Sosyal medya kullanımında 15 yaş sınırlamasının getirilmesi tartışmaları gündemdeki yerini korurken, gelin bir an için sosyal medyanın hayatımızda olmadığı öğrencilik yıllarımıza dönelim. O yıllarda kendimizi eksik, hayattan kopuk, dünyadaki gelişmelere yetişemeyen, eğlence ve arkadaşlıktan mahrum insanlar olarak mı görüyorduk? Bilgiye ulaşamadığımız, sosyalleşemediğimiz, arkadaşlık kuramadığımız, kültürümüzü ve geleneklerimizi yaşayamadığımız bir dünyada mıydık?
Elbette hayır!
Bilgiye ulaşmak için araştırıyor, soruyor, okuyor ve öğreniyorduk. Arkadaşlarımızla sokaklarda oyun oynuyor, okul çıkışlarında bir araya geliyor, ailemizle ve çevremizle vakit geçiriyorduk. Eğlenmek için ekranlara mahkûm olmadığımız gibi arkadaşlıklarımızı sürdürmek için de sanal dünyaya ihtiyaç duymuyorduk. Hayatın içinde, yüz yüze iletişim kurarak, paylaşarak ve yaşayarak öğreniyorduk.
Elbette o yılların da kendine özgü zorlukları vardı. Bilgiye ulaşmak bugünkü kadar kolay değildi. Ancak teknolojinin sınırlı olması, hayatın bütün imkânlarından mahrum kaldığımız anlamına gelmiyordu. Aksine sabretmeyi, araştırmayı, insanlarla iletişim kurmayı ve sorunlarımıza kendi imkânlarımızla çözüm bulmayı öğreniyorduk.
Peki, bugün çocuklarımızı sosyal medyadan uzak tutmak neden bu kadar zorlaştı?
Gelişen teknoloji, değişen yaşam şartları ve şehir hayatının giderek zorlaşması çocukların dünyasını önemli ölçüde değiştirdi. Ebeveynlerin yoğun çalışma temposu, güvenli oyun alanlarının azalması, mahalle kültürünün zayıflaması ve çocukların okul dışında sosyalleşebileceği alanların yetersizliği, onları ekranlara daha fazla yöneltiyor. Ekonomik imkânsızlıklar nedeniyle çocuklarına farklı etkinlikler sunamayan aileler için bilgisayar, tablet ve telefon bazen en kolay ulaşılabilir eğlence aracı hâline geliyor.
Bütün bunlara bir de ebeveynlerin denetim ve rehberlik konusundaki eksiklikleri eklendiğinde sorun daha da büyüyor. Çocuklar, yaşlarına uygun olmayan içeriklerle karşılaşabiliyor; sosyal medyada geçirdikleri zamanın sınırlarını kaybedebiliyor. Beğenilme arzusu, başkalarıyla kendini kıyaslama, siber zorbalık ve sürekli çevrim içi olma isteği, çocukların psikolojik ve sosyal gelişimlerini olumsuz etkileyebiliyor.
15 yaş sınırı bir fırsat olabilir
Çocukların sosyal medya kullanımına 15 yaş sınırı getirilmesi tartışmalarını bu açıdan değerlendirmek gerekiyor. Böyle bir düzenleme, çocukların dijital dünyanın riskleriyle erken yaşta ve hazırlıksız biçimde karşılaşmalarını önlemeye yardımcı olabilir. Çocukluk döneminin daha sağlıklı geçirilmesi, yüz yüze iletişimin güçlenmesi, kitap okuma alışkanlığının gelişmesi, spor ve sanat faaliyetlerine daha fazla zaman ayrılması açısından önemli bir fırsat sunabilir.
Üstelik mesele yalnızca ekran başında geçirilen zaman değildir. Çocukların hangi içeriklerle karşılaştığı, kimlerle iletişim kurduğu ve dijital dünyada kendilerini nasıl konumlandırdığı da en az kullanım süresi kadar önemlidir. Henüz kişilik gelişimini tamamlamamış bir çocuğun, sosyal medyanın yönlendirmelerine ve görünür olma baskısına karşı her zaman bilinçli davranmasını bekleyemeyiz.
Bu nedenle yaş sınırı, çocukları korumaya yönelik bir tedbir olarak değerlendirilebilir. Ancak tek başına bütün sorunları çözeceğini düşünmek de doğru değildir. Yaş kısıtlamalarının etkili olabilmesi için uygulanabilir, denetlenebilir ve çocukların güvenliğini esas alan bir sistem kurulmalıdır.
Sosyal medyanın faydalarını da unutmamalıyız
Diğer taraftan sosyal medyanın olumlu yönlerini görmezden gelemeyiz. Doğru ve bilinçli kullanıldığında bilgiye ulaşmayı, eğitim faaliyetlerini, yaratıcılığı ve iletişimi destekleyebilir. Çocuklar ilgi alanlarına uygun içeriklerle yeni bilgiler edinebilir, farklı kültürleri tanıyabilir ve kendilerini geliştirebilecekleri kaynaklara ulaşabilirler.
Bu noktada asıl mesele, çocukları teknolojiden bütünüyle uzaklaştırmak değil, teknolojiyi doğru zamanda ve doğru biçimde kullanmalarını sağlamaktır. Katı ve etkili bir rehberlikle desteklenmeyen yasaklar, çocukları farklı hesaplar açmaya veya daha az denetlenen platformlara yönelmeye de itebilir. Bu yüzden yaş sınırının yanında dijital okuryazarlık eğitimi, aile rehberliği ve güvenli internet kullanımı da önem taşımaktadır.
Çocuklara yalnızca yasak değil, alternatif de sunmalıyız
Çocuklara sosyal medyayı yasaklarken onların yerine ne koyacağımızı da düşünmeliyiz. Eğer çocuklarımızın ekranlardan uzaklaşmasını istiyorsak onlara spor yapabilecekleri alanlar, kütüphaneler, sanat atölyeleri, kültürel etkinlikler ve arkadaşlarıyla güvenli biçimde vakit geçirebilecekleri ortamlar sunmalıyız.
Aileler de çocuklarıyla daha fazla zaman geçirmeli, onların dünyasını anlamaya çalışmalı ve teknoloji kullanımında örnek olmalıdır. Sürekli telefonuyla ilgilenen bir ebeveynin çocuğundan ekranı bırakmasını beklemesi ne kadar gerçekçidir? Çocuklar çoğu zaman söylenenlerden çok, gördüklerini örnek alırlar.
Okulların da bu süreçte önemli bir sorumluluğu vardır. Çocuklara yalnızca teknolojinin zararlarını anlatmak yeterli değildir. Onlara dijital ortamda karşılaşabilecekleri riskleri tanımayı, doğru bilgiye ulaşmayı, kişisel bilgilerini korumayı ve sosyal medyayı bilinçli kullanmayı öğretmek gerekir.
Sonuç olarak mesele, çocuklarımızı sosyal medyadan uzaklaştırmaktan çok, onları sosyal medyanın olumsuz etkilerinden koruyabilmektir. 15 yaş sınırı bu yönde atılabilecek adımlardan biri olabilir. Ancak ailelerin, okulların ve toplumun desteği olmadan tek başına yeterli olmayacaktır.
Unutmayalım ki çocuklarımızın gerçek dünyada kurdukları arkadaşlıklar, edindikleri alışkanlıklar ve yaşadıkları deneyimler, sanal dünyada kazandıkları beğenilerden çok daha değerlidir. Onlara yalnızca dijital dünyanın kapılarını kapatmak değil, gerçek hayatın güzelliklerini keşfedebilecekleri yeni kapılar açmak zorundayız.
Çünkü çocuklarımızın geleceğini korumak, onları dünyadan koparmak değil; gerçek hayatla sağlıklı bağlar kurabilen, teknolojiyi bilinçli kullanan ve kendi ayakları üzerinde durabilen bireyler olarak yetiştirmektir.
Hanife Arslantürk/TİMETÜRK
