Adorno ve Horkheimer'ın kavramsallaştırdığı “Kültür Endüstrisi” kavramı, sanatı ve kültürü özgün üretimler olmaktan çıkarıp kitlelere hazır kalıplar halinde sunan bir sistemi tarif ediyordu. Bugün bu kavramın en somut karşılıklarından biri ise dijital müzik platformları.
Spotify'daki müzik listelerine müdahale edildiğine dair iddialar ise “Kültür Endüstrisi”nin çok çarpıcı bir örneği olarak karşımızda...
Esasında bu bazı çevrelerde konuşulan ve bilinen bir konuydu ancak ilk kez bu iddialar somutlaştı ve bazı soruşturmalara konu oldu. Birçok dinleyici, listelerde aniden yükselen bazı şarkıların doğal dinlenme oranları olduğunu düşünüyordu ancak durum böyle değil tabii ki...
Özellikle bazı rap eserlerinin veya karşılığı olmayan pop şarkılarının, bir gecede “Türkiye Top 50” listelerine girmesi, algoritmaların tarafsız olmadığının bir göstergesi ama anlayana... Birileri bizim ne dinlemek istediğimize değil bize ne dinletmek istediklerine odaklanmış durumda.
Dinleyiciler, “kendi trendlerini oluşturduğu” illüzyonuna kapılsa da aslında kültür endüstrisinin çarkları arka planda hummalı bir çalışma içerisindedir.
Sözde sanat ürünleri, piyasada dolaşan herhangi bir meta gibi manipüle ediliyor ve tüketim alışkanlıklarımız buna göre şekillendiriliyor.
Şarkısı trend olan şarkıcı klip çekiyor, reklamlarda oynuyor... Sonra da giydiği kıyafetler bir moda devi tarafından pazarlanıyor ardından bir dizi veya sinema filmine konu oluyor veya başrol oynuyor. Bir de bakıyorsunuz ki sokaklarda o rapçiye benzeyen gençler veya hayranı olduğu şarkıcı gibi giyinen genç kızlar...
Bu girdaptan elbette ki korunmak, akıntıya kapılmamak da mümkün. Pek çoğumuzun önem sırasında az yer edinen medya okuryazarlığı bu durumun daha da kötüleşmesini önleyebilir.
Medya okuryazarlığı; dinleyicilerin, sadece gündelik haberlerde değil kültürel tüketimlerinde de eleştirel bir bakış açısı geliştirmesi, kültür endüstrisinin dayattığı kalıpları kırmanın etkili bir yolu olabilir.
Otobüste, takside, AVM'de, pazarda, spor salonunda sosyal medyada bangır bangır çalınan anlamsız müzikleri "Kültür Endüstrisi" kavramı ile birlikte bir kez daha düşünün…
Muhsin Şenol/TİMETÜRK
