Yön Arayışı”
150’ den fazla ülkeden 20’yi aşkın devlet ve hükümet başkanı, yaklaşık 15 devlet ve hükümet başkan yardımcısı, 40’tan fazlası dışişleri bakanı olmak üzere 50’nin üzerinde bakan, 75’i uluslararası kuruluş temsilcisi olmak üzere 460’ı aşkın üst düzey kişinin yanı sıra aralarında akademisyen ve öğrencilerin de bulunduğu çok sayıda konuğun adeta akın ettiği ADF, 2026 yılında “Yarını Kurgulamak, Belirsizlikleri Yönetmek” teması altında düzenlenmiştir. Keza yukarıda da belirttiğimiz üzere güç dengesinin aşındığı, ulusal ve uluslararası güvenlik problemlerinin hibrit, karmaşık ve çok-boyutlu hale gelerek arttığı günümüzde doğal olarak sistemdeki belirsizlikler de çoğalmış ve tehditler birden fazla adreste yoğunlaşmaya başlamıştır. Dolayısıyla askeri ve fiziki tehditlere odaklanarak kapasite artırımına önem veren klasik güvenlik yaklaşımlarının sunduğu reçeteler geçersiz olmaya başlarken eğitim, sağlık, bilişim, enerji ve ekonomi gibi güvenliğe dair yeni boyutlar, yeni kümeler ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu eksende eleştirel, post-modern ve multi-disipliner yaklaşım ve paradigmalar küresel düzeyde karşı karşıya kalınan radikal dönüşüm ve gelişmeleri karşılamaya çalışmaktadır.
ADF kapsamında düzenlenen panellerin içerik ve başlıklarına göz attığımızda Forumun ana perspektifi ve bu yılki temasıyla uyumlu bir biçimde değişik başlıklarda tartışmaların yapıldığını görmek mümkün olmuştur. Nitekim Forum içeriğinde yer alan “Küresel Enerji Haritasının Yeniden Çizilmesi: Güvenlik ve Belirsizlik”, “Geniş ölçekli önyargı: İslamofobi ve Irkçılığın Dijitalleşmesi”, “Terörle Mücadele: Uluslararası İşbirliğinin Yeniden Sahiplenilmesi”, “Jeopolitik Belirsizlikler Çağında Avrupa'nın Rekabet Gücü Paneli”, “Nükleer Konular Mercek Altında: Kritik bir Dönüm Noktası” gibi panel başlıkları bu yargıyı doğrulamaktadır. Kısacası ADF’nin “Yarını Tasarlarken Belirsizliklerle Baş etmek” şeklindeki 2026 yılı teması daha iyi bir gelecek inşa edebilmek için sorunları öngörebilmenin ve etkin biçimde ele alabilmenin önemine vurgu yaparken Forum diplomasiye yeni bir yön ve anlam katan perspektifi ile liderleri, karar alıcıları, diplomatları, politikacıları, akademisyenleri, iş dünyasından uzmanları, medya ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getirerek, belirsizlikleri en iyi şekilde yönetmenin, aciliyet arz eden sorunları ele almanın ve gelecekteki sınamalara hazırlanmanın yollarını araştırmaya, bu yönde yapıcı fikirler, argümanlar üretmeye teşvik etmektedir. Küresel belirsizlik ve risk çağında diplomasinin ufuk açıcı tartışmalarla etki alanını genişletmesine zemin hazırlayan ve bu yönde itici bir güç olarak konumlanan Forum, diplomatik etkinlik adına artık dünyada çoktan bir “marka” haline gelmiştir.
Son Söz
#ADF2026, küresel ölçekte diplomaside bir marka olarak küresel kriz ve felâketler çağı olarak anılan günümüz dünyasının sorunlarına çok-boyutlu bir bakış açısıyla odaklanan yapısı ile 17-19 Nisan tarihleri arasında dünya gündemine damgasını vurmuştur. Forum kapsamında gerçekleştirilen diplomatik etkinliklerin yanı sıra Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Sayın Fidan’ın güncel krizleri ele alan söylemleri ve mesajları uluslararası medya organlarınca ilk elden servis edilmiştir. Erdoğan’ın küresel ölçekteki krizlerin çözümü bağlamındaki “Dünya Beşten büyüktür!” mottosu ile Fidan’ın “Ayrışan dünyada diplomasiyi sahiplenmek” ve “daha adil, eşit bir düzen” vurgusu büyük ses getirmiştir.
NOT: 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı Kutlu Olsun!
Dr. Mehmet BABACAN