Kıymetli Okuyucum.
İslam’ın doğuşu, sadece bireysel bir inanç devrimi değil, aynı zamanda paramparça olmuş bir toplumu "tek bir vücut" haline getirme davasıdır. Bugün "cemaatleşme" kavramı modern tartışmaların odağında yer alsa da, kadim kaynaklarımız bu kavramın özünün; tefrikadan kaçınmak, ehliyet, merhamet ve sarsılmaz bir sadakatle örülü bir toplumsal birliktelik olduğunu görüyoruz.
İslam toplumunun (ümmetin) nüvesi Mekke’de, Erkam b. Ebü'l-Erkam'ın evinde atılmıştır. Hz. Ebû Bekir, daha ilk günden itibaren bu topluluğun genişlemesinde kilit bir rol oynamıştır. Onun vasıtasıyla Hz. Osman, Talha b. Ubeydullah ve Sa'd b. Ebû Vakkās gibi isimlerin müslüman olması, cemaatleşmenin şahsi bir davet ve güven ilişkisi üzerine inşa edildiğini gösterir. Ancak bu birliktelik sadece seçkinlerin değil, toplumun en alt tabakasındakilerin de birleştiği bir adalet dairesidir. Ebû Bekir'in, Bilâl-i Habeşî ve Âmir b. Füheyre gibi köleleri servetini harcayarak azat edip İslam cemaatine dahil etmesi, bu topluluğun ırk ve sınıf ayrımı gözetmeyen eşitlikçi karakterini ilan etmiştir.
Peygamber Efendimiz’in vefatından hemen sonra yaşanan Sakīfetü Benî Sâide toplantısı, İslam’da cemaat şuurunun en kritik sınavlarından biriydi. Hz. Ebû Bekir, orada yaptığı konuşmada İslam birliğini sağlamak için tek bir lider etrafında toplanmanın zaruretini dile getirmiştir. Cemaatleşmenin temel gayesi, dağılıp gitmek değil, bir nizam içinde hareket etmektir. Nitekim Hz. Ebû Bekir halife seçildiğinde, "Doğru hareket edersem yardım edin, yanlış davranırsam doğrultun" diyerek, cemaat içi denetim ve şeffaflığın da kapısını açmıştır.
İslam cemaati, sadece yaşlıların veya tecrübelilerin değil, gençlerin enerjisiyle de yoğrulmuştur. Hz. Peygamber’in vefatından hemen önce, aralarında Hz. Ömer gibi büyük sahabîlerin de bulunduğu bir orduya 18 yaşındaki Üsâme b. Zeyd’i kumandan tayin etmesi, bu topluluğun ehliyete verdiği önemi ve gençlere olan güvenini gösterir. Bazı sahabîler Üsâme’nin gençliğini ve azatlı bir kölenin oğlu olmasını eleştirse de, Hz. Ebû Bekir bu kararı "Resûlullah'ın takdiri" diyerek harfiyen uygulamıştır. Bu, cemaat içindeki disiplin ve Peygamber mirasına sadakatin en somut örneğidir.
Aynı zamanda bu birlikteliğin harcı merhamettir. Kaynaklarımız, Resûlullah’ın çocuklara ve gençlere karşı ne kadar hassas olduğunu, "Küçüğümüze merhamet etmeyen bizden değildir" düsturuyla toplumun her ferdine şefkatle yaklaşılması gerektiğini bizlere aktarır. İslam’da cemaatleşme, bir tahakküm mekanizması değil, bir merhamet ağıdır.
Cemaat olmanın en büyük zorluğu, iç ve dış sarsıntılar karşısında bütünlüğü koruyabilmektir. Hz. Ebû Bekir döneminde ortaya çıkan Ridde (dinden dönme) olayları ve zekât vermeyi reddeden kabilelerin tavrı, İslam birliğine vurulmuş birer darbeydi. Hz. Ebû Bekir, namaz ile zekâtı birbirinden ayıran bu zihniyete karşı kararlı durarak, İslam’ın temel esaslarından taviz vermenin cemaatin çözülmesine yol açacağını görmüştür. Onun bu tavrı sayesinde Arap yarımadası büyük bir fitneden kurtulmuş ve İslam birliği muhafaza edilmiştir.
İslam’ın ilk dönemlerindeki bu cemaatleşme tecrübesi bize gösteriyor ki; gerçek bir dini topluluk, adalet, ehliyet ve merhamet sütunları üzerine yükselir. Kölelikten gelip ordu komutanlığına yükselen Zeyd b. Hârise ve oğlu Üsâme örneği, bu toplumun nasıl bir liyakat ve fırsat eşitliği sunduğunun nişanesidir.
Bugün cemaatleşmeyi tartışırken, Hz. Ebû Bekir'in "Allah’a ve Resulüne itaat ettiğim müddetçe bana itaat edin" sözündeki o derin çizgiyi ve Peygamber Efendimiz’in çocuklardan devlet adamlarına kadar her ferdi kucaklayan o geniş merhamet halkasını yeniden hatırlamalıyız. Zira İslam’da cemaat, bir çıkar grubu değil; yeryüzünün halifesi olduğunun şuuruna ermiş, "yar-ı gar" (mağara dostu) samimiyetiyle birbirine bağlanmış adanmışlar topluluğudur.
Sözün özü İslamda Cemaatleşme; bize gel değil, kendine gel mantığı üzerine bina edilmiştir.
Salih Kırmızı/TİMETÜRK
Etiketler:
