Sırbistan'ın Zrenyanin kenti yakınlarında Lazarevo köyüne 26 Mayıs'ta düzenlenen operasyonda yakalanan ve Belgrad Yüksek Mahkemesi Savaş Suçları Bölümünün tutukevinde kaldığı sırada, "çilek, televizyon ve kızının mezarını görmeyi" talep eden, sağlık koşullarını öne sürerek Lahey'e gitmemek için çeşitli bahaneler bulan Mladiç'in Bosna'da sebep olduğu acı ve gözyaşı hiç dinmedi.
Mladiç, Bosna'da işlediği katliamları öğrenmesi üzerine 1994 yılında intihar eden 23 yaşındaki kızının mezarını dün ziyaret etme şansı elde etti. Ancak Mladiç'in emriyle Temmuz 1995'te Srebrenitsa'da işlenen soykırımda katledilen kurbanların birçoğunun kemiklerine dahi ulaşılamadı.
Geride kalanlar ise her açılan toplu mezarda kendi yakınlarının bir kemiğini bulup onu mezarına defnetmenin umuduyla yaşıyor. Bu umut bazen yılları alıyor, bazen ise bu uzun yıllara kurban yakınının ömrü yetmiyor.
Toplu mezarlardan çıkarılıp kimlik tespiti yapılan kurbanların cenazeleri ise her yıl Srebrenitsa'da 11 Temmuzda düzenlenen anma törenleriyle mezarlarına defnediliyor. Geçen yıl 775 kurbanın cenazesinin defnedildiği törenlerde, bu yıl 500 kurbanın cenazesi toprağa verilecek.
Tuzla'daki DNA merkezi yetkilileri, şu anda 361 kurbanın cenazesinin kimliğinin tespit çalışmasının tamamlandığını, Srebrenitsa'da 11 Temmuz'da yapılacak törenlere kadar toplam 500 kurbanın kimliğinin tespit edilerek cenazelerinin oradaki törenlerde toprağa verileceğini açıkladı.
Potoçari Anıt Merkezinin Müdürü Mersed Smayloviç de 11 Temmuz'da yaklaşık 500 soykırım kurbanının toprağa verilmesi için hazırlıkları başlattıklarını kaydetti.
4 BİN TORBA KEMİK KİMLİK TESPİTİ BEKLİYOR
Avrupa'da İkinci Dünya Savaşından sonra en büyük katliamın yapıldığı Srebrenitsa'da öldürülen 14 yaş ve üstü 8 bin erkeğin cesedi, katilleri tarafından "bir daha bulunmamak üzere" toplu mezarlara gömüldü.
Savaşın ardından Bosna-Hersek devleti bünyesinde kayıp insanların bulunması amacıyla kurulan Toplu Mezarları Araştırma Komisyonu, Srebrenitsa'da katledilen kurbanlardan yaklaşık 6 bininin cesedine ulaştı. Ancak cesetlerin birçoğunun parçalanmış olması, üzerlerinden kimlik çıkmaması, bu komisyonun çalışmalarını çok güç durumda bıraktı.
Kurbanların kimliklerinin tespiti konusundaki zorluk üzerine dönemin ABD Başkanı Bill Clinton'un girişimleriyle Uluslararası Kayıp Kişiler Komisyonu (ICMP) bünyesinde Tuzla kentinde 1996 yılında DNA Laboratuvarı kuruldu.
Laboratuvar, 14 yıldır Bosna savaşında yakınlarını kaybeden aileler için kimlik tespiti konusunda umut oldu. Şu ana kadar ülke genelinde 407 toplu mezardan çıkartılan yaklaşık 20 bin cesedin kimlik tespiti Tuzla'daki bu laboratuvarda yapıldı.
SREBRENİTSA KURBANLARI İÇİN ÖZEL KİMLİK TESPİT MERKEZİ
DNA Laboratuvarı bünyesinde, sadece Srebrenitsa kurbanları için açılan Podrinye Kimlik Tespit Merkezi bulunuyor.
Podrinye Merkezi Proje Sorumlusu Emina Kurtaliç, AA muhabirine yaptığı açıklamada, kurbanların yakınlarının en çok kaybettikleri değerlere mezar yeri hazırlamak istediklerini belirtti.
"Aileler, katledilen yakınlarını, insana yakışır gibi toprağa vermeyi istiyor" diyen Kurtaliç, şu bilgileri verdi:
"Biz de çalışmalarımızla ailelere bu konuda yardımcı oluyoruz. Ancak kimlik tespit süreci bazen 1-2 yıl sürüyor. Bir kişiye ait kemik parçalarını farklı toplu mezarlarda buluyoruz ya da sadece 1 kemik parçasını bulabiliyoruz. Çünkü katiller öldürdükleri kişilerin cesetlerini buldozerlerle farklı farklı bölgelere taşıyarak cesetleri parçalamışlar. Toprağın üzerinde kalan ceset parçalarını da vahşi hayvanlar farklı yerlere götürmüş. Biz farklı noktalarda bulunan cesetleri DNA çalışmalarıyla bir araya getirip ailelere teslim ediyoruz. Bu süreç elbette kolay değil."
Kurtaliç, kayıp kişilerin yakınları için DNA analizinin önemli olduğunu, ancak kurbanların üzerindeki kıyafet parçalarının veya yanlarında bulunan eşyanın, çalışmalarına çok yardımcı olduğunu belirtti.
Kurtaliç, şu ana kadar Srebrenitsa kurbanlarından yaklaşık 6 bin kişinin kimliğini tespit ettiklerini ifade ederek, Podrinye Kimlik Tespit Merkezi'nde halen Srebrenitsa kurbanlarına ait olan, ancak kimlik tespitleri henüz tamamlanamayan 4 bin torba kemik parçaları bulunduğunu sözlerine ekledi.
AA
-TOPLU MEZARLARI ARAŞTIRMA KOMİSYONU-
1992-1995 yılları arasındaki savaşta Bosnalı Sırp birliklerinin komutanlığını yapan Ratko Mladiç'in emriyle işlenen katliamlar Srebrenitsa ile sınırlı kalmadı.
Ülke genelinde savaşın ardından kayıp oldukları belirlenen 27 bin kişi tespit edildi. Bosna Hersek'in eski Devlet Başkanı merhum Aliya İzzetbegoviç'in yakın çalışma arkadaşı olan Amor Maşoviç'in başkanlığında 15 yıldır çalışma yürüten Toplu Mezarları Araştırma Komisyonu, bu kayıpların katledilerek toplu mezarlara gömüldüğünü tespit etti.
Maşoviç, AA muhabirine, şu ana kadar açtıkları toplu mezarlarda 20 bin kişinin cesedine ulaştıklarını ve çalışmalarını ülke genelinde devam ettirdiklerini kaydetti.
Boşnakların, tarihlerinde 11 kez büyük katliamlara ve soykırımlara maruz kaldıklarını belirten Maşoviç, 1992-1995 yıllarındaki katliamlar dışındakilerin "kayıt altına alınmadığı için" resmiyet kazanmadığını söyledi.
AA