Eğitim denilince aklımıza çoğu zaman sınavlar, notlar, başarı sıralamaları ve diplomalar geliyor. Oysa bütün bunların ötesinde en temel sorusu duruyor: Okuldan mezun olan çocuk nasıl bir insan olacak?
Okul dört duvar arasında öğrenciye sadece bilgi yükleyen yer değil, bir bireyin karakterinin şekillendiği yaşadığı toplumun ahlaki değerlerini öğrendiği yerdir. Bir öğrenci, dışarıda karşılaşabileceği, çevresinde yer alan ve etkileşim kurabileceği yaşıtlarıyla okulda karşılaşır. Yani okul, öğrencinin sosyal çevresinin bir yansımasıdır.
Bilgi sahibi fakat sorumluluk duygusundan yoksun, başarılı fakat haksızlık karşısında sessiz kalan, yüksek notlar alan fakat başkasının hakkına saygı göstermeyen bir nesil yetiştiriyorsak, eğitimde başarı kavramının kendisini yeniden düşünmemiz gerekir. Çünkü eğitim yalnızca zihni bilgiyle doldurma faaliyeti değildir. Eğitim aynı zamanda karakterin, vicdanın, sorumluluk duygusunun ve toplumla kurulan ilişkinin şekillendiği uzun bir süreçtir.
Çocuğa sadece neyi bileceğini değil, nasıl yaşayacağını da öğretmek gerekiyor.
Bugün eğitim sistemlerinin en önemli meselelerinden biri, akademik başarı ile ahlaki gelişim arasındaki dengenin kurulabilmesidir. Elbette çocuklarımızın matematik öğrenmesini, fen bilimlerinde başarılı olmasını, yabancı dil bilmesini, teknolojiye hâkim olmasını ve iyi bir meslek sahibi olmasını istiyoruz. Bunların tamamı önemlidir. Ancak bütün bunların yanında bir başka soruyu da sormamız gerekiyor: Bu bilgiyi nasıl kullanacak?
Bilgi, ahlakla birleşmediğinde her zaman insanlığın faydasına sonuçlar doğurmayabilir. Çok iyi eğitim almış bir insan, eğer adalet duygusundan uzaksa sahip olduğu bilgiyi başkasını mağdur etmek için kullanabilir. Çok başarılı bir öğrenci, eğer empati kurmayı öğrenmemişse arkadaşının başarısızlığı karşısında sevinebilir. Çok yetenekli bir genç, eğer sorumluluk bilinci gelişmemişse yeteneklerini yalnızca kendi çıkarı için kullanabilir.
İşte değerler eğitiminin önemi tam da burada ortaya çıkıyor.
Çocuklarımıza dürüstlüğü, adaleti, merhameti, saygıyı, paylaşmayı, sabrı, sorumluluğu, kul hakkını gözetmeyi ve farklılıklara karşı hoşgörülü olmayı öğretmek; en az matematik veya Türkçe öğretmek kadar önemlidir. Çünkü toplumun geleceğini yalnızca bilgili insanlar değil, bilgisiyle birlikte vicdanı da gelişmiş insanlar inşa eder. Değerler eğitimi sadece bir ders değildir geleceğin inşa edilmesidir.
Değerler eğitimini yalnızca haftada bir saat işlenen, öğrencinin defterine birkaç cümle yazdığı bir ders olarak görmek büyük bir eksiklik olur. Değerler eğitimi okulun tamamına yayılan bir anlayış olmalıdır.
Öğretmenin öğrenciye yaklaşımından okul yöneticisinin davranışına, öğrencilerin birbirleriyle iletişiminden okulun kurallarına kadar her alanda değerlerin yaşatılması gerekir.
Bir okulda adaletten söz ediliyor ancak öğrenciler arasında ayrımcılık yapılıyorsa, dürüstlük anlatılıyor ancak yanlış yapanın yanlışına göz yumuluyorsa, saygıdan bahsediliyor fakat öğrencinin düşüncesi küçümseniyorsa verilen mesaj ile öğrencinin gördüğü gerçeklik arasında büyük bir çelişki oluşur. Çocuklar söylenenden çok gördüklerini öğrenir. Bu nedenle değerler eğitiminin en güçlü öğretmeni, çoğu zaman bir ders kitabı değil, yetişkinlerin davranışlarıdır.
Öğretmen öğrencisine saygı gösteriyorsa öğrenci saygıyı öğrenir. Haksızlık karşısında adil davranılıyorsa adaletin ne olduğunu kavrar. Hata yapan öğrenciye yalnızca ceza vermek yerine hatasını anlama ve telafi etme fırsatı tanınıyorsa sorumluluk bilinci gelişir. Çünkü çocuklar, anlatılanlardan çok gördüklerini ve yaşadıklarını öğrenir.
Okullardaki kurallar da değerler eğitiminin önemli bir parçasıdır. Kurallar öğrenciyi baskılamak için değil, birlikte yaşamanın gerektirdiği düzeni ve sorumluluğu öğretmek için vardır. Zamanında derse girmek, arkadaşına saygı göstermek, ortak alanları temiz tutmak ve verilen görevleri yerine getirmek gibi küçük davranışlar, zamanla karakterin oluşmasını sağlar.
Ancak değerler eğitiminin sorumluluğu yalnızca okula ait değildir. Aile ve okul aynı dili konuşmalıdır. Çocuğa dürüst olmasını söylemek kadar, onun yanında dürüst davranmak; saygı göstermesini istemek kadar ona saygı göstermek gerekir. Çünkü çocuk, büyüklerin sözlerinden önce davranışlarına bakar.
Eğitimde başarıyı yalnızca yüksek notlar, sınav sonuçları ve diplomalarla ölçmemeliyiz. Başarılı insan; bilgili olmanın yanında adaletli, dürüst, sorumluluk sahibi, merhametli ve başkasının hakkına saygı gösteren insandır.
Bir öğrencinin karnesi onun akademik başarısını gösterir; fakat nasıl bir insan olduğunu tek başına anlatmaz. Asıl önemli olan, okuldan mezun olan çocuğun toplum içinde nasıl bir birey olarak yer alacağıdır.
Bugünün öğrencileri yarının devlet yöneticileri, öğretmenleri, doktorları, mühendisleri ve anne-babaları olacaktır. Onlara yalnızca bilgi verirsek bilgili bireyler yetiştiririz. Bilginin yanına ahlakı, vicdanı, adaleti ve sorumluluğu koyarsak topluma faydalı insanlar yetiştirme imkânımız artar.
Bu sebeple eğitim yalnızca “Ne biliyorsun?” sorusuna cevap aramamalıdır. Bir de “Bildiğinle nasıl bir insan olacaksın?” sorusunu sormalıdır.
Çünkü çocuklarımıza bırakabileceğimiz en değerli miras, yalnızca bir diploma değil; iyi insan olmanın değerini bilen sağlam bir karakterdir.
Hanife Arslantürk/TİMETÜRK
