Timeturk: Haber, Timeturk Haber, HABER, Günün haberleri, yorum, spor, ekonomi, politika, sanat, sinema

  • DOLAR 2.09
  • EURO 2.81
  • ALTIN 87,86

Zazalar kimdir? Kürt mü,Türk mü, ayrı bir millet mi?

Milli Eğitim Bakanı Bingöl’de, Mardin Artuklu Üniversitesi hocalarınca hazırlanan Kürtçe seçmeli ders kitabını kastederek, “Zazacayı ayrı bir dil olarak size sunacağız…” diyerek Artuklu Üniversitesi’nin uzmanlıkları konusunda yanıldığını söyledi. Milli Eğitim Bakanı'nın bu açıklaması üzerine Zazalar'ın kökeni hakkında tartışma tekrar başladı.

TİMETÜRK / Haber Merkezi

Milli Eğitim Bakanı Ömer Dinçer'in açıklamaları üzerine Nubihar Derneği bir açıklama yayımlayaak Zazaların Kürt olduğunu ifade etti. Dernek açıklmasında "Zazaların Kürt oluşu sadece Kürt kaynaklarında değil, bütün İslami ve Türk kaynaklarında da açık bir gerçekliktir. Eğer Bakan, Artuklu Üniversitesi hocalarının uzmanlığından kuşku duyuyorsa, Evliya Çelebi’ye kulak versin, Mustafa Kemal ve Ziya Gökalp’e kulak versin diyoruz. Bu münasebetle Nûbihar Derneği olarak, Zaza kardeşlerimize sesleniyoruz. Bu hakaret ve onursuzlaştırma karşısında sessiz durmayınız. Ve Zaza kardeşlerimizi kullanmaktan başka hiçbir amaçları olmayan birkaç menfaatçinin arkasından da gitmeyiniz diyoruz." denildi.

Mesut Keskin ise yaptığı araştırmada özellikle dil üzerinden farklı sonuçlara ulaştı. İşte Mesut Keskin'in o araştırması:


"Zazacanın fiziki, toplumsal ve tarihsel coğrafyası

Zazaca, Doğu Anadolu’nun yukarı Fırat/Dicle havzasında, sayıları tam olarak bilinmemekle beraber 4 ile 6 milyon arası kişi tarafından konuşulan bir dildir. Anadolu dilleri arasında Türkiye sınırları dışında yerli dil olarak konuşulmayan tek dil olduğu söylenebilir. Sayısal açıdan Türkçe ve Kürtçeden sonra konuşulan üçüncü dildir. Son elli yılda Türkiye metropollerine, son kırk yılda ise Avrupa’ya (özellikle Almanya başta olmak üzere Hollanda, Avusturya, Fransa, İsviçre ve İsveç gibi ülkelere) ekonomik ve politik nedenlerden ötürü gelen önemli sayıda Zazaca konuşan ya da Zaza kökenli nüfus bulunmaktadır.

Zazaca konuşulduğu bölgede coğrafi bir bütünlük gösterir ve özellikle İç-Dersim (Tunceli), Bingöl, Elazığ, Doğu-Erzincan ve Kuzey-Diyarbakır Zazacanın en yoğun konuşulduğu bölgelerdir. Sivas’ın doğusunda bulunan Koçgiri ve Karabel bölgesi olarak da bilinen Kangal, Zara, Ulaş, İmranlı, Divriği, Hafik ve Tokat’ın Almus, Gümüşhane’nin Kelkit ve Şiran, Muş’un Varto, Erzurum’un Hınıs, Tekman, Çat, Aşkale, Adıyaman’ın Gerger, Urfa’nın Siverek, Malatya’nın Pötürge ve Arapkir, Siirt’in Baykan, Bitlis’in Mutki, Kayseri’nin Sarız, Aksaray, Kars’ın Selim ve Ardahan’ın Göle ilçesinde de konuşulmaktadır. Bu yerleşim alanlarındaki komşu diller ağırlıklı olarak Kürtçe (Kurmanci) ve Türkçedir. Eskiden hemen hemen tüm alanlarda konuşulan dil Ermenice ve kısmen Süryaniceydi.

İnanç bakımından Koçgiri, Dersim, Erzincan, Kuzey-Bingöl, Varto, Hınıs, Tekman, Çat, Sarız, Göle, Selim gibi yerleşim alanlarındaki Zazalar Alevi inancına mensupken, geri kalan bölgeler Sünni Zazalardan oluşur. Bu kesimden olup Elazığ, Bingöl merkez, Genç, Solhan, Hani, Kulp, Lice, Ergani, Dicle, Eğil, Silvan, Hazro, Mutki, Baykan gibi merkez yerleşim alanında Şafii, Maden’in bir kısmı, Çermik, Çüngüş, Siverek, Gerger ve Aksaray’dakiler Hanefi diye ikiye ayrılır. Özellikle Alevi Zazalarda yörenin eski inancından, adet ve töresinden, ziyaret ve evliyalar, melaikeler kültünden birçok öğe korunup yeni inançla yoğrulmuştur. Günümüzde önemi biraz azalmış olsa da Zazalarda aşiret sistemi de mevcuttur. Onun dışında, Gerger’de anadili Zazaca olan Süryani köyler, Dersim’de yer yer Ermeni aileler de bulunmaktadır.

Etniklik

Zaza dili üzerinde yapılan çalışmalar kısmen iyi bir yol kat etmiştir. Ancak aynısı etnolojik araştırmalar için söylenemez. Etnolog Peter Alford Andrews (1989) Türkiye’de Etnik Gruplar adlı çalışmasında Zazaları; Alevi Zaza ve Sünni Zaza olarak ayırmakta ve Kürtlerden ayrı bir etnik grup olarak değerlendirmektedir.
Zazalar, birçok kaynakta Kürt olarak nitelendirilirken kimi kaynaklarda da Türk oldukları iddia edilmektedir. Ancak Zazaları bağımsız bir etnik grup olarak değerlendiren iki doktora tezinin yanısıra birçok master tezi ve bilimsel makale bulunmaktadır: Kazım Aktaş (1999), Kahraman Gündüzkanat (1997), Selahattin Tahta (2002), Hülya Taşçı (2006), Gülsün Fırat (2010: 139).

Zazaların kendilerini ve dillerini tanımlamaları bölgeden bölgeye farklılık gösterir. Kendini tanımlama şekli aslen ulusal olmayıp, etnik veya dini niteliktedir. Koçgiri yöresindekiler kendilerini genelde Zaza, dillerini Zazaki diye tanımlarken, eski kuşakta Ma “biz” ve Zonê Ma “dilimiz” tanımlaması da vardır. Bugünkü anlamda Dersim (Mamekiye, Tunceli), Erzincan ve Bingöl’ün Yayladere ve Yedisu bölgesindeki Alevi Zazalar kendilerini Kırmanc diye tanımlarken, dillerini Kırmancki, eski kuşakta “Dımılki” de bilinmekle, komşu bölgelerdeki Sünni Zazaları Zaza, Sünni Kürtleri Khurr, Alevi Kürtleri Kırdas, Kürtçeyi Kırdaski olarak bilir. Dersim’deki Alevi Kürtler Alevi Zazaları Lacek „oğlan“ veya Dêsman „Dersimliler“, dillerini de Dêsımki veya Dımıli diye tanımlar. Bingöl’ün Kiğı, Adaklı, Karlıova ve Varto, Hınıs, Tekman gibi bölgelerdeki Alevi Zazalar kendilerine Şarê Ma “halkımız” veya Elewi, dillerine Zonê Ma “dilimiz” derken, komşuları olan Sünni Kürtleri (bazen de genel anlamda tüm Sünnileri) Khurmanc, Sünni Zazaları Zaza veya Dılmıc olarak tanımlar. Varto-Hınıs’ta Kürt komşuları Zazacayı Loli veya Çareki diye Zaza aşiretleri adına göre adlandırırlar. Alevi Zazalardaki tanımlamaların Türkçeye çevrilecek anlamı “Alevi Zaza” veya genel anlamda “Alevi”dir, ki Alevi Zazalarda yaşlı kesim kendilerini Türkçede de millet adı olarak Alevi diye tanımlar. Siyasi gelişmeden etkilenmiş özellikle genç kesim arasında Zaza, Kürt, Türk, Alevi, Dersimli farklı kutuplu tanımlamalar vardır. Dersim ve Erzincan yöresinde Tırk sözcüğü ise ilk etapta Sünni Türk, bazen de genel anlamda tüm Sünni kesim için kullanılır.

Şafii inancına sahip Zazaların hemen hepsi kendilerini Zaza, dillerini Zazaki diye tanımlarken, Palu, Bingöl veya Dicle (Piran) gibi yerlerde Zaza’nın yanında paralel olarak Kırd tanımlasına da sınırlı şekilde rastlanır. Mutki, Baykan gibi yörelerde de Dımıli tanımı geçer. Kürt komşularını Kurmanc, ~ Kuırmonc veya Kırdasi diye bilirler. Hanefi inancından olan Zazalar ise kendilerini ağırlıklı olarak Dımıli, yer yer Zaza olarak da tanımlarken, Kürt komşularına Kırdasi derler. Sünni kesimde, özellikle 60-70 yaşının altında olanlar Zaza veya Dımıli gibi tanımlamaları ulusal veya etnik anlamda tüm Zazalar için kullanmaktadır.

Zaza tanımına coğrafi bir tanımlama olarak ilk kaynağa Pers kralı Dara’nın Behistun (Bisutun) Eski Farsça yazıtlarında (M.Ö. 5. yüzyıl, tahminen 520) rastlanır ki, burada yukarı Fırat havzası “Zāzāna” şeklinde adlandırılmaktadır.
Zaza adının geçtiği birçok kaynaktan biri 1329/30 (730 h.) yılından kalma ve ‘Kureyş Şeceresi’ olan yazılı bir deri dökümandır. Sıralanan birkaç Zaza aşiret adının geçen belgede, ṭālib ‘(alevi) mürit’ ve Zāzā aşiretinin mensubu olarak kaydedilmiş bir imza geçer (ṭālib Mullā Benī min qebile Zāzā طالب ملا بنی من قبلة زازا “Zāzā kabilesinden talip Mollā Benī”) .

Dımıli adının Kuzey-İran’da bulunan, bugünkü yurtlarına oradan göç ettiği varsayılan Deylem bölgesinden geldiği düşünülmektedir. Ermenicede Zazalara Dlmik denilmektedir. Kırmanc adına dair bilimsel açıdan ikna edici bir kaynak yokken, Kuzey-Kürtleri tarafından “topraksız, maraba” anlamında da kullanılan Kurmanc’la aynı anlama geldiği de düşünülmektedir .
Kırd tanımlamasını, anlamı bilinen Kurd ile aynı kökenden olsa da, kendisi için kullanan Zazalar, Kürt olan komşularını Kurmanc veya Kırdasi olarak tanımlar. Ermenicede Zazalar için kullanılan Dlmik sözcüğünün yanı sıra bazı kaynaklarda Zaza-K‘rder , yani “Zaza Kürtleri” olarak geçen tanımlamayla alakalı olması muhtemeldir.

Zazacanın İrani diller içindeki konumu

Dil olarak Zazaca, Hint-Avrupa dil ailesinin Hint-İrani üst grubun İrani diller grubuna ait bir Kuzeybatı İrani dilidir. LeCoq ve Gippert bu dilleri şöyle sınıflandırmaktadır .

KUZEY-BATI İRANÎ:

Hyrkani (Gurgan/Cürcan) Grubu: Beluçi, Sengiseri, Gurani, Zazaca

Karmani Grubu: Kürtçe, Sivendi

Medo-Hazar (Caspic) Grubu: Gileki, Mazenderani, Sorxeyi, Simnani, Talişi, Azeri

GÜNEY-BATI İRANÎ:

Farsça, Tacikçe, Tātī, Fārs bölgesi lehçeleri

Özellikle Almanya’da yapılan araştırmalar mevcut kırk yeni-İrani dil arasında yeri belirlenmiş olan Zazacanın tarihsel evrimi hakkında da belirli tespitlere varılabilmesini mümkün kılmaktadır. Yazılı şekilde günümüze aktarılan Eski Hintçenin yanısıra kadim İrani dillerin de Avesta ve Eski Farsçayla eski dönem (Old Iranian period), Partça, Pehlevice (Orta Farsça), Soğdca gibi orta dönem dillerinin zengin bir bütünceye (corpus) sahip olması bu süreci desteklemiştir. Zazacanın da bazı yönleriyle arkaik bir yapıya sahip olduğu, tarihsel olarak özellikle Partçayla (3. yüzyıl M.Ö. – 3. yüzyıl M.S.) yakın bir bağlantısı olduğu tespit edilmiştir. Muhafazakar bazı yönlerinin olmasına rağmen Zazaca ile eski bir İrani dil olan Avesta arasında direkt bağlantı kurmak doğru olmaz. Kısacası, bugünkü İrani diller, bundan yaklaşık dört bin yıl önce kendi aralarında belki anlaşma sağlanabilen İrani lehçelerdi. Eski Hintçe olan Vedce (Veda) ve Sanskrit ile Avesta dili gramer açıdan %80’in üzerinde bir oranla benzeşmekteydi.

Dil genetiksel açıdan Zazacanın yakın olduğu yeni İrani diller arasında ilk etapta aynı alt gruba ait Beluçi, Gorani, Sengiseri dillerini ve Mazenderani, Azeri (Herzendi), Simnani, Talişi, Gileki gibi Hazar dillerini de sayabiliriz. Bu dillere olan tarihi ses ve biçimbilim açısından yakınlığı da Deylem kuramını veya Zazacanın kuzey İran kökenli olduğu düşüncesini pekiştirmektedir .

Zazacayı sözcük dağarcığı açısından etkileyen ve kelime alışverişinde bulunulan akraba diller arasında Kürtçe ve Farsça başta gelir. Aynı kökenden olması nedeniyle sınırlı da olsa dilbilgisel ve sözcük dağarcığı açısından bu dillerden etkilendiği söylenebilir. İslamlaşma döneminden sonra Arapça, komşuluk ilişkilerinden ötürü de Ermenice , az da olsa Süryanice -ki, bu dillerin de İrani dillerden etkilendiği bilinir- dilleriyle de geçişkenlikleri vardır. Ayrıca sınırlı da olsa Zazacaya geçen Yunanca, Latince, Gürcüce, Lazca kelimelere de rastlanmaktatır.

Araştırmalar Zazacanın yazı diline geçmesi çok gerilere dayanmasa da son yüz yılda hatırı sayılır bir ilerleme olduğunu göstermiştir. Zazacanın yazılı olarak ilk kez kayda alınması 1857/58 yılına denk gelir. İranolog Peter I. Lerch’in Rus-Osmanlı Kırım harbinde tutuklu olan Bingöllü bir Zaza’yla yaptığı kayıtları henüz dilbilgisel analizine geçmeden 1858 yılında Rusça ve Almanca olarak yayınlar. Araştırma Friedrich Müller’in Lerch’in metinleriyle (18 sayfa) 1864’te yaptığı karşılaştırmalı incelemelerle sürer. Arkeolog ve dilbilimci Albert von LeCoq, 1901’de Zazaca dillinden kaydettiği beş sayfalık notların dilbilgisel analizini yapılmaksızın yayınlamıştır.

1906’da batı İrani dillerinin dokumentasyonu ve dilbilimsel analizi için görevlendirilen Oskar Mann’ın Ortadoğu seyahatinde Zazacanın özellikle Siverek ve Kor (Bingöl) yörelerinden o zamana kadar en geniş derlemesini gerçekleştirmiştir (Almanca tercümeleriyle birlikte 91 sayfa, 5 ağız). O. Mann’ın ölümünden sonra İranolog Karl Hadank’ın da ağızlar üzerine yazdığı gramer analiziyle birlikte 1932’de Leipzig’de kitap olarak yayınlamıştır. Oskar Mann ilk olarak Zazacanın ve Gorancanın o zamana kadar yanlışlıkla Kürtçenin lehçesi olarak görüldüğünü öne sürüp bunların başlı başına İrani diller olduğunu yaptığı karşılaştırmalarla kanıtlamıştır.

Elli yıldan fazla bir aradan sonra Amerikan dilbilimci Terry Lynn Todd 1985 yılındaki Çermik Zazacası üzerine modern dilbilimsel metodlarlar kullanarak bir dilbilgisi çalışması yayınlamıştır.

90’lı yıllarda daha da derinleşen araştırmalar yapılmıştır. Muhtelif konular üzerine yayınlanan makaleler (fonoloji (Cabolov 1985), olumsuzluk (negation) (Sandonato 1994), izafet (MacKenzie 1995), genel dilbilgisel bakış (Asatrian 1996, Asatrian/Gevorgian 1988, Asatrian/Vahman 1990, Blau 1989, Kausen 2006), Zazacanın batı İrani diller arasındaki yeri (Paul 1998b), yazınsal (Selcan 1998b) ve tarihsel gelişimi (Gippert 1996 ve 2008), etimoloji (Bläsing 1995, 1997; Schwartz 2008) ve de imla kuralı (Jacobson 1993), okuma yazma el kitabı (Jacobson 1997), iki dillilik (Temizbaş 1999, Werner 2006), edatlar (Arslan 2007), diyalektoloji (Keskin 2008), ayrıca kitap olarak yayınlanan iki tane doktora çalışması (Paul 1998a (gramer ve diyalektoloji denemesi), Selcan 1998a (gramer)) da bu çerçevede önem arz etmektedir.

Dilbilimde Zazacanın yeri belirlenmiş olmasına karşın özellikle Türkçe kaynaklarda, medya ve siyasette, geçmişteki kadar olmasa da, Zaza Dili üzerine bir statükonun hala mevcut olduğu bilinmektedir. Önyargılar, bilgi ve kaynak eksikliği veya siyasi zorlamadan ötürü Zazacanın bir Kürt lehçesi veya dili olduğu ileri sürülmüştür. Oysa Zazacanın Kürtçeye dahil olduğunu bilimsel olarak kanıtlayan herhangi bir kaynak veya çalışma yoktur. Zazaca, Farsça ve Kürtçenin birbirine olan yakınlığı, biri diğerinin lehçesi veya alt dili olduğundan değil, akraba diller olduğundandır. Aynı şey, Kürtçenin bir Fars lehçesi olduğu görüşü için de geçerlidir. Yani, aynı dil grubuna ait olmasıyla, çoğu dilsel özelliği paylaştığı ve aynı kökenden geldiklerindendir. Karl Hadank’ın (1938: 5) da dediği gibi, “Farsça, mevcut birçok diğer İrani dillerin yanında varolan bir dildir sadece, tümünün anası değil.” Bu arada Zazacayı araştıran O. Mann, K. Hadank, D.N. MacKenzie, L. Paul’un aynı zamanda Kürtçe üzerine hatırı sayılır çalışmaları olduğunu söylemekte yarar var.

Zazacayı Farsça ve Kürtçeden ayıran özellikler

İrani dilleri aynı dil grubunun farklı dilleri olarak sınıflandırmakta başvurulan yöntem, bu diller arasında ses, biçim ve kelime dağarcığı açısından birbiriyle olan ilişkileri bugünkü şekliyle (synchronic) değil, tarihsel evrimin (diachronic), yani ayırdedici özelliklerin (özellikle sesbilimsel yönden) farklı tarihsel süreçlerden geçerek bugüne ulaştırılan yazılı eski ve orta dönem İrani dillerle belirli kelimeleri (isoglosses) karşılaştırılarak göz önünde bulundurulmasıdır. Söz konusu olan Zazacanın özellikle Farsça ve Kürtçe gibi diğer İrani dillerle olan ilişkisinin belirlenmesi de bu yöndedir. Dilbilimsel bazı önemli özellikler ise örnekleriyle şunlardır:

Zazacanın Kürtçe ve Farsçaya bugünkü yapısıyla da (synchronic) bakılırsa biçimsel açıdan da önemli farkların olduğu görülebilir. Örneğin şimdiki zaman fiil çekiminde kullanılan fiil ekleri ve şahıs sonekleri, farklı ön ve arka takılar (pre- and postpositions), şahıs zamirleri, Zazacada 3. şahısta, ayrıca sıfat tamlamasında cinsiyet ayrımı Kurmanciye göre daha ayrıntılı bir biçimde şekillendirilmiştir. Zazacanın Hazar Dilleri ile olan birçok ortak yönlerinden biri, şimdiki zaman çekimin aslen ortaç ile kurulması (-en- < -ant-), örn.: 
Zaz. vên-en- “görmek” (şimdiki zaman gövdesi), Azeri vin-n-, Talişi vin-d-
iken ötekisi de, Gorancada da keza, Sengiseri, Azeri gibi dillerde olduğu gibi, isimde yalın haldeyken de cinsiyetin belirgin olabilmesi, örn.:
Zaz. her : here, Azeri (Keceli) ve Simnanca xar : xára, Goranca har : māhára “eşek (eril : dişil)” (vurgusuz -e < -a < mutemelen Eski İrancada olan dişil sözcüklerin bitimi -ā’ya dayanır) .
Zazacada şimdiki zamanda ayrıca bir de bildirme kipinden farklı olarak istek kipi gövdesi (subjunctive stem) mevcuttur. Kökeni orta ve eski İrancanın fiil kökenine dayanır: O vano “söylüyor”, o ke vaco “söylerse” < Proto Hint-İranca vač-. Karşılaştırın: Kurm. Ew di-bêj-e : ew ku bêj-e ve NP ū mī-gū-yed او می گوید : ū ke bigūyed او که بگوید .

Zazacanın lehçeleri

Dil yapısı olarak kendi içinde bir bütünlük sağlayan Zazaca 3 lehçeden (diyalekt) oluşur : Kuzey, Merkez ve Güney. Bu sınıflandırma, dilbilimsel olarak sadece dildeki ses, şekilbilim (morfolojik) ve kelime hazinesi (leksikolojik) açısından değil, dili konuşanlarla inanç bazında da örtüşmekte: Kuzey Zazacasını tamamıyla Aleviler konuşurken, Merkez Zazacasını ağırlıklı olarak Şafii, Güney Zazacasını ise Hanefi Zazalar konuşmaktadır. Mutki, Kulp, Baykan ve Aksaray ağızları da Merkez ile Güney Zazacası arasında geçiş şiveleri olarak görülmektedir. Güney lehçesi ve geçiş şiveleri, dil tarihi açısından diğerlerine göre daha muhafazakar (arkaik) bir yapıya sahiptir. Merkez Zazacasında da aynı şey Lice ve Kulp, Kuzey Zazacasında ise Bingöl-Adaklı, Varto, bazı yönleriyle Hozat ve Ovacık ve de Almus-Hafik ağzı için söylenebilir, iletişim sağlayabilenler de genelde daha muhafakazar olanlardır. Zazacaya ana dili olarak çok iyi hakim olan ve günlük hayatında kullanan, az çok farklı ağızları bilenler arasında genelde tüm lehçeler arasında anlaşma sağlanmaktadır. Şiveler arasındaki farkları öğrenip alıştıktan sonra da en azından güncel konularda anlaşmakta zorluk çekilmediği gözlenebilir.

Şimdiye kadar her yazar kendi yöresinin şivesiyle yazdığı ve bu gelenek bu güne dek sürdüğü için Zazacanın bir ortak yazı dilinin olamaması, lehçe ve ağızların korunması konusunda diğer yazılı dillere göre farklı bir durumu ortaya çıkarmıştır. Zazacanın tümü olmasa da, birçok şivesi yazı diline geçmiştir. Örneğin Jacobson’un Zazaca okuma yazma el kitabı’nda Kuzey ve Güney Zazacası için ayrı bölümler sunulmuştur. Kuzey Zazacasında şimdiye kadar en çok yer alan ağızlar Doğu-Dersim, Pülümür-Erzincan ve Varto, kısmen de Batı-Dersim’dir (Hozat-Ovacık). Merkez Zazacasında Palu-Bingöl ağzı başı çekerken, yazında Solhan, Hani, Dicle ve Lice ağızlarına da rastlamak mümkün. Güney Zazacasında ise Siverek ve Çermik ağızlarından epey eser çıkmıştır. Mutki ve Aksaray, ayrıca Sarız, Ergani, Kulp, Eğil gibi yörelerde konuşulan ağızlarla ilgili pek az yazılı kaynak bulunmaktadır.

Lehçeler arasındaki farklar ve sınıflandırma kriterleri sesbilimsel yönde belirmektedir ki sonra sözcük dağarcığındaki farklar gelmektedir. Dilbilgisi açısından bakıldığında, bu lehçeler arasında çok büyük farklılıklara rastlanmaz. Güney ve Merkez Zazacası birbirine Kuzey Zazacasına göre biraz daha yakınken, Güney ve Kuzey Zazacası arasında da belirli ortaklıklar bulunmakta, keza Merkez ve Kuzey Zazacası için de durum öyledir. 

Kuzey Zazacasıyla Merkez ve Güneyi ayırt edici farklar ses yapısında ortaya çıkmaktadır. Kuzey Zazacanın birçok şivesinde ş ve j seslerinin telaffuzundan kaynaklı olarak ç ve c seslerinin belirli şartlar altında [ts] ve [dz] şeklinde telaffuz edilmesi, tüm Kuzey ağızlarında patlamalı (plosives) olan ç, k, p, t ünsüzlerin soluksuz (unaspirated) ( <çh, kh, ph th> şeklinde yazılan) eşleri de bulunur. Merkez ve Güney Zazacasında ise soluksuz ünsüzlerden ph ve th birkaç ağızda bulunur. Örn. Bin.-Solhan phonc “5” veya thal “acı tat”. Lakin Arapça veya Süryanicenin etkisiyle hemen tüm Merkez ve Güney ağızlarında varolan ḥ (ح), ‘ (ayn ع) gibi boğazsıl (pharyngeal) ünsüzler , kimi ağızlarda da bulunan ṭ (ط), ṣ (ص) ve ḍ (ض), tek tük de /ẓ/ (ظ) gibi pekiştirmeli (harf-ı sâkile, pharyngealized) ünsüzler mevcuttur. Kuzey Zazacasında Eski İrancanın uzun ū ünlüsü ü olarak yansırken, Güney ve kısmen Merkez’de uzun û olarak kullanılır. “Almak (şimdiki zaman gövdesi), gezmek, dışkı, ev, kız” gibi belirli sözcükler Güney’de ve Merkez’de gên-, geyraene (gêrayış), gi, keye, keyna olarak g/k şeklinde telaffuz edilirken, Kuzey’de Hozat ve Bingöl-Adaklı’nın bazı ağızları hariç cên-, cêraene, ci, çê, çêna olarak c/ç damaksıl (palatalized) şekline dönüştürülmüş olarak telaffuz edilir.

Biçimbilim (morphology) açısından önemli farklar ise, Kuzey’de fiil çekiminde, şimdiki zaman bildirme kipinde (indicative), 2. tekil şahısta eril ve dişil ayrımı yokken –a, örn. tı vana ~ vanay “diyorsun”, Merkez ve Güney’de eril için ê ~ i, tı vanê, dişil için a, tı vana (kalıntı olarak –ay) kullanılır.

11’den 19’a kadar sayılan sayılarda Kuzey’de önce onar, sonra teker sayı gelirken, örn. des u hirê “13”, Merkez ve Güney’de bu şekliyle de bulunmakta ve genelde (çoğu İrani ve Hint-Avrupa dillerinde olduğu gibi) önce teker, sonra onar sayı gelir: hirês (< *hirê-des) “13” .

“De, dahi” zarfı Kuzey’de genelde ki iken, çoğu Merkez ve Güney ağızlarında zi şeklinde kullanılır .

Sözcük bazında (lexicology) farklılık arzeden önemli kelimeler ise şunlardır:

Kuzey Güney ve Merkez
doman qeçek, qıc, tût, leyr “çocuk”
nas kerdene şınasnayış, sılasnaene “tanımak”
bazar bazar, kırê, kıri “Pazar günü”
nia daene, sêr kerdene, qayt k. cı ra ewniyaene ~ cı oniyayış “bakmak”
werte miyan “orta, ara”
thal veng “boş”

Palu-Bingöl Zazacasını esas alacak olursak, Merkez’i Kuzey ve Güney’den farklı kılan bazı özellikleri ise, ê ünlüsünün bazı biçim veya sözcüklerde i olarak telaffuz edilmesi, örn. yeni > yëny “geliyoruz/-sunuz/-lar”, “almak” fiilinin şimdiki zaman gövdesi gen- (Güney ve Kuzey gên-), bundan öte de düzenli olarak o ünlüsünün tüm pozisyonlarda ue (r, z, l gibi ünlüler önünde ua) çift ünlüsüne dönüşmesi (diphthongization), örn. roc > ruec “güneş, gün”, ew çift ünlüsünün o ünlüsüne dönüşmesi (monophthongization), örn. hewt > hot “7” ve de n ve m genizsil (nasal) ünsüzlerin önündeki a’nın yuvarlaklaşma fenomeniyle (labialisation) o veya u’ya dönüşmesi, örn. amnan > omnon ~ umnun “yaz”, sayılabilir. Doğu-Dersim ve Palu-Bingöl ağzılarında da ê ünlüsü kelime başında ve arasında [yε] şeklinde telaffuz edilmekte, örn. dês : dyes “duvar”. Güney Zazacasına ve bazı geçiş şivelerine has olan özelliklerden biri de isim ve sıfat tamlamarında izafet –ê, –a ve –o ile tamlanan ad arasına 2. halde (dolaysız nesne ve ergatif halinde özne hariç) –d-’nin girmesi: lacê mı lacdê to rê vano “oğlum oğluna diyor” .

Merkezi Kuzey ve Güney’den farklı kılan bir özellik de, belirsizlik tanımlığı (article) –ê, Merkez’de êk; örn. ruecêk “bir gün” (başka rocê), bir de Merkez’de çoğu ağızlarda iyelik izafetinin eril –i, dişil –ê ~ -ay olduğu, örn. pirıki mı “dedem”, pirıkê mı “nenem”, kimi ağızlarda ise eril ve dişil izafet ekinin –ê’de eşleştiği görülmekte.

Güney Zazacasında çoğu ağızlarda tek heceli fiil takıları (preverbs) şimdiki zamanda da çekimlenen fiil ile bitişik kalır, örn. Çermik kêber abeno, Hozat ve Bingöl (ki)ber beno a “kapı açılıyor”.

Kuzey ağızları arasında yer alan Dersim Zazacası, Batı (Hozat, Ovacık, Çemişgezek) ve Doğu-Dersim (Mameki, Nazımiye, Mazgirt, Güney-Pülümür) ağızlarından oluşur. Dersim ağızlarında olan en belirgin özellik ise, sızıcı (spirant) sesler olan s : ş ve z : j ile birlikte patlamalı-sızlamalı (affricate) ç [tsh : tšh], çh [ts : tš] ve c [dz : dž] ünsüzlerin sesbirimsel değişke veya çevresel üye (complementary distributed allophones) olarak karşı karşıya olmasından ötürü oluşan yenilenmiş bir ses yapısına sahip olmasıdır. Ş ve j sesleri sadece belirli şartlar altında, i, ü veya ê’nin damaksıl varyantı [yε]’den önce geldiğinde ortaya çıkar. Diğer ünlüler önünde yer alan s veya z seslerinden kaynaklı olarak ç, çh ve c ünsüzleri de [tsh], [ts] ve [dz] şekliyle belirmiştir. Dersim, Erzincan’ın çoğu, ayrıca Tekman ve kısmen Hınıs, Koçgiri’nin de Çarekan ağzı bu özelliğe sahiptir. Örn. Varto şane, Dersim sane “tarak”, Varto sia, Dersim şia “kara, siyah”, Varto züa, Güney-Zz. zıwa, Dersim jüa ~ jia „kuru“, Varto ca /dja/, Dersim ca /dza/ “yer”, Varto çı /tşı/, Dersim çı /tshı/ “ne”. Bu özelliğin kazanılmasında Ermenicenin payı olduğu söylenebilir.

Zazaca Yazı Dili ve İmla

Zazacanın bu dili konuşanlar tarafından yazıya geçirilmesi ilk olarak tahminen 1798 ila 1831 yılları arasında Diyarbakır’da Sultan Efendi tarafınca Alevilik üzerine yazılan bir metin, akabinde 1899 yılında Diyarbakır-Liceli dini bilgin Eḥmedê Xaṣi (Mela Eḥmed bin Ḥesen el-Xaṣi)’nin Arapça harfleriyle yayınladığı ve Sünni Zazalar arasında yaygın olarak bilinen Mewlıd adlı eserle gerçekleşir. Diğer bir eser, müftü ˁUsman Esˁad Efendiyo Babıc’ın 1906’da Siverek Zazacasıyla keza Arap harfleriyle yazdığı Mewlıd yıllar sonra ancak 1933’te Şam’da yayınlanmıştır.

Altmışlı yıllara kadar süren suskunluk döneminden sonra 80’li yılların başına kadar Kürtçe olarak yayınlanan bazı gazete ve dergilerde Latin harfleriyle yazılan Kurmanci alfabesini baz alarak tek-tük Zazaca yazılar yer almıştır. Özellikle Zazacayı yazı diline geçirip geliştirmek amacıyla 85’ten sonra çıkarılan çok dilli dergilerin önderliğinde dilin kendi alfabesi ve imla kuralını oluşturmak için de 90’lı yıllardan sonra adımlar atılmaya başlanmıştır. Nihayet o yıllarda Zazacanın imlası ve alfabesi üzerine kitaplar yayınlanmış, yazarlar ve dilbilimciler tarafından çalışmalar yapılmış ve dergilerde makaleler yayınlanmaya başlanmıştır. Bu dönemde ilk kez sadece Zazaca yayın yapan dergiler de çıkmaya başlamıştır. 90’lardan sonra Türkiye’de yerel diller üzerindeki baskının hafiflemesiyle özellikle İstanbul’da da ilk Zazaca yayınevi kurulmuş, ülkede de Zazaca kitap, dergi, sözlük ve Zazacada önemli bir öğe olan müzik albümleri de çıkmaya başlamıştır. 90’lı yılların ikinci yarısında Almanya ve Türkiye’de de Zazaca radyo programları yapılmış ve TV’de de haftada bir iki saat süreyle sohbet, kültür, müzik veya siyasi içerikli programlar yer almaya başlamıştır. İnternet ortamında da Zazaca siteler çoğalmıştır.

Hala İslami dini çevrelerde Zazaca mevlütler Arapça harflerle yayınlanmaya devam ederken, genelde çıkan dergi ve kitaplarda, ayrıca internet ortamında da, Türkçe alfabede bulunmayan ê, q, w, x ile birlikte Latin harfleriyle, ı : i, i : î, ü : û; ğ, çh, kh, ph, th (‘, ‘h, dh, lh, sh, ö) gibi bazı harflerle ve digrafllarla (kombine harfler) birbirinden farklı olan iki Zazaca alfabe mevcuttur: biri, dilbilimin de vardığı sonuçlara dayanarak Zazacayı başlı başına dil olarak gören ve dilde veya şivelerde bulunan hemen hemen tüm sesleri yazı diline yansıtmaya çalışan, diğeri de siyasi gelenekten ötürü Zazacayı Kürt diline dahil gören, Kurmanci için tasarlanan Bedirhan alfabesini kullanan çevredir. Zazacayı lehçe olarak gören çevrenin dili standartlaştırmak için attıkları adımlar diğer çevrelerce siyasi güdümlü olarak görüldüğü ve yeralanların arasında dilbilimci bulunmadığı için kabul görmemektedir. Zazacayı bağımsız bir dil olarak gören kimi aydın ve yazarlar da Zazaca Wikipedia oluşturduklarında dili stadartlaştırmak için de adımlar atmıştır. Bu doğrultuda etimolojik çalışmalara ve seminerler verilmeye başlanmıştır. Dilbilimsel metodlara göre tasarımı düşünülen standart veya şiveler üstü bir Zazaca oluşturma doğrultusunda Almanya’da Saint-Exupéry’nin Küçük Prens kitabın tercümesiyle birlikte yayınlanmıştır. Bunlar dışında, elimizde çok fazla örneği bulunmayan, Zazacayı öğrenip yurdundan malum nedenlerden ötürü göç etmek zorunda kalan Dersimli Ermenilerin Batı Ermenicenin telaffuzunu baz alarak Ermeni alfabesiyle yazdıkları bazı Zazaca şiir ve dualar da mevcuttur.

Dil Politikasında Gelişmeler

Zaza bölgesi özellikle Osmanlı zamanından bu yana sürekli savaşlara tanık olduğu için, bu bölgeden olan göç günümüze kadar sürmüştür. Cumhuriyetin kurulmasından sonra eğitimde tekleştirme (tevhidi tedrisat), Türkçe okulların köylere girmesi ve baskıcı dil politikasından ötürü resmi olmayan tüm yerel diller olumsuz şekilde etkilenmiştir.

Zazacaya ilişkin dil politikasındaki gelişmeler etnik aidiyetle bağdaştırılabilir. Geçmişte yazı diline sahip olmamasına ve üstelik Osmanlı döneminde Aleviler hedef tahtası haline getirilmesine rağmen Cumhuriyet’in kuruluşuna kadar dilin kendine ait gündelik yaşama alanı vardı ve nesilden nesle sözlü olarak aktarılıyordu. Cumhuriyetin baskıcı eğitim politikası, köylere zorunlu Türkçe dersi ve yerel dillere karşı yasaklama politikasının okullarda uygulanması, dilin durumunu olumsuz şekilde etkiledi. Ebeveynlerin köyde ve bilhassa şehirlerde Türkçeyi öğrendikten sonra çocuklarına kendi ana dillerini sadece asgari alanda aktarması, dilin kullanım alanına ve doğal aktarımına darbe vurmuştur. Ailelerde nesiller arası dilsel kopukluk yaratılmış ve Türkçenin tercih edildiği bir çift dillilik oluşmuştur. Dil politikasının Zaza ve Kürt Alevileri’nde daha erken etkin olmaya başlaması, yazı diline sahip olmaması nedeniyle dile olan hassasiyet ve koruma bilincinin olmaması, etnik farklılığın yanı sıra inanç grubu olarak da baskıya maruz kalmasıdır. Bu durumun Dersimlilerde özellikle Dersim 1938 soykırımının nesillerde yarattığı travmayla da alakalı olduğu söylenebilir. Gerçek şu ki diğer yerel dillere göre Zazacanın sadece Türkiye sınırları içinde olup da yurtdışında herhangi bir yerde resmi statüye hala sahip olmaması bu dil için büyük bir dezavantaj teşkil etmektedir.

Dili sahiplenip yazıya geçirenlerin çoğunun ulusal veya kültürel bilince sahip çevrelerden geldiği söylenebilir. Avrupa’da kendi dilinde dergi ve kitap basmanın yasaklı olmayışı da yurttan önce yurtdışında Zazacanın yazı diline geçmesine neden olmuştur. Türkiye’de hükümetin tekçi ve milliyetçi anlayışından dolayı dilsel ve kültürel araştırma imkanının sağlanamamasından ötürü, bu dille ilgili araştırma yapan dilbilimcilerin çoğu Avrupalıdır. Yurtlarında dilleri üzerindeki baskının Zazacayı unutulma ve kaybolma tehlikesi durumuna gelen bir dil olmaya itmesi de Zazaca yazan aydın ve yurtsever çevrelerde dile getirilmiştir. Zira yasakçı zihniyetin etkileri, işçi olarak Avrupa’ya gelen insanlar üzerinde sürmeye devam etmiş, ev içindeki günlük dilin de Türkçeye dönüşmesini sağlamıştır. Yurtdışındaki dili sahiplenip yaşatma hareketi nihayetinde 90’lı yıllardan sonra Türkiye’de dil politikasında eskiye nazaran gerçekleşen olumlu gelişmelerden ötürü yurtiçine de yansımıştır. Müzik alanında üretilen yeni tarz batı sentezli müziğin de genç nesilde dile olan merağı arttırmaktadır. Aynı zamanda eğitim dilinin yanı sıra medya dilinin de Türkçe olmasından, gazete, radyo ve özellikle televizyonun da evlere girmesinden dolayı diğer yerel dillerin kenara itilmesine sebep olduğu söylenebilir. Sürdürülen legal veya illegal siyaset dilinin de Türkçe olmasının büyük katkısı olduğu öne sürülebilir.

90’lı yıllarda aynı zamanda ülke içinde süren savaştan ötürü köylerin zorla boşaltılıp insanların Türkiye metropollerine veya diğer şehirlere göçe mecbur edilmesi, birçoğunun üzerinden 20 yıl kadar bir süre geçtikten sonra bile köylerine dönmemesiyle dilin ait olduğu yaşama alanına ulaşamaması, insanların güncel hayattaki egemen dile adapte olması, Zazacanın varlığını olumsuz yönde etkilemiştir.

Dil üzerinde yapılan araştırma ve aydınlanmanın, yazı dili konusunda oluşan tecrübenin de Avrupa eksenli olması, ilk kitap ve dergilerin de burada çıkması dışında, birçoğunun Dersimli ve siyasi potansiyel ve tecrübeye sahip olmasından ötürü Dersim dernekleri altında dernekleşmelerde de, kendi başına çalışmalar sürdüren yazar ve aydın çevrelerde de keza dil kursları verilmeye başlanmıştır. Nihayetinde ilk olarak sadece dilbilimsel bazda çalışmayı hedefleyen ve farklı Zaza bölgelerinden yazar ve akademisyenle yabancı dilbilimcilerden oluşan Zaza dil enstitüsü de Almanya’da kurulmuştur.

Bunun dışında, hala kendi diline ait sürekli günlük bir yayın yapan televizyon kanalının mevcut olmamasının eksikliğini yaşarken, Kürt ve Alevi kanallarında Zazacaya yer verilmeye başlanmış, Türkiye’deki yerel diller ve kültürler konusundaki son gelişmelerle ilgili devlet televizyonunda da sınırlı da olsa yayınlar oluşmaya başlamıştır. Hem Türk devletinin kanalında, hem de Kürtleri veya Alevileri baz alan kanallarda Zazacanın aynı muameleye tabi tutulduğu, geçmişte diğer dergi ve gazetelerde olduğu gibi televizyonda da verilen yer ve zaman payında belirmektedir.

Devletin Türkiye’de, hümanist ve çağdaş bir anlayışa göre en temel insanî hak olan anadilde eğitim, medya ve geliştirme konusunda kararlı ve belirleyici adımlar atıp atmaması, ayrıca Zazaların siyasi ve ekonomik yöndeki güçsüzlüğü ve kendine ait bir TV kanalı açma çabasının sonuç verip vermemesi de dilin geleceğini belirlemekte önemli bir bileşen olduğu söylenebilir.

UNESCO’nun açıkladığı rapora göre Zazacanın Türkiye’de tehlike altında bulunan 15 dil içinde yer almaktadır. Giderek günlük dilde dili iyi bilenler arasında da kullanım azalmakta, kullanılan Zazacada da Türkçenin etkisi görülmektedir. Dilin aktarılmasında en önemli etken ise, nesiller arası aktarımın sürdürülmesi olmazsa olmaz bir koşuldur. Dili konuşanların sayısı yüksek de olsa, nesiller arası oluşan kopukluk, tehlikede olma durumunu belirler.

Gözardı edilmemesi gereken bir boyut da, dilin yaşama alanında kültürel ve kamusal olarak güvence altına alınması kadar ekonomik açıdan da yörenin insanına gelecek vaadedecek altyapının oluşturulması zorunluluğudur.


Kaynakça

Aktaş, Kazım 1999: Ethnizität und Nationalismus. Ethnische und kulturelle Identität der Aleviten in Dersim. Frankfurt.
Andrews, Peter Alford1989: Ethnic Groups in the Republic of Turkey. Wiesbaden (Türkçe çevirisi: Türkiye’de etnik gruplar).
Asatrian, Garnik. S. / Gevorgian, N. Kh. 1988:“ Zāzā Miscellany: Notes on some religious customs and institutions.“ In: Hommage et Opera Minora (Acta Iranica). Volume XII. Leiden.
Asatrian, Garnik 1995: „Dimlī“. In: Encyclopedia Iranica. Online: http://www.iranicaonline.org/articles/dimli (September 2011)
Asatrian, Garnik S. / Vahman, F. 1990: „Gleanings from Zāzā Vocabulary“. In: Acta Iranica. Volume XVI, S. 267-275. Leiden.
Arslan, İlyas 2007: Partikeln im Zazaki. Yayınlanmamış mastır tezi. Köln. İnternette: http://www.kirmancki.de/Partikeln_im_Zazaki.pdf (Mart 2011)
Bläsing, Uwe 1995: „Kurdische und Zaza-Elemente im türkeitürkischen Dialektlexikon“. Etymologische Betrachtungen ausgehend vom Nordwestiranischen. Dutch Studies (Published by Nell). Vol 1 Nr. 2. s. 173-218. Near Eastern languages and literatures. Leiden.
Bläsing, Uwe 1997: „Irano-Turcia: Westiranisches Lehngut im türkeitürkischen Dialektmaterial“. Studia Etymologica Craconviensia. Vol. 2. s. 77-150. Kraków.
Bläsing, Uwe 1997b: „Asme, Asmen, Astare“. Iran & Caucasus. Vol. 1, s. 171-178. Leiden.
Blau, Joyce 1989: “Gurânî et zâzâ”. Compendium Linguarum Iranicarum. Rüdiger Schmitt (Hrsg.), s. 336-340. Wiesbaden.
Dehqan, Mustafa 2010: Diyarbakır’dan bir Zazaca Alevi metni. http://zazaki.de/turkce/makaleler/Dehqan-Diyarbakirdanbirzazacaalevimetni.pdf. Orijinali: http://www.kurdologie-wien.at/images/stories/MustafaDehqan/A%20Zazaki%20Alevi%20Treatise%20from%20Diyarbekir.pdf (Aralık 2010)
Fırat, Gülsün 2010: Dersim’de etnik kimlik: Herkesin bildiği sır: Dersim. İstanbul.
Gippert, Jost 1996: “Die historische Entwicklung der Zaza-Sprache”. Dergi: Ware. Pêseroka Zon u Kulturê Ma: Dımıli-Kırmanc-Zaza, 10. sayı, s. 148-154. Türkçesi: “Zazacanın tarihsel gelişimi”. Ware. Pêseroka Zon u Kulturê Ma – Zaza Dili ve Kültürü Dergisi, 13. sayı, s. 106-113.
Gippert, Jost 2007/2008: “Zur dialektalen Stellung des Zazaki”: Die Sprache. Zeitschrift für Sprachwissenschaft. Wiesbaden.
Gündüzkanat, Kahraman 1997: Die Rolle des Bildungswesens beim Demokratisierungsprozeß in der Türkei unter besonderer Berücksichtigung der Dimili (Kirmanc-, Zaza-) Ethnizität. Münster.
Hoffmann, Karl / Forssmann, Bernhard 1996: Avestische Laut- und Flexionslehre. Innsbruck.
Horn, Paul 1988: Grundriß der neupersischen Etymologie. Hildesheim (Nachdruck der Ausgabe Straßburg 1893).
Jacobson, C.M. 1993: Rastnustena Zonê Ma. Handbuch für die Rechtschreibung der Zaza-Sprache. Bonn.
Jacobson, C.M. 1997: ZAZACA Okuma-Yazma El Kitabı. Bonn.
Jacobson, C.M. 2001: Rastnustena Zonê Ma. Zazaca Yazım Kılavuzu. Istanbul.
Jahani, Carina / Korn, Agnes (eds.) 2003: „Balochi and the Concept of North-Western Iranian“. The Baloch and Their Neighbours. Ethnic and Linguistic Contact in Balochistan in Historical and Modern Times. Wiesbaden. S. 49-60
Kausen, Ernst 2006: Zaza. http://zazaki.de/deutsch/aufsaezte/kausen-Zaza.pdf (Mart 2010).

Keskin, Mesut 2007: Einige gemeinsame Lehnwörter im Türkeitürkischen aus der Region Trabzon und im Zazaki aus der Region Pülümür-Erzincan. http://zazaki.de/deutsch/aufsaezte/trabzon-pulumur-lehnwoerter.pdf (Ocak 2010).

Keskin, Mesut 2008: Zur dialektalen Gliederung des Zazaki. http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/volltexte/2009/6284/ (Ocak 2010).

Lerch, Peter I. 1857/58: Forschungen über die Kurden und die Iranischen Nordchaldäer. St. Petersburg.

Mann, Oskar / Hadank, Karl 1932: Die Mundarten der Zâzâ, hauptsächlich aus Siverek und Kor. Leipzig.

Paul, Ludwig 1998a: Zazaki. Grammatik und Versuch einer Dialektologie. Wiesbaden.

Paul, Ludwig 1998b: „The Position of Zazaki among West Iranian Languages.” Old and Middle Iranian Studies Part I, ed. Sims Williams. S. 163-176. Proceedings of the 3rd European Conference of Iranian Studies (held in Cambridge, 11th to 15th September 1995). Wiesbaden.

Sandonato, M. 1994: “Zazaki”. Typological studies innegation, eds. Peter Kahrel, René van den Berg. S. 125-142. Amsterdam.
Schmitt, Rüdiger (Hrsg.) 1989: Compendium Linguarum Iranicarum [CLI]. Wiesbaden.

Schmitt, Rüdiger 2000: Die Iranischen Sprachen in Geschichte und Gegenwart. Wiesbaden.

Schwartz, Martin 2009: “Iranian *L, and Some Persian and Zaza Etymologies“. Iran and the Caucasus 12, s. 281-287.
Selcan, Zülfü 2001: Zaza Dilinin Gelişimi http://zazaki.de/zazakide/ZazaDilininGelisimi.pdf (Ocak 2010)

Selcan, Zülfü 1998a: Grammatik der Zaza-Sprache. Nord-Dialekt (Dersim-Dialekt). Berlin.

Selcan, Zülfü 1998b: “Die Entwicklung der Zaza-Sprache”. Ware. Pêseroka Zon u Kulturê Ma: Dımıli-Kırmanc-Zaza. 12. sayı, S. 152-163. Baiersbronn.

Spuler, Bertold (Hrsg.) 1958: Handbuch der Orientalistik. Erste Abteilung, Vierter Band, Iranistik. Erster Abschnitt Linguistik. Leiden-Köln.
Tahta, Selahattin 2002: Ursprung und Entwicklung der Zaza-Nationalbewegung im Lichte ihrer politischen und literarischen Veröffentlichungen. Yayınlanmamış mastır tezi. Berlin.

Taş, Cemal 2007: Roê Kırmanciye (Hesen Aliyê Sey Kemali’nin ağzından). İstanbul.

Taşçı, Hülya 2006: Identität und Ethnizität in der Bundesrepublik Deutschland am Beispiel der zweiten Generation der Aleviten aus der Republik Türkei. Münster.

Temizbaş, Suvar 1999: Einflüsse des Deutschen auf die Dimli-Sprache. Yayınlanmamış mastır tezi. Halle, Almanya.
Todd, Terry L. 1985: A Grammar of Dimili (also known as Zaza). Ann Arbor, Michigan.

Werner, Brigitte 2006: Features of Bilingualism in the Zaza Community. Paper. Philipps University Marburg. Online: http://zazaki.de/english/articels/TermpaperBilingualismWS06.pdf (Mart 2011)

Windfuhr, Gernot (Ed.) 2009: The Iranian Languages. Michigan.

ARAŞTIRMA: Mesut Keskin


ZAZALAR HAKKINDA NE BİLİYORUZ OKUMAK İÇİN TIKLAYINIZ


  • YORUM YAZIN
  • İÇERİĞİ YAZDIRIN

YORUMLAR

HasanBeg / 17.07.2014 11:47:11
Zazalar anadolunun kadim halklarındandır. Bu konuda 1900 lü yılların başında yazılmış çok net yazılar ve kitaplar mevcut. Bunu eni sonu kabulleneceksiniz...
ZazaDeza / 17.07.2014 11:45:57
Ben Zazayım ve Kürt değilim, özünde sadece Zazayım.Ancak! Zaza illaham bir etnik unsurun uzantısıysa Türk olurum daha iyidir :)
emo 23 / 04.07.2014 19:44:45
kürtçüler akıllı olun...bırakın başkasına gömlek biçmeyi....40 milyon!nufus,arkanızda ABD,iSRAİL,AB...daha ne istiyorsunuz,Tarihin en eski ve küçük ,otantik halkından...sayınız 3,4 milyon daha artsa ne olacak...yoksa derdiniz toprak mı?Hayalinizdeki ülkenin sınırlarının daralmasından mı korkuyorsunuz...Bu mu korkunuz!BIRAKIN ZAZALARIN YAKASINI...iki iRANİ AKRABA HALKIN ARASINA KİN TOHUMLARI EKMEYİNNNN
başak çetin / 01.07.2014 00:28:54
Ben zazayım aynı zamanda da ülkemi seviyorum.. insan nasıl hissediyorsa öyledir.. Almanlar cimridir ingilizler soğuk zazalar mert türkler savaşçı kürtlerde ağlak..... kürtler sürekli ağlamayı, yakınmayı severler.. herşeyi bedava isterler elektriği suyu vs. yine de yaranamazsınız. görünüşlerimiz herşeyimiz farklıdır. türk te değilim ama bu ülke de doğdum günahıyla sevabıyla baştan başlamak her zaman insanı bir adım geri götürür.. içinde bulunduğum koşulları iyileştirmeyi tercih ederim..
İBRAHİM HALİL / 07.06.2014 15:29:25
ben bir zazayım zazayla kürdün alakası yoktur sadece son bi kac yüz yıldır baya icli dışlı oldukları icin ama asla ve asla zazalar kürtlerden gelme degil bunu diyenler önce araştırsın.. yalan atacakına böyle bişide olmaz tartışma konusu dahi bile olamaz...............
fırat aslan / 07.06.2014 02:52:05
Bakan iyi sallamis yalan konusma. Üç gıdım akılı olan adam zazalar sasani milletiniden gelmedir ve kokeni türk yada kürt degil ayrı bir milletir. İlk zazalar yahudi kokenlidir tevratta dedigi gibi 7 zaza kolu vardir bunlarin hepsi ayirmis ve ayri dinlerle asimlile olmustur ana kokeni irandir zazalar kabullen toklumdur ac bira kitap oku !!!!!!
efrasiyap / 28.05.2014 09:38:02
yıllardır türkler, kürtleri inkar ederek türkleştirmeye çalıştı. aynı şeyi şimdide kürtler zazalar üzerinde yapmaya çalışıyor. zazaları inkar edip kürtleştirmeye çalışıyor. ne ironik değil mi ? kişi babasından neyi görürse onu yaparmış
zazaçewlik / 27.05.2014 14:58:54
ben zazayim ve de kürdüm. bana sorun, zazaki konuşana sorun. kimse sizi kandırmasın. sizinle bu konuları konuşanla zazaki/kırdki konuşun. cevap verebilecek mi? zaten asimilasyon bizi gıtrlağına kadar boğmuş. zazakiyi bilmeyen bazı kesimlerde zazaki hakkında yorum yapıyor. Bunu bilin kurmanc kardeşim zazayı (kırd) asimile etmez bilakis bu iki lehçe kürd dilininin zenginliğidir. bilmeyen sanki ihtişamlı bir zazakistan var dı da yok oldu. kardeşlerim tüm kürdleriyle kürdistan vardır. xatırıb şıma
laser / 27.05.2014 14:31:11
zazalar kürttür. bunu tartışma konusu bile yapmak ayıptır. zazaki (kırd ki) konuşanlar nedense sistem tarafından sahiplenmeye başlandı. asimile edilirken, yakılıp yıkılırken neydik. internetlerden, yakobsenlerden, ömer dinçer lerden bu konuda artuklu üniversitesine teşekkür ediyoruz. ben onları takip edince bir kürt olarak (zaza veya kırd fark etmez) ferahlık duyuyorum. ne yazık ki küçük bir kesim hele hiç zazaki konuşmayan ve bilmeyen insanların bunu kendine dert etmelerini çok iyi anlıyorum!!!
adanalı_01 / 21.05.2014 14:11:35
ben adanalıyım ama aslen adıyaman ili gerger ilçesi tillo köyünden gelmeyiz zazayız ben ailemde hiç bir zaman biz zazayız ama zazalar kürtür diye bir şey duymadım zazalar kesinlikle kürt değildir
Zazayız kürdüz / 08.05.2014 21:39:05
Biz zazalar kürt seyit rızanın ,kürt şeyh saitin , kürt yılmaz güneyin , kürt Ferhat tuncun kürt torunları kürt çocuklarıyız Cumhuriyetin ilanı ile ortaya atılan 'kürtler dağ türkleridir' ile ' zazalar kürt değildir 'iddiası aynı sacmalığın bir parçasıdır bir halkı zorla geçmişinden ayırmaktır biz bu oyunlara gelmeyiz!!! Bizi öldürürlerken bombalarlarken kürt-zaza diye ayırmadılar evliya çelebininde dediğigibi biz 'zaza kürtleri' yiz.
Abdullah Temur / 18.03.2014 19:12:31
deyerli kardeşlerim benim bildiyim kadarıyla Zazaların kökü bağdattan gelme büyük İskender ırakın ihtişamlı şehri babili fet ettikten sonra saray dili geliştirmeye karar verir Farsçadan Arapçadan Kürtçeden Türkçeden alıntı yaparak bi dil oluşturur adıda zazaca olur ve İskender öldükten sonra araplar saray halkı olan zazaki dilini bilen herkesi ıraktan sürüyorlar zalar kırsal bölge olan Bingöl ve çevre illerine yerleşiyorlar
bilen / 05.02.2014 00:51:05
arkadaşlar burda herkes kendi fikrni belirtiyor saygı duymak lazım ama ben bir avkatım bu konuda çok araştırma yaptım alar birçok halkla yaşaamış ve birçok halkın etkisinde kalmışlardır ancak zaza dediğimiz kürtçenin bir parçasıdır yaptığımız bütün araştırmalarda soranca goranca kurmanca dımılkıceyle birlikte kullanlan bir şivesidir zazaca.Özellikle soran taraflarındaki kürtçe zazacaya çok yakındır.
bilen / 05.02.2014 00:41:50
bir zaza aolarak zazalar kesinlikle kürttürler kendini kürt hissetmeyip kürtlerin tarihine laf atıp kürt halkını ihanetçi olarak tanıntan zaza arkadaşlara diyorum cehenneme kadar yolunuz var asıl inkarcı sistemci ve insanlığa sırt çevirmiş bu toprakların en kadim halkı olarak bikinen kürt halklarınıza sırtınızı çeviren ve sisitemi kabul sizler ihanetçisiniz böyle laf atacağınıza ortadoğunu en kadim halkı olan kürt halkınızın özgürlük ücadelesine katkı kıyamet mi kopar sanki
zaza / 15.01.2014 21:03:57
ben anlamadım kürt zazacayı konuşmuyormuş ben zaza imişim kürt değilmişim ve niye ırak kürdistanında zazaca şey olmuyormuş. Irak kürdistanında zazaca bütün üniversitelerinde araştırılıyor, eğitim dili değil çünkü orada soranca var birde kurmanc var. kürtlerin kendi dillerinde ki bir lehçeyi yok sayması gibi komik bir sav olmaz. gerçekten kendisinden utanmayıp asimile olmamış her zaza bilinçlidir bu saçmalıkları yazmaz. çünkü billir kurmanç da zazaca konuşur zazada kurmaci konuşur.
zaza / 15.01.2014 21:00:32
1. türklere büyük problem olmuş zazaların kürt olup olmaması!
2. kişi kendisini ne hissediyorsa odur, bu ne dangalakça tartışmadır ve gerisi tarihtir.
3. bana kalırsa, ben böyle düşünüyorum: kişi yaşam biçimine bakar, davranış biçimine bakar, diline bakar hangi halka benziyorsa ondan hisseder kendisini
4. ve en önemlisi zazanın türk olma meselesi evlere şenlik, bu aşağılanma psikolojisinin , aşagılayana aşık olması olarak kategorize edilebilir.
ben de zazayım / 12.01.2014 20:22:03
Çok değerli kardeşlerim ben Tarihin Görmüş olduğu en büyük Büyük imparatorluğu MED LERİN EVLATLARINDANIM ASLEN BEN DÔMILI(ZAZA) YIM konuşmam Kurmanci lehçesidir KURD-İ zazaca goranice kurmançki lori soranice KÜRDÇENİN bir lehçesidir bunun en büyük orneği benim beni atalarım kürt ür zazaca onun şivesidir .zazacayıda RAHATCA konuşurum kurmanciyide Kürt lerin BİRLİĞİNE KİMSE NİN MÜDAHALE ETMESİNE İZİN VERMEYİZ .
ayhan fidanoğlu / 12.01.2014 15:24:36
Zazalar kesinlikle kürt değildir.
Seddül Bahir / 28.11.2013 18:46:09
Dünya'daki en zor şey olmayan bir şeyi ispatlamaya çalışmaktır. Kürt kelimesi hiç bir tarihi evrakta ya da duvar resminde bir dil, kültür ya da milleti ifade etmez. Kırmanç'ların kullandığı kelimeler İnduş bölgesi, orta-Farsi ve Dravidian ağrılıklı. Zazalar orta İran kabilelerinden. Zazaları Sasanilerde ve Avesta'da bulursunuz ama Kırmançlar yoktur. Demirci Kaveh, (Kawa değil) kadim İran hanedanlarının destanıdır avestadan. Kökünü bulmak'mı? bir Ari yalanına inamak'mı daha tatlı? Yalana elbette!
dımli zaza / 02.11.2013 13:05:58
zazalar kültür ve dil olarak kürtlerden ayrıdırlar..aynı şehirlerde yaşadıkları halde farklılıklar ve yerleşim biçimleri de gösteriyorki farkllıdır..siyasi amaçlarla bir dili geri plana atıp yok olmasını beklemek kadar zor bir durum yoktur ...ve selhatin demirtaş zazacaya yaptığı kötülük çak fazladır ...bdp nin içinde başında iki zaza var ama kendisi ırak konferansında zazaca konuşma cesaretini göstermiyor ...yazık
MEHMET CAN / 18.10.2013 12:03:27
ŞUNU BİLELİM DERSİM İSYANINI YAPANLAR VE SEYİT RIZO,ZAZA
ŞEYH SAİT İSYANINI YAPANLAR VE ŞEYH SAİT,ZAZA
İLK BÜYÜK KÜRT AYAKLANMASI DİYE GEÇEN KOÇGİRİ İSYANINI YAPANLAR,ZAZA
VE BUNLARIN HEPSİ KÜRT İSYANI DİYE GEÇER,ŞU İSYANLARINA ZAZA İSYANI DİYE Bİ SAHİP ÇIKARLARMI?
PKK NIN YÖNETİCİ KADROSU AĞIRLIKLA ZAZA(CEMİL BAYIK,DURAN KALKAN,SON GELEN KADIN SOZDAR AVESTA GİBİ)
BDP BAŞKANI SELAHATTİN DEMİRTAŞ ZAZA.
TİPLERİNİZ ZAZA KÜRT AYNI,KÜLTÜRÜNÜZ AYNI,GEÇİN BU İŞLERİ .
MEHMET CAN / 18.10.2013 11:55:48
MALATYA'NIN PÖTÜRGE İLÇESİ ZAZA YERLEŞİM YERİ DEĞİLDİR VE HİÇ BİR ZAMAN DA OLAMAMIŞTIR.
GERGER DEN PÖTÜRGEYE GELEN SINIRLI YERLEŞEN ZAZALAR OLMUŞTUR O KADAR.
DAYANAKSIZ BELGESİZ HERKES BİRŞEYLER ATIYOR.
serif ok / 01.10.2013 09:53:00
zaza zazadır gerisi lafu güzardır kürtler zazaları büyle gürüyor türkler şuyle biliyor zere kadar zazaların yanında bu meramların kıymeti herbiyesi yok
mamed / 07.09.2013 12:11:41
sizin gibi faşist kürt ve müslümanların allah belasını versin faşist komünüst yanar döner kürt müslümanlar zaza zazadır kaynaklara bakarsanız tevratta zazalar yahudi geçiyor işte size belge bu faşist kürt olacağımıza yahudi olurum daha iyi tevrak kutsal kitaptır
sezgin uslu / 10.08.2013 23:48:07
Ya arkadaslar. Yazilanin tumunu okumadinizmi? Zazalar ayri bir dil. Ayri bir etnik halktir diyorlar. Daha neyin hesabini yapiyorsinuz. Ayri bir millet o kadar.
dicleli zaza / 09.08.2013 01:58:58
kurmanç ve kürt kelimesinin sürekli yanlış telefuz edilmesi beni rahatsız ediyor. kurmançlar kürt ismini tek başına taşıyamazlar onlar kürt halklardan sadece biridir.
dicleli zaza / 09.08.2013 01:57:38
yapılmış tüm yorumları okuum.. ben bir çok zaza yerleşimde bulundum. bir çok zazayla tanıştım.. kendini kürt olarak tanıtmayan görmeyen sade ve sadece bilgöl zazalarını gördüm tüm yorumlarda kürt olmadığının altını çizen kardeşlerim bingöllü zaza kardeşlerimdir. onun dışındki tüm zazalar kurmançlar gibi kendilerininde kürt halklardan biri olduğunu kabul ederler..
Murat AYAZ / 07.08.2013 11:43:41
Tarihçiler Zazaları bazen iranlı, bazen kürt bazende kendi başlarına topraksız insanlar diye tanıtmıştır ama asla türk diye tanıtmamıştır. Çünkü kullandıkları dil kürtçe ve farsça dilerinin kökünden gelmektedir. Kürtler ve araplar da kısmen türküm diyorsa zazaya da hoşgörü ile bakmak lazım. Sonuç olarak zazalar aslen KÜRT olup,Kürdistan'ın İrana sınır kesimlerinde yaşamlarını sürdürüyorken (Lehçeleri bu yüzden farsça dan etkilenmiştir) savaşlar nedeniyle türkiyeye göç ederek dağınık yerleşmişler
şükrü dıkmen / 30.06.2013 00:55:47
zazalar horasandan gelme bir türkı topluluktur kürtler nüfuslarını yüksek gostermek ıçın zazaları baskı altında alarak zorla kürt gostermeye çalışıyor bütün zazalar diyorkı kardesım ben zazayım bana karısma ama geçmişte yapılan ırkçı uygulamaları ellerıne geçen ilk fırsatta kürtler zazalara yapmaya çalışıyor yazık selam olsun zaza kardeslerıme
enver / 26.06.2013 16:06:11
Zaza zazadır.Bizi oraya buraya yamamaya çalışmayın.Zazalar iran asıllı bir halktır.Mezhep meşrep önemli değil.Zazalar birbirini sever sayar.Türk Milletinin bir mensubu olmaktan şeref duyarım.duymayanada diyecek birşey yok kendisi bilir.soy sop araştırılırken kırıcı ayrıştırıcı değilde ortak noktalarımızı arasak olmazmı.Bölücülere gelince yanınıza ortak aramayın bizim halımız keyfimiz hoştur.Kürt kardeşlerimizi ise hep komşu bildik bileceğizde.
ali avsar / 26.06.2013 15:56:03
Aras ve Piro kardeşime katılmamak elde değil.Biz kürtleri kürt olarak kabul eder saygı duyarız,kürtlerde zazaların hukukuna saygı duyarsa daha güzel olabilir.bizim yerimize yorum yapıp durmasınlar.
ali avsar / 26.06.2013 15:53:21
Zazaların soyu sopu ile uğraşacağınıza kendinize bakın.Bırakalım buna Zazalar karar versin Kürtler ve Türkler Ermeniler değil.O kaynaklardan faydalanalım ama yalan yanlış halkı yönlendirmeyelim.Ben araştırmamı yaptım biz Kürt değiliz Türk değiliz ama TC vatandaşıyız.Bununlada gurur duyarız.Bölücülerin oyunlarına karşı tüm Zazalar uyanık olmalı.Zazalar merttir yediği sofraya ihanet etmezler,başkalarına benzemezler.
ali avsar / 26.06.2013 15:30:21
Zazalar kesinlikle kürtlerle bir ilgisi olmayan irandan gelen boylardandır. kürtler kardeşimizdir ama durum bu.ben kendimi kürt olarak görmüyorum.
aras / 27.05.2013 04:54:42
Zazaca kurtce degil bu bir gercek.zazalar ve kurtler kurt kimligi altinda birleşip devletin asimile politikasina beraberce karşi durdular bu da bir gercek.gelinen şu nokada kurtlugu benimsemiş zazalara siz baska bir irksiniz demek onlarda yikima neden oluyor.bunu kabullenmek gercektende zor.benim anlayamadigim kurtler bu konuda neden bu kadar baskici ve ön yargili.boyle bir ihtimalin olmasi bile onlari cildirtiyor.
Zana / 10.05.2013 03:02:46
Max Plank Enstitüsü tarafından yapılan mtDNA araştıramasına göre Zazalar tıpkı Kurmanclar, Soranlar gibi Kürt genetik özelliklerine sahiptirler. Birçok dilbilimci Zazacayı da Kürt dilleri içinde sınıflandırır. Hepsi kuzeybatı İranid illeri içine girer. Oradan hint-Avrupa dila ailesine ulaşır. Boş yere kimlik krizi çıkarmaya gerek yok.
piro / 07.05.2013 23:02:36
arkadaşlar herkes bir yorum yapıyor doğru veya yanlış ama şunu bilin zazaca bir dildir lehçe değildir.Kürtler ve zazalar ayrı birer ırklardır bunun amerikada bilimsel çalışmaları yapılmıştır ve zazalar batı iran dillerine mensuptur .
emrullahbaran / 03.05.2013 03:28:18
ben sünni bir ZAZAYIM Dilim Zazaca kültürüm Zaza kültürü ne kürtüm nede türküm
salih vanlı / 20.04.2013 15:20:11
doğrudur zazalar kürt değil zazaların kürt olabilmesi için birasırın gıçmesi gerekir
Bülent Ağgan / 12.04.2013 18:36:22
Türkçe (Türkiye): Eve gidiyorum.
Türkçe (Azerbaycan): Evə gedirəm.
Kürtçe: Ez diçim male.
Zazaca (Bingöl): Ez ha şına kie.
İspanyolca: Voy a la casa.
İtalyanca: Vado alla casa.

Türkçe (Türkiye): Evden geliyorum.
Türkçe (Azerbaycan): Evdən gəlirəm.
Kürtçe: Ez ji male tem.
Zazaca (Bingöl): Ez ha kiera yena.
İspanyolca: Vengo de la casa.
İtalyanca: Vengo dalla casa.

Türkçe (Türkiye): Evi görüyorum.
Türkçe (Azerbaycan): Evi görürəm.
Kürtçe: Ez we male dibinim.
Zazaca (Bingöl): Ez ha kie viniena.
Maras alevi-Kürdü / 09.04.2013 11:08:40
ZAZALAR:ARAP, HOROSANLI, ALEVI CUMHURIYETI KURUN AMA AMAN!!! KÜRT OLMAYIN. BIZE KALITELI INSAN LAZIM, KIMLIK, DÜSÜNCE, DIL DEGISTIREN TIPLER DEGIL. DERSIM ISYANI SEHITLERINDEN ÖZÜR DILEYEREK SÖYLÜYORUM.
KABUL: ESKI SAFI KESIM BIZE ALEVI-KÜRTLERE SAYGISIZLIK YAPTI(IDRISI BITLIS,SEQ SAID), AMA SIZIN BUNU KULLANIP BUGÜNKI(YIL 2013) KÜRTLERE LEKE ATMAYA CALISMASINIZ KALITENIZI GÖSTERIO. PIR RIZALAR GIBI ONURLU IDAREYE SAHIP DEGILSINIZ. BI SECIM DAHA VE SILINECEKSINIZ KÜRTLERIN KALBINDEN
Bir Kurmanc / 07.04.2013 13:40:51
Ben bir Kurmanc'ım. Ama Zazaca'yı da elimden geldiğince öğrenmeye çalışıyorum. Çünkü kardeşimin dili. Bence Zazaca Kürtçe'nin bir lehçesi. Ve Zazalar da Kürt. Zazaca'nın ayrı bir lehçe olması bizi birbirimizden etmemeli. Ama kim kendini ne olarak görmek istiyorsa ona da saygı duyarım. Birtakım dini etmenler sizi kandırmasın. Ne olsak da sömürüldüğümüz malum. Bu nedenle bizi farklı şekilde sömürmek isteyenler olabilir. Lütfen bilinçli olalım. Emperyalizmin büyüğü küçüğü olmaz. Bijî biratiya gelan
arif / 28.03.2013 10:49:07
zazalar asla kürt olamaz kokularımız bile farklı
bilge / 20.03.2013 22:12:08
ben bir zaza TÜRKÜYÜM Zazalar buhara ve horasan da yaşayan bir Türk boyudur bugün henüz daha oralarda konuşulan bir dildir Kürtçeyle benzeşen kelimeler farsça kelimelerdir
karakeçili-elazığ / 18.03.2013 22:56:48
kökeni urfa karacadağ bölgesi olan türkçenin yanında zazacadan etkilenmiş oğuzların kayı boyuna mensup karakeçili türkmeniyim.
Ersin Yilmaz / 10.03.2013 17:31:52
Ben zazayim asla kurt degilim biz bunun boyle oldugunu dedelerimizden ogrendik , ne dilimiz ne kendimiz kurte benzer
ben ZAZAYIM kürt değilim... / 27.02.2013 05:00:33
almanca ingilizcenin lehçesi ise,fasrça kürtçenin lehçesi ise zazacada kürtçenin lehçesi olsun zazaca kürtçenin lehçesi ise kürtçenin 44 lehçesi var demektir diğer 40 dilden niye bahsetmiyor kimse onlarlada büyük oranda benzerlikler var...ben ZAZAYIM kendimi kürt değilim kürtlüğü asla kabul etmem kimse benim adıma konuşma hakkına sahip değildir
ben ZAZAYIM kürt değilim... / 27.02.2013 04:53:42
ZAZALAR kürt diyen cahiller söylentilere değil kültüre bakın tarihe bakın...ZAZALAR ile kürtler birbirlerini asla sevmediler bugüne kadar bundan sonrada sevmezler çünkü kürtler ihanetçidir tarihte birlikte yaşadıkları her halka dost görünüp sırtından vurmuşlardır..boş laf etmeyn ZAZALAR asla kendini kürt olarak kabul etmez ZAZALARA kürtmüsün dediğiniz zaman bu soruyu kendilerine hakaret olarak görürler.ben ZAZA kürdüyüm diye yorum yapanlaraslenkürtür ZAZA DEĞİL.ZAZALAR KÜRT İSE KAFAMA SIKARIM.
Kurtuluś Berg / 18.02.2013 22:21:10
Saglamaklada kalmaz, Pazarini geniślemeye çaliśir.Kürt milliyetçilerin, zazacayi kürtçenin bir lehçesine indirgeyip zazalari asimlasiyona tabi tutma çabasi bu politikanin ürünüdür. Bu Politika, türk milliyetçi politikasini devralma politikasidir. Kürt milliyetçi plitikasi, her ne kadar, türk milliyetçiligi kadar cani olmasada, sonraki süreçte, onu yakalar düzeye ulaśacaktir.
Kurtuluś Berg / 18.02.2013 22:06:27
Milliyetçilik denen bu melet, Dünya'nin en aśagilik Kapitalizmin versiyonudur. Bir burjuva ideolojisidir. Eger bu melet teśhir edilmez, bilnç olarak Halka taśirilmazsa, halklarin baśina bela olmasi kaçinilmazdir. Halklarin ve uluslarin ulusal kurtuluś mücadelesi, iśçi sinifinin diśindaki, küçük ve ulusal burjuvazinin öderliginde veriliyorsa, dogasi grergi milliyetçiligi dogurmasi kaçinilmazdir. Tusinami firtinasi gibi, diger halklarin ve kimliklerin inkari üzerinde kendi geliśmini saglar.
rozeToreMeymanu / 15.02.2013 16:00:28
gerger_alduş

diyorki madem kendinize zaza diyorsunuz neden dilinizi öğrenmiyorsunuz bu nasil olur felan ... yaw bro ma zazayo kırdaşo çı ferq esti wesbo sari ma to na fikre rasto kam asle xo enkar kerd na rast niya. gerek inson zone xo xora vıra meke ayrıca arkadaşın şivesi adıyaman şivesi yada diyarbakır şimdi ben kendimi kürt olarak görüyorum desem kime ne !
Yilmaz budancamanak / 02.02.2013 15:51:23
ZAZALARA DON BICME CABALARI
Zazalarin tam olarak geldigi cografya bilinmesede, genel kani güney hazar bölgesinden göc ederek bu cografyaya yerlestikleri seklindedir, tabi bu bir söylentiden cok irani toplumlardan olan zaza halkinin gelenek, görenek, dil vs bilimsel arastirmalar sonucunda varilmis bir tespittir, yukardaki arastirmada bunlardan sadece biridir, Henüz türkcülügün ve kürtcülügün bir siyasi güc olmadigi dönemlere denk gelmeside bu arastirmalarin politik kaygilardan uzak tamamen......
gerger_aldûş / 06.01.2013 22:01:59
siteden rica ediyorum az önceki tamamı Zazaca olan metni yayınlayınız merak etmeyin küfür yok sadece burada sürekli kendine Zazayım Kürdm diyenleri test etmek için bakalım kaçı yazdıkalrımı anlayıp Zazaca cevap verecek , hoş etraflarında tanıdıkları Zaza arkadaşlar varsa metni çözdürmeye çalışacaklardır ama yapamazlarsa çoğu yorumu gçrmemiş gibi yapıp susacaktır :) saygılarımla
gerger_aldûş / 06.01.2013 21:57:10
Madem şıma Zazayê , thenekê Zazaki bınûsnê de ma bizanıme ke şma ma ra yê.

Mı rê wuni yeno ke ; şıma zûri kenê , şıma pêro zi Kurdê hema tiya de xo rê vanê Zaza , ee kameyê merdımê internet ra beli nêbeno , hema eke şıma Zazayê wa thenekê zıwanê xo de bınûsnê , ha seni beno ?

kemal kaçak / 06.01.2013 21:18:17
Zazalar asla Kürt değildir. tarihten bu yana yaşlılarımız bizlere hep söyledikleri şu kelime beynime çivi gibi kazınmıştır. ma zazayi...Birlikte yaşamışlığımız, veya dillerin etkileşimi bizlerin kürt olduğunu göstermez. Tarihi araştırmalarda ZAZALR gılgamış destanında dahi vardır, Bu bölgenin ve yörenin asil ve asıl halkıyız ve ZAZAYIZ..
Nadir Can / 23.12.2012 03:09:59
Zazalar İranın Hazar denizi kıyılarından Anadoluya göç eden ayrı bir topluluktur.Zazaca ayrı bir dildir.Dimlice ve Dersimce lehçeleri vardır.
sipi / 22.12.2012 21:05:46
Mesut Bey, acaba neden Usman Efendiyo Babij'dan sonra ilk Zazaca çalişmalari yapan Malmisanij ki kendisi bu yuzden hapis bile yatmiştir. Vate ekolunun etkisi vb. hiçbir şey anlatmamiştir. Kendisi acaba neden Ehmedê Xasî'nin eserine Mewlîdê Kirdî dedigini, ya da Lerch'in derleme yaptigi Bingollunun kendisine biz Kurduz dedigini anlatmiyor. Çarpitiyor yani kendisi. Bilmeyenlerin haberi olsun.
murat zana / 22.12.2012 18:48:34
kürtlerin 4 lehçesi var zazaki gorani kurmanci sorani yakında sorani ve goranilerede derler sizin soyunuzun bir kısmı cengiz handan bir kısmıda alpaslanlardan gelme diye
murat zana / 22.12.2012 18:47:05
ben tuncelili bir zaza olarak ilk önce müslümanım sonra zazayım ama asla türk değil geçmişte doğuyu asimile edemediler şimdi kürtlerle zazaları bölüp parça parça asimile etmeye çalışıyorlar şeyh said zaza idi syit rıza zazaidi bu katliamı onlara niye yaptılar zaza halkına neden zorla türkçe konuşturmaya zorlayıp köylerini boşaltıp şehirlerini bombalayıp çocuklarını ellerinden alıp bukadar zülüm yaptılar BU DAHA BİŞİ DEĞİL YARIN GORANİLERİ ERTESİGÜN SORAİNLERE DERLER SİZ KÜRTLERDEN DEĞİLSİNİZ
hasan / 22.12.2012 16:34:52
Ahirette hangi ırktan oldugumuza göre muamelemi olucak?
abdullah / 22.12.2012 16:11:46
Ben zazaca konusan bir kürdüm ama ne yapmaya calistiginizi gayet iyi biliyorum yok zazalar ayri bir irk yok kürtler aslinda su irktan yok said nursi arap nedir bu kürtlele alip veremediginiz??
abdullah / 22.12.2012 16:10:19
öncelikle hamdolsun müslümanim dilim zazaca ama kürdüm .. annem babam hep zazaca hem kürtce bilirler..ben de zazaca biliyorum kürtceyi de anliyorum ama konusamiyorum..zazaca,soranice,kurmanci,dimili vs bunlarin hepsi kürtcenin siveleridir ve birbirinden cok farklidir cogu birbirini kolay kolay anlamazlar bu da kürtcenin zengin bir dil olmasindan kaynaklaniyor.kürtcede herhangi bir cismin en az 3 ismi var sivelerden bunlardan bir tanesini icine almistir....
seyfi alkan / 22.12.2012 15:44:56
Ben de müslüman bir zaza olarak kendimi; dilimin, kültürümün, mezhebimin, düğünümün, ailemin, köyümün, şehrimin benzer/aynı olduğu kurmanç-soran-goran kardeşlerimle beraber kürd milletinin bir parçası olarak addediyorum.
ZEYNEP KAYA / 22.12.2012 14:29:00
ZAZA KÜRDÜM
Hepte öyle olacak kürdü zazası hep ötekileştirildi,kaderimiz aynı
Said Avcı / 22.12.2012 13:57:43
Bilal bey, Kürt olman müslümanlığına ve zazalığına zeval vermez, kaldı ki ehl-i dalalet ve ehl-i nifakın bu tür çalışmaları hiç bir zazanın ve müslümanın menfaatine değildir.
KÜRDİSTAN COĞRAFYASINDA ŞEYH SAİD VE ETBAASINI VE TORUNLARINI VE KAVMİNİ 'MÜSLÜMAN' VE 'KÜRD' DİYE KATLEDENLERİN YOLUNDA GİDENLER NEDENSE ŞİMDİLERDE ZAZALARA 'ASLINDA SİZ KÜRD DEĞİLSİNİZ' DEMELERİ HİÇ BİR 'AKIL VE FERASET' SAHİBİNİN KABUL EDEBİLECEĞİ BİR ŞEY DEĞİLDİR.
Bir Zaza Kürdü / 22.12.2012 13:35:46
Bir alıntı: '1963'te ismi Zazaca olan Roja Newé gazetesinin logosunun altında büyük harflerle şöyle yazıyordu: KÜRTÇE-TÜRKÇE gazete. İlk defa Zazaca metinler bu tarihte bir gazetede yer almıştır.' Zazaca Kürtçe değildir diyenler bunu düşünsün. Bir de ilk Zazaca kitap olan mewlidde 'Mewlıdé Kırdi' deniliyor (1899). Yani 'Kürtçe Mevlid'. Demekki zazaların kürtlüğü öyle uydurma bir şey değil. Zazaların kendisi kendini kürt kabul eder. Osmanlı ve İslam tarihi arşivlerinde Zazalar hep Kürtttür.
Bilal erdem / 22.12.2012 12:54:06
Ben elhamdulillah müslümanım.bir zaza olarak kendimi hiç bir zaman kürt angılamadım.
omer islam / 22.12.2012 12:48:21
kürt olmuş türk olmuş arap olmuş zaza olmuş ne fark eder ! yoksa bingol ve civarında damı petrol çıktı!? :) amacı ne bu adamın egosunu tatmin etmek mi ..lütfen edeb!
Bir Zaza Kürdü / 22.12.2012 11:01:20
Etnik kimlik sadece linguistik çalışmalar ile bir sonuca bağlanabilecek bir konu değildir. Etnik kimlik kişilerin kendileri ve mensubu olduklarını kabul ettikleri topluluk/topluluklar ile ilgili algıları, hisleri, inançları ve yaşanmış ortak tarihten de beslenir, bunların toplam bir bileşeni olarak şekillenir. Zazaların kendini kürt olarak gördüğü hem zazaların kendisinden hem de tarihsel arşivlerden anlaşılabilir. Ayrıca p.lerch, le coq gibi birçok kşi zazacayı kürtçe içinde değerlendirir.
Hadim-i Nur / 22.12.2012 10:46:14
Nifak tohumlarını ekmekle hayatını idame ettiren süfyanizm, bi-iznillah muvaffak olamayacaktır !
Ayşe Müzeyyen Taşçı › Biz şimdi ne yapacağız?
Mehmet A. Tepe › Fatih’in İlk Medresesinden Dürümcüye Kültür Yıkımı
Hamit Yaz › Cumhurbaşkanlığı seçimi ve öğrettikleri
Oğuz Düzgün › Küresel intifadaya doğru
Aslan Balcı › İsrael is a TerroristState
Adil Gülmez › Filistin bizden ne bekliyor
Hekimoğlu Süleyman Özcan › Parola; Yalancı Erdoğan
YAZARLAR