Ancak ortada tek bir sorun var: 1519'daki ölümünden 500 yıldan fazla bir süre sonra, Leonardo'nun DNA'sını bulmak neredeyse imkansız hale geldi.
Hiç çocuğu olmamıştı ve Fransa'nın Amboise kentindeki Aziz Florentin Şapeli'ndeki mezarı, 1700'lerin sonlarında Fransız Devrimi sırasında yıkılmıştı. Enkazdan kemiklerin çıkarılıp yeniden gömüldüğüne dair söylentiler var, ancak kimlikleri ve gerçekliği tartışmalı.
Doğrulanmış kalıntıların yokluğunda, Leonardo da Vinci Projesi'ne katılan bilim insanları İtalyan çok yönlü bilim insanıyla ilişkilendirilen eserlerden DNA örnekleri almayı planladı.
Leonardo geride çok sayıda resim, çizim ve mektup bıraktı; dokunduğu ve bugün bile genetik materyalin izlerini içerebilecek şeyler bunlar.
Proje ekibi, Leonardo'nun uzak bir akrabası tarafından yazılmış mektupların yanı sıra, muhtemelen usta sanatçı tarafından yapılmış olan "Kutsal Çocuk" adlı bir çizimi de inceledi. Geçmişte sanat tüccarlığı yapmış olan Fred Kline, eseri Leonardo'ya atfetmişti, ancak diğer uzmanlar eserin orijinalliğini sorguladı.
Ekip, çizimde ve harflerden birinde bakteri, bitki, hayvan ve mantarlar da dahil olmak üzere zengin bir çevresel DNA dizisi ve bir erkeğe ait Y kromozomu dizisi keşfetti. Bulgular, henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir çalışmanın ön baskısı olarak 6 Ocak'ta yayınlandı.
Maryland Üniversitesi, College Park'ta hücre biyolojisi ve moleküler genetik bölümünde yardımcı doçent olan ve çalışmanın ortak yazarlarından Dr. Norberto Gonzalez-Juarbe, "Bireyden gelen ve bir kağıt parçasına veya tuvale kadar izlenebilen çok miktarda biyolojik materyal var. Eğer bunu boyayla kaplarsanız, üzerinde koruyucu bir tabaka oluşur." dedi.
Çalışma, DNA'nın Leonardo'ya ait olduğunu iddia etmiyor, ancak ekip, diğer eserleri incelemek için kullanılabilecek bir yöntem ve çerçeve oluşturduğuna inanıyor. Çalışmanın ortak yazarı ve Connecticut, Farmington'daki Jackson Genomik Tıp Laboratuvarı'nda profesör olan Dr. Charles Lee, aynı Y kromozomu dizisinin eserler arasında tutarlı bir şekilde bulunması durumunda, bunun Leonardo'nun genomunu bir araya getirmenin anahtarı olabileceğini söyledi.
Sanatçının DNA'sının izini sürmek, onun olağanüstü yeteneklerine dair bilgiler sağlayabilir. Ekip, sanat eserlerine dayanarak, sanatçının alışılmadık derecede yüksek görme keskinliğine, yani ortalama bir insandan daha ayrıntılı bir şekilde şeyleri görme yeteneğine sahip olduğuna inanıyor.
Lee, Leonardo'nun biyolojik bir avantaja sahip olup olmadığını öğrenmenin uzun vadeli bir hedef olduğunu belirterek, "Bu çalışmanın bu yönde atılan önemli bir ilk adım olmasını umuyorum" dedi.
Yüzyıllar öncesine ait DNA'nın peşinde
Nesnelerden DNA örneği almak tahrip edici bir süreç olabilir. Çalışmak istedikleri nesnelerin paha biçilmez doğasının farkında olan proje üyeleri, öncelikle sanat eserlerinden ve belgelerden kalan genetik materyali kaldırabilecek, en az invaziv bir teknik belirlemeye koyuldular.
Araştırma ekibi, delme delikleri, ıslak ve kuru pamuklu çubuklar, ıslak ve kuru vakumlama yöntemlerini ve adli bilim camiasında kullanılan aletleri test ettikten sonra, kuru pamuklu çubukla örnek almak için yeterli DNA toplanabileceğini ve sanat eserine zarar vermeyeceğini belirledi.
Gonzalez-Juarbe, "Kutsal Çocuk" adlı eserden elde edilen genetik materyalin, eserin yaratıldığı ve son 500 yıldır saklandığı ortamın bütünsel bir görünümünü sağladığını belirtti.
15. yüzyılda kırmızı tebeşirle yapılmış "Kutsal Çocuk" resminin Leonardo da Vinci'nin eseri olduğu düşünülüyor, ancak kökeni tartışmalı. Norberto Gonzalez-Juarbe/J. Craig Venter Enstitüsü
Ekip, toz gibi olası çevresel kirleticileri eledikten sonra, eserin İtalya'dan geldiğini düşündüren bitki, hayvan ve organizmalara ait belirli işaretler belirledi.
Gonzalez-Juarbe ve ortak yazarları, 15. yüzyıldan kalma bir sanat eserinde portakal ağacının DNA'sını tespit ettiler ve bu eserin, İtalya'nın Toskana bölgesindeki, nadir narenciye ağaçlarıyla ünlü, yönetici Medici ailesinin bahçelerinden gelmiş olabileceğine inanıyorlar.
Ekip ayrıca yaban domuzu DNA'sı da tespit etti. Hayvanın kıllarından yapılan boya fırçaları Rönesans döneminde yaygındı. Lee, meslektaşlarından öğrendiğine göre, sert ve dayanıklı olan bu fırçalar yağlı boyalara kendine özgü bir doku kazandırıyordu.
Lee, "Domuz DNA'sının fırçadan geldiğinden yüzde 100 emin miyiz? Hayır, ama bu, sanat tarihi hakkında bildiklerimizle örtüşüyor" dedi.
Leonardo da Vinci Projesi'nde yer alan araştırmacılar, hikayenin insan tarafını daha yakından incelemek üzere Jackson Laboratuvarı'ndaki Lee'nin grubunu davet etti. Lee ve araştırma enstitüsündeki ekibi, 43 insan Y kromozomunu uç uca birleştirerek 2023 yılında Nature dergisinde yayınlanan bir makalede 180.000 yıllık insan evrimini ele almıştı.
Lee, "Birisi yanınıza gelip 'Leonardo da Vinci'nin DNA'sının ne olduğunu bulmaya yardımcı olmakla ilgilenmez miydiniz?' derse, buna nasıl hayır dersiniz?" dedi.
Mikrobiyal genetikçi Norberto Gonzalez-Juarbe (solda) ve adli biyolog Rhonda Roby (ortada), koleksiyoncu Angela Zimm izlerken "Kutsal Çocuk" çiziminden örnekler alıyorlar.
Hassas işler
Gonzalez-Juarbe, diğer nesnelerde de aynı Y kromozomunun tespit edilmesinin, "Kutsal Çocuk" tablosunun gerçekten Leonardo tarafından çizilip çizilmediğini belirlemeye ve orijinallik tartışmasını çözmeye yardımcı olabileceğini söyledi.
Ancak bazı uzmanlar, Leonardo'nun DNA'sını ararken hangi materyallerin kullanılması gerektiği konusunda soru işaretleri taşıyor.
Virginia Üniversitesi'nde sanat tarihi profesörü olan Francesca Fiorani, “DNA araştırmaları, insanlar ve dünya hakkındaki bilgilerimize önemli katkılar sağlıyor, ancak bu araştırmalar güvenli DNA veri toplama yöntemlerine dayanıyor. Leonardo örneğinde ise, vücuduna dair hiçbir kalıntı bulunmadığı için Leonardo da Vinci'nin DNA'sına ulaşmanın güvenli bir yolu yok; geçmiş on yıllarda vücudunu teşhis etmeye yönelik birçok hayali girişimde bulunuldu. Ancak, çalışmada kullanılan etkileyici metodoloji, gelecekte Leonardo'nun DNA'sının başarılı bir şekilde elde edilmesine yol açabilir” dedi.
Philadelphia'daki Temple Üniversitesi'nde Biyoloji Profesörü ve Biyoçeşitlilik Merkezi Direktörü S. Blair Hedges. Hedges projede yer almamıştı.
Hedges'in belirttiğine göre, Leonardo'nun genomunu bir araya getirmek muhtemelen soyundan gelenlerden ve eğer doğrulanırsa kendi kalıntılarından alınacak DNA'yı gerektirecek; bu DNA daha sonra sanat eserlerinden ve objelerinden toplanan daha küçük genetik parçalarla karşılaştırılabilir.
Hedges, "Leonardo da Vinci için özel bir DNA 'barkodu' geliştirmek için daha fazla araştırma yapılması gerekecek. Henüz da Vinci barkoduna sahip değiller," diye ekledi.
Bir dâhinin anlaşılmasına yönelik arayış
Leonardo da Vinci Projesi'nin hedeflerini sürdürmek için çeşitli araştırma alanları yürütülmektedir.
Gonzalez-Juarbe'nin grubu, Fransa'da muhafaza edilen ve usta sanatçıyla ilişkilendirilen eserlerden örnekler almak için Fransız hükümetiyle birlikte çalışıyor. Ekibi, "Mona Lisa" gibi ünlü resimlere odaklanmak yerine, Leonardo'nun defterlerinden veya yıllar içinde çok fazla ele alınmamış daha az bilinen çizim ve resimlerinden örnekler almak istiyor. Grubun diğer üyeleri ise Leonardo'nun babasının soyundan gelenlerden örnekler topluyor. Ayrıca Leonardo'ya ait olduğu iddia edilen kemiklere olan ilgi de devam ediyor.
Gonzalez-Juarbe ve Lee, tüm bu ayrı ayrı çalışmaların birbiriyle kesişmesini umuyorlar.
Lee, “Bir noktada, Leonardo da Vinci'nin eserlerini ve babasının yaşayan torunlarını incelemenin bu çeşitli yollarında E1b1'in sürekli olarak ortaya çıktığını gösterirsek, o kemik örneklerinde E1b1 olup olmadığını kontrol edeceğimiz bir çalışma yapılmasını çok isterim. Eğer varsa, o zaman Leonardo'nun yüksek olasılıkla E1b1 Y kromozomunu taşıdığına inanmaya başlıyorum.” dedi.
Daha sonra, Leonardo'nun hangi genetik özelliklere ve belirteçlere sahip olduğunun belirlenmesi çalışması, onun görme keskinliğini anlamak için kullanılabilirdi.
Ancak Lee'nin belirttiğine göre, Leonardo ile ilişkilendirilen eserler koruma uzmanları tarafından sıkı bir şekilde korunuyor ve eserlerin özel sahiplerini, çalışmanın gerçekleştirilmeye değer derecede önemli olduğuna ikna etmek de bir zorluk teşkil ediyor.
Lee, analiz yöntemlerinin rutin restorasyon veya temizlik çalışmalarına entegre edilmesinin gelecekte yaygın bir uygulama haline gelmesini ve genetikçiler, biyologlar ve sanat tarihçileri arasında bilgi alışverişine yol açmasını umuyor.
Şimdilik ekip ne bulacakları konusunda hiçbir fikre sahip değil; bu bulguların kesin olarak Leonardo'nun DNA'sının keşfedilmesine ve genomundan bilgi edinilmesine yol açıp açmayacağı da belirsiz.
Lee, “Bu tıpkı bir film izlemek gibi, değil mi? Sonunun nasıl olacağını biliyorsanız, hiçbir tatmin duygusu yaşamazsınız. Ama sürprizle karşılaşırsanız, ne olacağını bilemezsiniz. İşte bu da tüm yolculuğu daha tatmin edici kılıyor,” dedi.
CNNInt
Yorum Yap