TIMETURK / NEVZAT ÇİÇEK
''Milli devlet'', herhangi bir sınıf ve zümreye imtiyaz tanımayan devlettir...O, bütün tabakaların, bütün ictimai birimlerin hak ve menfaatini, koruyan, savunan, dengeleyen ve milletin vicdanında saygı ve itibar bulan ve bizzat milletin teşkilatlanmasından doğan ''bir otorite''dir..Milli devletin en önemli stratejilerinden biri de Milli Stratejidir;
"Milli Strateji": Bir milletin varlığını ve refahını sağlamak, aynı zamanda korumak için uluslararası hukuka uygun olarak devletin kabul ettiği genel siyasete, “Millî strateji” denir. Millî stratejinin belirlenmesinde temel öge, millî menfaatlerdir. O hâlde, millî stratejinin kapsamı millî menfaatler ile sınırlıdır.Milli Strateji'nin uygulanabilmesi amacıyla milli bir güçe ihtiyaç var.
"Milli Güç", “Bir ulusun, millî hedeflerine ulaabilmek amacıyla kullanılabilecek maddi ve manevi
kaynaklarının toplamıdır.” Milli Güç Hedefi; “Bir toplumun millî menfaatlerini gerçekletirmek amacıyla ulaşılması gereken ve ulaşıldıktan sonra da korunup devam ettirilecek somut ve belirli amaçlarıdır.” Bir diğer açıklamaya göre de “Millî hedef, elde edilmesi hâlinde, millî çıkarların gerçekletirilmesini sağlayan sonuçlardır...Peki Milli hedeflerin nitelikleri ne olmalıdır.
Millî Hedeflerin Nitelikleri:
* Tamamen millî nitelik taşımalıdır.
* Sadece bir siyasi gruba, doktrine, ideolojik veya oligarik sınıfa ait olmamalıdır.
* Sadece bir lider, bir hükümdar veya hanedanın hedefi olmamalıdır.
* Devletin varoluş nedenine uygun olarak, millî çıkarını sağlayacak biçim ve nitelikte
olmalıdır.
* Hayallere, aşırı heyecanlara kapılmaksızın gerçekçi ve akılcı olmalıdır
* Millete rağmen değil milletin de benimseyeceği bir nitelik takınmalıdır. Millet ikna
edilmelidir.
* Uluslararası hukuka ve anlamalara uygun olmalıdır.
İşte bütün bu hedeflerin en önemli kurumlarından olan Milli İstihbarat'ın istihbarat toplama,analiz etme ve operasyonel gücü tekrardan masaya yatırılıyor ve yasa ile eksiklikler tamamlanıyor.Kısaca,17 Aralık operasyonu sonrasında yargı ve emniyette yapılan değişikliklerin ardından TIR kriziyle gündeme gelen düzenlemeyle 1 Ocak 1984′te çıkan MİT yasasında 30 yıl sonra değişikliğe gidiliyor.Değişikliğin Suriye meselesi, Paralel yapı ve çözüm sürecinin oluşturduğu siyasal iklimde gündeme gelmesi üzerine çok sayıda görüş dile getirildi.
Bu değişiklikle birlikte MİT, Jandarma, MASAK ve Emniyet, istihbarat üreten bu 4 kurumdur. Bunları çağıracak, bunlarla ilgili Başbakanlık Teftiş Kurulu bir rapor hazırlayacak, Meclis'e gönderecek. Sonra bugünkü KİT Komisyonunda olduğu gibi o kurumun yetkilileri çağrılacak, milletvekilleri onları orada denetleyecek, sorular soracak, teklifler getirecek. Türkiye'de ilk defa böyle bir komisyonu gelecek diyenler de var, muhaberat devletine doğru gidiyoruz diyen de var.
İngiliz modeline yakın bir düzenlemeyle TBMM bünyesinde 'İstihbarat ve Güvenlik Denetim Komisyonu' adı altında kurulacak, iktidar ve muhalefet milletvekillerinden oluşacak bir komisyonun yıllık denetimler yapması ve bu konuda kamuoyunu bilgilendirmesi denetime ilişkin 'ilk adım' olarak önemlidir.Ancak bu komisyonun nasıl kurulacağı,gücünün ne olacağı,dağılımı meselesi oldukça önemlidir.
Düzenlemenin amacı olarak, "Demokratik düzen ve kanunların çizdiği çerçeve içinde ülke sınırları içerisinde faaliyet gösteren tüm kurum ve kuruluşlardan azami ölçüde faydalanılması ve bunların istihbarata ulaşmada etkin birer araç olarak kullanılması önem arz etmektedir. Dolayısıyla, Devlet istihbaratının oluşturulmasına ilişkin tüm kurum ve kuruluşların görev ve yükümlülükleri yapılan düzenleme ile açıkça ifade edilmiştir. Bu kapsamda, önerilen bu kanun maddesi ile;
- Diğer kurum ve kuruluşların devlet istihbarat faaliyetlerindeki rolleri, sorumlulukları ile yükümlülükleri kesin ve açık olarak tanımlanmıştır.
- MİT tarafından diğer kurum ve kuruluşlardan bilgi ve belge talebinin ve bu talebin kurumlar tarafından karşılanmasında esas oluşturan unsurlar, açıkça ve muhatap kurum ve kurumlarca keyfiyete yer bırakmayacak şekilde uygulanmasını esas kılacak şekilde tanımlanmıştır.
- Mevcut durumda özellikle bölgelerde yürütülen ulusal güvenliği korumaya yönelik istihbarat faaliyetlerinde karşılaşılan bürokratik engellerin ortadan kalkması ve çağın koşullarının gerekli kıldığı dinamik istihbarat çarkının işletilebilmesi hedeflenmiştir.
- Kurum ve kuruluşlar ile MİT arasında koordinasyon sağlamada oluşabilecek uyuşmazlıkların giderilmesi hedeflenmiştir.
MİT’in yetki esaslarına yönelik teklif edilen düzenlemeler, demokrasi ve hukukun üstünlüğünü bağlamında, Avrupa Birliği standartlarından uzaklaşmak anlamına gelmemektedir. Aksine, bugüne kadar birçoğu gizli yönetmeliklerle yürütülen faaliyetler, bu kanun teklifi ile Meclis’in onayına ve kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır. Türkiye’nin de taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin çizdiği çerçeve içerisinde MİT yetkileri belirlenmiş, sınırlandırılmış ve şeffaflaştırılmıştır. Hollanda, Fransa ve İngiltere başta olmak üzere AB üyesi ülkelerin istihbarat mevzuatları incelendiğinde, istihbarat servislerine tanınan hak ve yetkilerin benzer ve hatta çok daha geniş hükümler içerdiği görülmektedir.Kanun Teklifi ile devlet güvenliğine ilişkin kritik önemi haiz bilgilerin ifşasına yönelik düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemenin dayanağını, uluslararası hukuk normları ve dünyadaki mevcut uygulamalar oluşturmaktadır. Bilindiği üzere, uluslararası hukukta milli güvenliğin zaruri kıldığı durumlarda bireysel özgürlüklere, devlet erki tarafından müdahalede bulunulabileceği açıkça ifade edilmektedir.
Bu tasarı üzerinde en çok tartışılan mesele MİT'in operasyonel yetkisinin ne olacağı ve casus tanımı üzerinden bunun sınırının ne olacağı olarak karşımıza çıkıyor...
Peki, mevcut durumda MİT nerede duruyor yeni durumda MİT nereye doğru gidiyor
| Kanun Teklifi ile Oluşan Yen i Durum | |||
| MİT, sadece Başbakan ve MGK tarafından görevledirilebiliyor. | MİT’in görev alanı muğlak ve sınırsızdır. | MİT’İN YETKİLERİ | MİT dış istihbarat ve teknik istihbarata yönelmekte, çağdaş istihbarat usul ve yöntemlerini yakından takip etmek, çağa ayak uydurmak MİT’in ana görev alanları arasına alınmıştır. |
| Tüm ileri istihbarat servisleri gibi, MİT’in de (gizli diplomasi başta olmak üzere) dış politika oluşumuna katkı sağlamasına olanak tanınmıştır. | |||
| Teşkilatın faaliyetlerini verimli ve sağlıklı yürütebilmesi adına, tüm kurum ve kuruluşlarla kuracağı ilişkiler, hukuki çerçeve içine alınarak, tanımlanmış, devlet kurumları arasında eşgüdüm sağlanmıştır. | |||
| İstihbaratın hayati faaliyet alanlarına ilişkin, sahada kullanılacak yetkiler hukuki zemine oturtulmuştur. | |||
| İstihbarat faaliyetinin gereği olan gizliliğin sağlanması ve sürdürülmesi adına Teşkilata somut hukuki haklar tanınmıştır. | |||
| İletişimin denetlenmesi, pek çok Batı demokrasisinde halen uygulanmakta olan uluslararası standartlara kavuşturularak hukuki çerçeve içine alınmıştır. | |||
| MİT görevlilerinin yetkileri arttırılırken, bu görevlilerin denetimi de kanun seviyesinde düzenlenmiştir. | |||
| ve YARGILAMA | Bu şikâyetlerin hangi usuller çerçevesinde işleme alınacağı hukuki dayanağa kavuşturulmuştur. | ||
| MİT Müsteşarı’nın soruşturulması 353 Sayılı Kanuna, yargılanması ise 4483 Sayılı Kanuna bağlanarak, hukuki çerçeve içine alınmıştır. | |||
| Söz konusu kişilerin kişisel güvenliklerinin temin edilmesi amacıyla, açık şekilde hüküm altına alınmıştır. | |||
| Ülke sınırları dışında alıkonulan veya rehin alınan vatandaşlarımızın can güvenliklerinin sağlanmasına yönelik hukuki düzenleme getirilmiştir. | |||
| MİT’in görev ve faaliyetlerine ilişkin bilgi ve belgelerin ifşası hakkındaki düzenlemeler muğlak ve genel bir şekilde ele alınmıştı. | TALEPLERİN KARŞILANMASI | Teşkilata hızlı bir şekilde bilgiye ulaşabilmesi adına taleplerin karşılanması somut bir şekilde hukuki çerçeve içine alınmıştır. | |
| DENETİMİ | Doğrudan yasama denetiminin sağlanmasına yönelik olarak, devlet istihbarat ve güvenlik faaliyetlerinin meclis komisyonunca denetimi sağlanmıştır. |
DÜNYADA İSTİHBARAT ÖRGÜTLERİ NE YAPIYOR
-FRANSA: İstihbarat kurumları, iletişimdeki veri trafiğine (içerik) ve bilgilere (metadata) erişim yetkisine sahip. İnternet hizmet sağlayıcıları, telefon şirketleri ve internet kullanımı sağlayan diğer tüm kuruluşlar, talep edildiği takdirde, müşterilerine ait tüm bilgileri vermek zorunda.
-İNGİLTERE: Posta, kargo, internet ve telekomünikasyon hizmet sağlayıcıları işbirliği yapmak zorunda. Gizli servislerinin acil durumlarda mahkeme kararı olmadan 48 saatlik dinleme yetkisi bulunuyor.
-HOLLANDA: İstihbarat servisinden bilgi talebi alan servis ve hizmet sağlayıcılar, gerekli bilgiyi tedarik etmek zorunda. İstihbarat servisleri kablosuz telekomünikasyonu denetleme ve teknik cihazlar yardımı ile belirli bir özelliği olmayan kablosuz telekomünikasyonu almaya veya kaydetmeye yetkili. Hollanda istihbarat servisleri, operasyonel faaliyetlerine destek olması için tüzel kişilikler oluşturabilir ve kullanabilirler.
-İSPANYA: Ulusal İstihbarat Servisi (CNI), kişiler ve gruplar hakkında güvenlik soruşturmalarının gerçekleştirilmesinde kurumlardan işbirliği talebinde bulunabilir. Diğer kurum çalışanları CNI mensuplarına ihtiyaç duymaları halinde gerekli belgeleri vermekle yükümlü.
-İTALYA: İç güvenlik ile sorumlu AISI ve dış istihbarattan sorumlu AISE gerçek olmayan kişisel veriler içeren kimlik belgeleri ve sertifikaları kullanabilirler. Güvenlik ve istihbarat servisleri personeli görevleri ve operasyonları bakımından gereklilik arz eden ancak suç kapsamına giren faaliyetleri nedeniyle cezalandırılamaz.
-HIRVATİSTAN: Güvenlik ve İstihbarat Servisi vatandaşların anayasal hak ve özgürlüklerini kısıtlayan usul ve yöntemlerin uygulanabilir, gizli yöntem ve süreçlerle tüm resmi kayıtlara ve veritabanlarına erişim sağlayabilir. tüm devlet kurumlarında ve diğer tüzel kişiliklerde çalışanlar talep edilen verileri paylaşmakla mükellef.
-ABD: CIA, FBI ve NSA’in ulusal güvenlik ve terörle mücadele kapsamında, vatandaşları veya diğerlerine ait her türlü finansal veriye (para hareketleri, bakiye, sosyal güvenlik numarası vb.) ve diğer belge, doküman ve kayıtlara erişim yetkisi var.