Küresel sistemin yeniden şekillendiği, tedarik zincirlerinin güvenlik ekseninde sil baştan kurulduğu bir dönemi yaşıyoruz. Bu noktada dikkat çekici olan ise Dünya genelinde gerçekleşen toplam ticaret hacminin yaklaşık %80 ila %85’i deniz yolları üzerinden gerçekleştiği gerçeğidir. Başka bir deyişle; küresel iktisadi hayatın kalbi, okyanuslarda ve boğazlarda atmaktadır.
Ancak duruma Türkiye açısından bakıldığında, "Mavi Vatan" kavramının uzun süredir haklı olarak askeri ve jeopolitik bir güvenlik çerçevesinde ele alındığını görmekteyiz. Gelinen noktada bu askeri ve jeopolitik kazanımların, küresel konjonktürün sunduğu imkânlarla birleştirilerek "Mavi Ekonomi" penceresine taşınmasının stratejik bir zorunluluk haline geldiğini görmekteyiz.
Küresel Filo Tablosu ve Türkiye’nin Yapısal Potansiyeli
Deniz taşımacılığının küresel ölçekteki dağılımına bakıldığında, Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü (UNCTAD) verileri son derece net bir tablo ortaya koymaktadır.
Komşumuz Yunanistan, dünya toplam taşıma kapasitesinin (DWT) yaklaşık %20'sini tek başına elinde tutarak deniz taşımacılığında küresel lider konumundadır. Ancak bu gücün arkasında içerideki sanayi üretimi değil; küresel finans merkezleri üzerinden yürütülen ve tamamen başkasının malını taşımaya (cross-trading) dayalı tarihsel bir armatörlük yapısı vardır.
Türkiye ise ticari filo büyüklüğü açısından dünyada 12 ila 14. sıralar arasında yer almaktadır. Fakat Türkiye’nin elindeki altyapı ve potansiyel, sadece gemi işletmeciliğinden çok daha ötesine uzanmaktadır.
Türkiye;
- Karadeniz ile Akdeniz’i birbirine bağlayan tabii bir lojistik köprüdür,
- Kendi malını üreten ve ihraç eden devasa bir sanayi üssüdür,
- Gemi inşasında, bakım-onarımda ve savunma sanayii platformlarında kendini kanıtlamış güçlü bir tersanecilik ülkesidir.
Dolayısıyla durum şudur: Türkiye, sadece yük taşıyan bir aktör değil; sanayisini, tersanelerini ve boğazlar üzerindeki jeostratejik konumunu tek bir merkezden yönettiği ve küresel güç olma vizyonuyla hareket ettiği takdirde küresel deniz ticaretini yönlendirebilecek tüm kartlara halihazırda sahip bir devdir.
Yeşil Dönüşüm ve "Nokta Atışı" Fırsat Penceresi
Dünya denizciliği bugün tarihinin en radikal kırılma noktalarından birini yaşamaktadır: Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ve Avrupa Birliği’nin Yeşil Mutabakat kapsamındaki "Karbon Nötr" hedefleri.
Şu an küresel denizlerde yüzen on binlerce yüksek karbon salınımlı gemi, yakın gelecekte devasa cezai vergilerle (Karbon Vergisi) karşılaşacak ve kademeli olarak limanlara sokulmayıp hurdaya ayrılmak zorunda kalacaktır. İşte bu durum, Türkiye için hem kendi filosunu yenileyip büyütmek hem de küresel deniz taşımacılığı pastasından aldığı payı katlamak adına yüzyılda bir gelecek bir fırsat penceresidir.
Türkiye; Yalova, Tuzla ve Akdeniz çanağındaki tersaneleriyle halihazırda elektrikli feribotlar, hibrit balıkçı gemileri, özel hizmet tekneleri ve yüksek teknolojili savunma sanayii platformlarında (MİLGEM, TCG Anadolu) rüştünü ispatlamış bir üretim gücüdür.
Türkiye’nin kısa ve orta vadede atabileceği stratejik adımlar şunlardır:
- Yeni Nesil Yeşil Filo Üretim Merkezi Olmak: Yaşlanan küresel filoların yeşil yakıtlı (LNG, Amonyak, Hidrojen, Elektrik) gemilerle değiştirilmesi sürecinde, Türkiye kendisini dünyada "Yeşil Gemi İnşa ve Dönüşüm Üssü" olarak konumlandırabilir.
- Küresel Taşıma Pastasındaki Payı Büyütmek: Türkiye, yerli imkânlarla üreteceği çevre dostu yeşil filolar sayesinde, Avrupa ve küresel pazarlarda Karbon Vergisi muafiyetlerinden yararlanan en avantajlı taşıyıcı ülke haline gelebilir. Bu hamle, Türk armatörlerinin sadece kendi ihracatımızı taşımakla kalmayıp, küresel deniz taşımacılığı pazarından (cross-trading) aldığı payı katlayarak artırmasını sağlayacaktır.
Neden Müstakil Bir "Denizcilik Bakanlığı"?
Denizcilik; doğası gereği lojistik, sanayi, dış ticaret, finans, hukuk, çevre ve ulusal güvenlik disiplinlerinin tamamını bünyesinde barındıran multi-disipliner bir alandır.
Güncel yapıda denizcilik konusu; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (taşımacılık ve limanlar), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (tersaneler), Ticaret Bakanlığı (gümrükler), Tarım ve Orman Bakanlığı (su ürünleri) ve Dışişleri/Milli Savunma Bakanlıkları (deniz yetki alanları) arasında bölünmüş durumdadır.
Müstakil bir "Denizcilik Bakanlığı"nın kurulması, devlete şu stratejik avantajları sağlayacaktır:
- Bürokratik Konsolidasyon: Tüm denizci sektörlerin tek bir çatı altında toplanarak, karar alma süreçlerinin hızlandırılması.
- Denizcilik Finansmanı ve Özel Teşvik Rejimi: Ulusal denizcilik fonlarının veya denizcilik ihtisas bankacılığının kurularak Türk armatör ve tersanelerine uzun vadeli, düşük maliyetli finansman kanallarının açılması.
- Türk Bayrağının Cazibesinin Artırılması: Özel Türk Uluslararası Gemi Sicili (TUGS) rejiminin güncellenerek, Türk sahipli gemilerin yabancı bayraklara ("kolay bayrak" ülkelerine) kaçmasının önlenmesi ve küresel sermayenin Türk bayrağına çekilmesi.
Kısa ve Orta Vadeli Gelir Projeksiyonu: 20-30 Milyar Dolar Potansiyel
Türkiye’nin denizcilik navlun gelirleri, tersanecilik ihracatı, liman hizmetleri ve yan sektörlerden elde ettiği yıllık gelir halihazırda milyarlarca dolar seviyesindedir. Ancak bu rakamlar, mevcut potansiyelin sadece küçük bir kısmını yansıtmaktadır.
TCMB Ödemeler Dengesi verileri, TİM/GYHİD ihracat raporları ve Denizcilik Genel Müdürlüğü istatistikleri baz alındığında; bütüncül bir Mavi Ekonomi stratejisiyle kısa ve orta vadede elde edilebilecek 20 ila 30 milyar dolarlık net döviz girdisi potansiyeli şu üç temel makro-projeksiyona dayanmaktadır:
- Navlun Tasarrufu ve Hizmet İhracatı (10-15 Milyar $): Türkiye dış ticarette her yıl milyarlarca dolar navlun ödemektedir. Kendi ihracatımızı ve ithalatımızı kendi yeşil filolarımızla taşıyarak dışarıya giden dövizi engellemek ve küresel pazarda (cross-trading) taşıma yaparak hizmet ihracatını büyütmek ilk ana kaynağı oluşturacaktır.
- Tersanecilikte Yeşil Dönüşüm İhracatı (6-8 Milyar $): Türkiye’nin mevcut gemi ve yat ihracatı 1,5 - 2 milyar dolar bandındadır. Küresel yeşil dönüşüm sürecinde yaşlanan filoların yeni nesil inşa ve modernizasyon siparişleriyle tersanecilik ihracatımızın 3-4 katına çıkma potansiyeli mevcuttur.
- Liman ve Lojistik Hizmet Gelirleri (4-5 Milyar $): Çandarlı, Filyos ve Mersin gibi dev projelerle aktarma limanı (transshipment hub) kapasitesinin artırılması; liman elleçleme, kılavuzluk, acentelik ve lojistik hizmet gelirlerinde devasa bir çarpan etkisi yaratacaktır.
Sonuç: Sahip Olduğumuz Coğrafyanın Hakkını Vermek
Türkiye; üç tarafı denizlerle çevrili, dünya ticaretinin en kritik iki boğazına hükmeden ve jeopolitik olarak Doğu-Batı, Kuzey-Güney koridorlarının tam kesişim noktasında duran bir ülkedir.
Mavi Vatan doktrinimizin yakaladığı tarihsel askeri ve politik başarıyı, stratejik bir "Denizci Devlet" akılıyla Mavi Ekonomi’ye tahvil etme zamanı gelmiştir. Müstakil bir Denizcilik Bakanlığı vizyonu ve yeşil filo hamlesi; Türkiye’yi sadece kendi coğrafyasında değil, küresel alanda da deniz ticaretinin öncü aktörlerinden biri yapacak yegâne anahtardır.
Ceyhun Taha Demirkol/ TİMETÜRK
