Osmanlı Hanedanının Sürgün Edilmesi
Çok Veballiydi (2)
Osmanlı Hanedanıyla ilgili gelişmeleri adım adım takip etmeye devam edelim:
24 Temmuz 1923'te Lozan anlaşması yapılmış, ardından 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilmiş, 3 Mart 1340 (1924)'te çıkarılan 431 sayılı kanunla halifelik kaldırılmış ve Osmanlı Hanedanının tamamının yurt dışına sürülmesi kararlaştırılmıştı. 13 maddelik kanun metnine bakalım:
“Kanun No: 431
“Madde 1- Halife hal'edilmiştir. Hilâfet Hükûmet ve Cumhuriyet mâna ve mefhumunda esasen mündemiç olduğundan Hilâfet makamı mülgadır.
“Madde 2- Mahlû halife ve Osmanlı saltanatı münderisesi hanedanının erkek, kadın bilcümle âzası ve damatlar Türkiye Cumhuriyeti memaliki dahilinde ikamet etmek hakkından ebediyen mahrumdurlar. Bu hanedana mensup kadınlardan mütevellit kimseler de bu madde hükmüne tabidirler.
“Madde 3- İkinci maddede mezkûr kimseler işbu kanunun ilanı tarihinden itibaren âzâmi on gün zarfında Türkiye Cumhuriyeti arazisini terke mecburdurlar.
“Madde 4- İkinci maddede mezkur kimselerin Türk vatandaşlık sıfatı ve hukuku merfudur.
“Madde 5- Bundan böyle ikinci maddede mezkur kimseler Türkiye Cumhuriyeti dahilinde emval-i gayrimenkuleye tasarruf edemezler. İlişiklerinin kat'ı için bir sene müddetle bilvekâle mahakım-ı devlete müracaat edebilirler.
“Bu müddetin mürurundan sonra hiçbir mahkemeye hakk-ı müracaatları yoktur.
“Madde 6- İkinci maddede mezkur kimselere masarifi seferiyelerine mukabil bir defaya mahsus ve derece-i servetlerine göre mütefavit olmak üzere Hükûmetçe tensip edilecek mebaliğ ita olunacaktır.
“Madde 7- İkinci maddede mezkur kimseler Türkiye Cumhuriyeti arazisi dahilindeki bilcümle emval-i gayrımenkulelerini bir sene zarfında Hükûmetin malumat ve muvafakiyetiyle tasfiyeye mecburdurlar. Mezkur emval-i gayrimenkuleyi tasfiye etmedikleri halde bunlar Hükûmet marifetiyle tasfiye olunarak bedelleri kendilerine verilecektir.
“Madde 8- Osmanlı İmparatorluğunda Padişahlık etmiş kimselerin Türkiye Cumhuriyeti arazisi dahilindeki tapuya merbut emval-i gayr-i menkuleleri millete intikal etmiştir.
“Madde 9- Mülga padişahlık sarayları, kasırları ve emakin-i sairesi dahilindeki mefruşat takımlar, tablolar, âsar-ı nefise ve sair bilumum emval-i menkule millete intikal etmiştir.
“Madde 10- Emlak-i Hakaniye namı altında olup evvelce millete devredilen emlak ile beraber mülga Padişahlığa ait bilcümle emlak ve sabık Hazine-i Hümayun, muhteviyatıyla birlikte saray ve kasırlar ve mebani ve arazi Millete intikal etmiştir.
“Madde 11- Millete intikal eden emval-i menkule ve gayr-ı menkulenin tesbit ve muhafazası için bir nizamname tanzim edilecektir.
“Madde 12- İşbu kanun tarihi neşrinden itibaren meriyülicradır.
“Madde 13- İşbu kanunun icrayı ahkâmına icra vekilleri Heyeti memurdur.
“Bu kanun, 16.6. 1952 gün ve 5998 sayılı kanun ile değiştirilmiştir. Bu değişiklik ile 2. madde şu şekli almıştır:
“Madde 2- Mülga hilafet ve münderis Osmanlı Sultanı hanedanının padişahlar sülbünden olan erkek ve bunların erkek füru Türkiye'ye gelmek ve Türkiye'den turist olarak geçmekten memnudurlar. Bunların dışında kalanlar Türkiye'ye gelebilirler.
“5958 sayılı kanunla ayrıca beş tane ‘Ek madde' ilave edilmiştir. Bk. 3. Tertip Düstur, Cilt 33”, s. 1525”
Bu kanun, başlı başına bir inceleme konusudur. Bir hukukçular heyeti enine boyuna incelemelidir. Üzerinde doktora, doçentlik tezleri ve profesörlük müdafaası yapılmalıdır.
Görüldüğü üzere Demokrat Parti iktidarı zamanında Osmanlı hanedanının hanım üyelerinin Türkiye'ye gelişine izin verilmiştir. Erkek üyelerin ülkemize gelişi yine yasaktı.
Hanedanın erkek üyeleri için izin ancak 1974 yılında çıktı. Bütün hanedan üyeleri T.C. vatandaşlığından çıkarılmışlardı ve “vatansız” statüsündeydiler. Hanedan mensuplarına 2004'te vatandaşlık verilmeye başlandı.
431 sayılı kanunla yurt dışına çıkarılan hanedan mensupları 155 kişiydi.
Burhan Bozgeyik \ Timeturk
