Bazı geceler vardır; yalnızca yaşandıkları günü değil, bir milletin hafızasını da şekillendirir. Aradan yıllar geçse de o gecelerin tanıklıkları, görüntüleri ve bıraktığı izler unutulmamalıdır. Çünkü unutulan tarih, kendini yeniden hatırlatmanın bir yolunu mutlaka bulur. İşte TRT ve Tabii platformunda yayınlanan Asırlık Gece, tam da bu sorumluluğu üstlenen bir yapım olarak karşımıza çıkıyor. 15 Temmuz darbe girişiminin üzerinden on yıl geçmişken, yaşananları yalnızca dramatize etmek yerine, o geceyi yaşayan insanların tanıklıklarıyla destekleyerek belgesel dizi formatında anlatması, yapımı benzerlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri oluyor.
Toplumların ortak hafızası yalnızca tarih kitaplarıyla değil; sinema, televizyon ve belgeseller aracılığıyla da canlı tutulur. Özellikle üzerinden yıllar geçmiş, yeni nesillerin doğrudan şahit olmadığı hadiselerin aktarılmasında görsel anlatımın etkisi tartışılmaz. Bu nedenle Asırlık Gece, sadece bir dizi değil, aynı zamanda yakın tarihe dair güçlü bir görsel hafıza çalışması niteliği taşıyor.
Yapımın en dikkat çekici yönlerinden biri ise Miray Yapım'ın oyuncu seçimindeki başarısı. Gerçek kişileri canlandıran oyuncuların fiziksel benzerlikleri, mimikleri ve karakterlere yaklaşım biçimleri izleyicinin anlatıya daha kolay dahil olmasını sağlıyor. Bu noktada kast ajanslarının titiz çalışmasının da hakkını teslim etmek gerekiyor. Böylesine geniş kadrolu ve gerçek olaylara dayanan bir projede doğru oyuncuyu doğru rolle buluşturmak, yapımın inandırıcılığını doğrudan etkileyen en önemli unsurlardan biridir.
Elbette her yapımın eleştirilebilecek yönleri vardır. Dizinin ilk bölümlerinde gerçek görüntüler, dramatik canlandırmalar ve tanık anlatımları arasındaki geçişler zaman zaman izleyicinin dikkatini dağıtabiliyor. Anlatım temposunun henüz tam oturmamış hissi veren bu kurgu tercihleri bazı sahnelerde kısa süreli kafa karışıklığı oluşturabiliyor. Ancak bu durum, yapımın genel başarısını gölgeleyen bir eksiklik olmaktan uzak. Böylesine kapsamlı bir projede küçük teknik aksaklıklar, ortaya konan emeğin ve anlatının gücü karşısında ikinci planda kalıyor.
Aradan geçen on yıl içinde 15 Temmuz'u bizzat yaşamamış yeni bir kuşak yetişti. Toplumsal hafıza zamanla zayıflayabilir; yaşanan acılar, mücadeleler ve kırılma anları günlük hayatın akışı içinde unutulabilir. Böyle dönemlerde kültürel üretimler geçmiş ile gelecek arasında köprü kurma işlevi görür. Belgeseller, filmler ve diziler yalnızca hikâye anlatmaz; aynı zamanda hafızayı tazeleyen ve gelecek nesillere aktaran önemli araçlardır.
Bu yönüyle Asırlık Gece, teknik başarısının ötesinde zamanlamasıyla da dikkat çekiyor. Onuncu yıl dönümünde yayımlanması, dizinin taşıdığı mesajı daha anlamlı hâle getiriyor. Yapım; kamera arkasındaki emeğin, senaryonun, yönetmenliğin, görüntü yönetiminin ve oyunculuğun yalnızca estetik bir ürün ortaya koymakla sınırlı olmadığını, aynı zamanda toplumsal hafızaya katkı sunabilecek önemli bir sorumluluk üstlenebileceğini gösteriyor.
Bir yapımın başarısı yalnızca reytinglerle ya da dijital platformlardaki izlenme rakamlarıyla ölçülmez. Bazen en büyük başarı, kamuoyunda oluşturduğu etki ve ortaya çıkardığı tartışmalardır. Asırlık Gece de bu açıdan dikkat çekici bir örnek oldu. Dizi, sosyal medyada farklı görüşlerden yoğun değerlendirmelere konu olurken, yurt dışı kaynaklı fetö iltisaklı hesaplar tarafından düşük puan verme kampanyaları ve alaycı eleştirilerle karşılaştı. Aslında bu tepkiler yapımın oluşturduğu etkinin bir göstergesi olduğunu söyleyebiliriz.
Dizinin dikkat çeken bölümlerinden biri de Bilal Erdoğan'ın değerlendirmeleri oldu. İlk bölümde yaptığı şu tespit, olayların başlangıç sürecine ilişkin önemli bir perspektif sunuyor:
"2009 yılında Tayyip Erdoğan'ın Davos çıkışıyla tamamıyla AK Parti ile hedef birliği oluşturamayacağını anladığı ve Amerika'nın iktidarı devirme görevi verdiğini"
Yine dördüncü bölümde yaptığı şu değerlendirme ise FETÖ'nün ortaya çıkışına ilişkin dikkat çekilmesi gereken çok önemli bir noktayı kapsamlı biçimde ortaya koyuyor:
"28 Şubat sürecinde dindarlara yönelik operasyon ve baskılar, gizlilik esasına dayanan FETÖ yapılanması için en verimli büyüme zeminini aslında bulmuş oldu. Dolayısıyla FETÖ'yü doğuran inanan insanlar üzerinde yapılan baskı olmuştur. FETÖ'yü doğuran o katı laikliğin ta kendisi olmuştur. FETÖ'yü doğuran dindarlık olmamıştır. FETÖ'yü doğuran İslam olmamıştır. FETÖ'yü doğuran Risale-i Nurlar olmamıştır. Dolayısıyla bunun da tespitinin yapılması gerektiğini düşünüyorum."
Yapımın duygusal atmosferini güçlendiren önemli unsurlardan biri de Can Atilla'nın müzikleri. Hikâyenin dramatik yapısıyla uyum içinde ilerleyen besteler, birçok sahnede izleyiciyi olayların içine çekmeyi başarıyor. Başarılı oyunculuk performansları, güçlü prodüksiyon, özenli oyuncu seçimi, tanık anlatımları ve müziklerin oluşturduğu bütünlük, Asırlık Gece'yi teknik anlamda da güçlü bir yapım hâline getiriyor.
Sonuç olarak Asırlık Gece, yalnızca yakın tarihin önemli bir kırılma anını anlatan bir dizi değil; aynı zamanda toplumsal hafızanın canlı tutulmasına katkı sunmayı amaçlayan kapsamlı bir belgesel drama örneği olarak öne çıkıyor. Tartışmalarıyla, anlatımıyla ve ortaya koyduğu prodüksiyon kalitesiyle uzun süre gündemde kalacak yapımlar arasında yer almaya aday görünüyor.
Asırlık Gece dizisini izledikten sonra oluşan haleti ruhiyemden aşağıda yazdığım satırlar döküldü. Bunu da okurlarımla paylaşmak istedim
Belki tarih çok ihanetler gördü lakin böylesi
Ne görüldü ne duyuldu kalk firavun avanesi
Münafığın kafirden bile şedidmiş hilesi
O gece korku bitti indi sekînet herkese
Kabus gibi bir geceydi, her anı asırlık gece
Müslümanım diyerekten kandırdı nice canı,
Parçaladı aileleri yaktı yıktı her yanı,
Ağlayarak inandırdı meğer kafir uşağı,
Halkın kendi silahıda halka döndü o gece,
Kan yine aynı kanmış, gösterdi asırlık gece
Gelen sela sesleriyle halk döküldü sokağa,
Tekbirlerle göğüs gerdi topa, tüfeğe tanka,
Hürriyete sevdalandı, hiç düşmedi tuzağa.
Ertuğrul’la Abdülhamid ders vermiş bu gençliğe,
Belki bin yıllık mirasa tutundu asırlık gece.
İsimler ki öylesine koyulmazdı bu vatanda
Kahraman oldu Hakan’da, Fatih vardı atanda
Ömer ruhu Hamza ruhu, varmış hala bu kanda
Mehmedçik ki Peygamberden, öykünmüş hece hece
Çok önceden mesaj vermiş, geliyor asırlık gece
Kan mukaddes, can mukaddes, her karışı sermekan
Kurşun atan silah sıkan hain kaldı lâmekan
Nasıl vatan sevgisiymiş hayret etti bu cihan
Yeryüzünde tüm müminler etti dua ve secde
Galib olanı gösterdi, başkaydı asırlık gece
Fatih Çiçek/TİMETÜRK
