Müslüman yeraltı müziği: Metal, Hip Hop

Laura Thomas / TİMETURK   Heavy metal ve hip hop artık küreselleşti. On yıllardır müzisyenler ve fanatikler İnternet üzerinden gruplar kuruyorlar. Bu son yarım yüzyılda doğan hiç kimse için yeni bir haber değil. Müzikteki güçlü protesto nağmesi için de aynı şey geçerli; metal ve hip hop yoksulluk içinde doğdu, genellikle riyayı eleştiriyor ve yaşamın zenginliğinde neşeleniyor. Ancak, son zamanlarda âlimlerin dikkatini çeken husus, metal ve hip hop dâhil müziğin, dünya çapındaki genç Müslüman nesillerin protestosunun sesi haline gelmesi.   Açıklamak gerekirse, heavy metal, yoğun ritmik kısımlarla devam eden bir rock müzik tarzıdır. 1960’ların sonunda İngiliz endüstriyel kasabalarında ortaya çıkmıştır. Hip hop, New York Şehrinin gettolarında kısa bir süre sonra ortaya çıkmış bir müzik çeşididir. South Bronx’ta, müzisyenlerin Jamaikalı "ses sistemi" kullanarak sesli doğaçlama yaptıkları yaz partilerinde çalınan müzik olarak başlamıştır. Ses sistemleri, başlangıçta pikapların düz yataklarına kurulmuş kayıt plaklarından, kayıt karıştırıcı, amplifikatör ve hoparlörlerden oluşur. Son olarak, doğaçlamalar rap sözleri haline geldi ve ses sistemi zilli enstrümantal tempoya dönüştü. Hem heavy metal hem de hip hop, yaşamın meydan okumalarına şiddetle karşı çıkıyor ve genellikle bakışlarını siyasi konulara çeviriyor. Bunu yaparken de, müzisyenler denklerinin, yani fanatiklerinin memnuniyetsizliğini ifade etmenin kanalı oluyorlar.   Son zamanlarda, milyonlarca zulüm altında inleyen insanın sefil durumlarına dikkat çekmek için son derece gelenek dışı şekillerle Müslümanlar tarafından icra edilen "İslami" protest müziğin ortaya çıkışı hakkında bazı çalışmalar yapılıyor. Bu sahada yapılan en kapsamlı çalışma, tarihçi ve müzisyen Mark Levine tarafından önemli eseri Heavy Metal İslam’ı: Rock, Direniş ve İslam’ın Ruhu için Direniş’te yapılmıştır (2008). Levine, canlı detaylarıyla, Fas’tan Pakistan’a kadar Müslümanlar arasında alternatif müzik tarzlarının popülerliğini tarif ediyor. Bir araya gelerek müzik icra etme özgürlüğünün nispeten daha geniş olduğu Fas gibi yerlerde, hip hop ve metal konserleri on binlerce fanatiği bir araya topluyor. Ancak, İran gibi daha muhafazakâr alanlarda, popüler sosyal protesto ve direniş için tek geçerli seçenek, İnternet. Devletin sinyalleri bloke ettiği yerlerde dahi web meraklıları bağlanma yollarını buluyorlar. Alternatif müziğin popülerliğinin artmasında pek çok faktör rol oynadı. Bunlardan birisi, filizlenen genç nesil. Eski sömürge dünyasının pek çok yerinde, 25 yaşın altındaki insanlar nüfusun yarısından çoğunu oluşturuyor. Gazze’de, insanların yarıdan çoğu 20 yaşın altında. Pakistan'ın nüfusunun neredeyse yüzde kırkı 15 yaşın altında. Daha da önemlisi ise, genç nesillerin yaşamlarını tehdit eden çatışmalar, yoksulluk ve fırsatsızlık. Metal ve hip hop genellikle protest müzikler ve Müslüman gençliğin yaşamlarında da protesto edecek çok şey var.   Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’deki eşdeğerleri gibi, Müslümanların çoğunlukta olduğu ülkelerde de, metal ve hip hop sanatçıları, yaşamın zor yönlerine odaklanıyorlar. Gazzeli rap grubu Palestinian Rapperz’ın başsolisti Muhammed Ferra, "Rap mücadeleden çıktı, ve en azından repçi olmak, bana mesleğin gerçekliklerini alarak şarkıya dönüştürme imkanı veriyor", diyor (LeVine 109). Faslı metal grubu Syncopea’nın başsolisti Bedreddin Otki, adaletsizlik, acı, soykırım ve savaşı haykırıyor. İran’da, yer altı müzisyenleri, resmi kültüre karşı hayatın değerini doğruluyorlar. Batı Şerialı repçi Stormtrap, "Müzik olmasaydı gelecek için daha fazla umudumuz olmayacaktı", diyor (LeVine 112).   Bu protesto sesleri, başka yerlerde de Müslüman repçilerin çalışmalarında yankılanıyor. Amerikalı repçi Mos Def gibi Somalili-Kanadalı repçi Kenan da, dinleyicilerinin acı bilincini artırmaya çalışıyor. Evet, getto kötü diyorlar, fakat dünya çok fazla insan için bir getto. Danimarkalı hip-hop grubu Outlandish'in İranlı-İngiliz şarkıcı Sami Yusuf ile düeti “Ağlamamaya Çalış" her yerde acı çeken çocuklar için yürek burkan bir serenat.   Koroya katılanlar sadece Müslümanlar da değil. Müslümanların protestolarını Kobi Farhi ve Yossi Sassi Sa'aron gibi İsrail’in hip hop grubu Orphaned Land sanatçıları da duyarak bunlara katıldılar. Orphaned Land gibi, 1997'de kurulan İsrailli punk grubu Dir Yassin de (2002’de dağılmıştır), İsraillilere Filistinlilerin çektiklerini görme konusunda meydan okudu.   Filistinli repçi Saz’ın da söylediği üzere, kelimeleri silah olarak kullanmak suretiyle, başkalarına karşı şiddeti besleyen öfke, hayal kırıklığı ve güçsüzlük hissi için bir kanal sağlıyorlar. G-Town grubundan Batı Şeria repçisi B-Boy'a göre "Hip-hop, bir repçi olarak benim için, bir direniş şekli. Tabancalar ve taşlar kullanmaktansa, belki de kelimeler bana bir çözüm getirecek. Veya belki de sadece beni iyi hissettirecek.” Filistinli repçi İbrahim Gönem, radyodaki konuşkan aşk müziğiyle sanatına kontrast katıyor, ve diyor ki: “reple yaptığımız şey tamamen farklı. Direnişle ilgili bu. Şiddet bir şeyi değiştirmiyor, belki de insanlar bu yolla bizi dinler." İsrailli hip hop sanatçısı Sagol 59 (Khen Rotem) bu görüşe katılıyor. "Hip -hop ile Yahudiler ile Filistinliler arasında diyalog başlatabilirsiniz. Sorunun kökenine gidersiniz" (John Pendygraft, "Ortadoğu Kelime Savaşları," The St.Petersburg [FL] Times, 3/8/09:p6E).   En çok tanınan Filistinli hip hop grubu DAM’dan Tamer Nafar, Lyd, İsrail’in Filistinli varoşlarından. Çöplerin saçılmış olduğu sokaklarda, uyuşturucu, suç ve elbette duvar yazılarıyla iç içe büyümüş. Arapça, İngilizce, ve İbranice olarak soruyor, "Terörist kim?" (Men irhabi?) Bu, DAM'ın en ünlü şarkılarından birisinin ismi. 1990'ların sonlarında çıkışından bu yana YouTube’da milyonlarca tık aldı. "Hürriyetim yok" (Ma li Hurriya)’ta diyor ki, "50 yılın üstünde süredir bu haldesin. . . . Ama ben güçlüyüm, iyimser kaldım. . . . Ayaklarım zeytin ağacının kökleri gibi. Genişlemeye, çoğalmaya, ve dallarını yenilemeye devam ediyor. Her dal, barış için büyüyor." "Değişim Yarın" (n'ghayir bukra)’da, grup arkadaşı Mahmut Jireri çocukları uyarıyor:   Tabanca almayın, kalem alın, yazın "Ben Arabım," aynı [şair] Mahmut Derviş gibi. Sadece yaşamak için hiç kimseyi öldürmem. Kalbim çığlık çığlığa: Biz insanız.   Bazı araştırmacılar İslami hip hop ve İslami metale atıfta bulunmuşlardır. Ancak sanatçıların Müslüman olması, bunu "İslami" yapıyor mu? Şart değil, yine de sosyal adalet ve insan onuru İslami temaları, bu müzikte baştan başa duyulabilir, ve bazı müzisyenler İslam’ı müzikleri için ilham kaynağı olarak tarif ediyorlar. Outlandish’i 1990’larda kuran üç kişi birbirlerini son derece dindar olarak tarif ediyorlar – ikisi Müslüman (İsam Bakiri ve Vakkas Ali Kadri), biri ise Katolik (Lenny Martinez). 2005 albümlerinin başlığı "Şahdamarından Daha Yakın" Allah’ın insanlara şahdamarından daha yakın olduğunu insanlara temin eden Kur’an ayetine (50:16) bir atıf. İranlı repçi Peyman-Chet, müziğini "Rumi’den ilham alan Eminem" olarak tarif ediyor (LeVine 203). Pakistan’ın ünlü Junoon'undan Selman Ahmet, "Sufi rock" müziğini kendi "cihadı" olarak ifade ediyor. Senegalli süperstar Yussu N'Dur'un 2008 belgeseli "Sevdiğimi getiriyorum", İslam inancını kutlayan "Egypt" albümü etrafındaki tartışmayı kayda geçiriyor.   Mark LeVine, okuyucularına, “Heavy metali sevmiyorum, dinsiz veya İslam karşıtı olduğundan değil, başka müzik tarzlarını tercih ettiğimden" Diyen Iraklı popüler Şii şeyhini tanıtıyor. Ama biliyor musunuz? Bir araya gelerek, davullar gürültüyle çalarken yüksek sesle zikir yaptığımızda, ilahi söylerken ve kollarımızı havada sallarken de heavy metal yapıyoruz” (15). Buna karşılık, pek çok siyasi ve dini yetkili, metal ve hip hop’un İslami olmadığını, ve hatta İslam karşıtı olduğunu düşünüyor ve böyle inanıyorlar. Bazıları bunu Satanizm ile bile eşdeğer tutuyor.   Sanatçılar ve taraftarlar yine de devam ediyor, İnternet sayesinde. Ve kendilerinden öncekilerin aksine, metal ve hip hop sanatçıları, mesajlarını hemen etraflarındaki topluluğun ötesine, tüm dünyaya götürüyorlar. Üstelik, bunu öfke veya korkudan ziyade empati sağlayan yollarla yapıyorlar. Bu bir idealizm dalgası olsun olmasın, protestonun değişiklik getirmede önceki nesillerin siyasi ve askeri aktivizmlerinden daha başarılı olup olmayacağını ileride göreceğiz. Ancak en azından, bu sanatçılar ve fanatiklere benzer bir ümit sebebi veriyor.