HABER MERKEZİ / TİMETURK
Tercüme : Hakkı Erçetin
Avrupa’da Euro bölgesini saran borç krizi, sert tedbirler ve sıkı bütçe planlarıyla (İrlanda’yı) finans krizinden kurtarmak için aylarca çabaladıktan sonra Avrupalı maliye bakanlarının milyarlarca euro tutarındaki acil kurtarma planı için İrlanda’dan gelen resmi talebi kabul ettikleri pazar gecesi altı ay içinde ikinci kurbanını aldı. Paketin toplam tutarı açıklanmadı ancak kurtarma paketinin 80-90 milyar EUR civarında olduğu tahmin edilmekte ve bu büyük miktardaki paranın yatırımcıları sakinleştireceği ve krizin Portekiz ve İspanya’ya yayılmasını önleyeceği umut edilmektedir. Euro’nun istikrarını bozan Yunan borç krizinin tekrar etmesini önleme işinin üzerinde baş gösteren yayılma ve piyasa paniği korkusu vardı. Bu nedenle Avrupalı yetkililer ilk olarak, borç problemi kontrolden çıkmadan önce erken yardımı kabul etmesi hususunda İrlanda’ya baskı yapmaya yönelmişlerdir.
Finansal can simidi, borcunu ödeyememeye doğru giden eurozone ülkelerine yardım etmek için Avrupa Birliği ve IMF tarafından Mayıs ayı içinde kurulan ve kabaca 1 trilyon USD değerinde olan kurtarma mekanizmasından gelecek ve ayrıca yüksek bir ihtimalle diğer milletlerden sağlanan ikili kredilerle takviye edilecektir. Müzakerelerde bilgilendirilen kişilere göre, Birleşik Krallık ve İsveç ikili kredileri ele almaya hazır olduğunun işaretini zaten vermiştir. Başbakan Brian Cowen Pazar akşamı düzenlenen basın toplantısında, iki fonun olacağını; bir tanesinin ülkedeki aksayan bankaları – finansal kriz ekonomilere dalga dalga yayıldıktan ve dünya genelinde bankaları yardım almaya zorladıktan sonra iki senelik toparlanma süreci üzerinde tehdit oluşturan hastalıklı bankaları kapsadığının altı çizildi – destekleyeceğini ve diğer fon da İrlanda’ya, Dublin’in güç yetiremeyeceği bir şey olan, yardım için tahvil piyasalarına başvurma olmaksızın hükümet işlemlerini devam ettirmeye imkan verecektir. Bu paket İrlanda’ya, üç yıl boyunca piyasalardan fon almadan faaliyet göstermesine imkan vermelidir.
Yardım, 2006 yılında sonlanan on sene içinde iki katından fazlasına çıkan bir ekonomiye son hamlenin (yapıldığına) işaret eder. 2008 yılında emlak balonunun patlaması ülkeyi ekonomik bir durgunluğa soktu ve bankaların emlak canlılığı esnasında pervasızca kredi vermesi ve yaklaşık olarak ülke üretiminin yarısına tekabül eden 70 milyar EUR zarar açıklaması üzerine, ülke bankalarını çökmenin eşiğine getirdi. Rekora yakın faiz getirili İrlanda bonoları ile politika yapıcılar umutsuzca, Portekiz’i ve birlik içinde dördüncü büyük ekonomi olan İspanya’yı içine çeken krizden kurtulmaya çabalıyor.
Kurtarma programı çerçevesinde, gelir vergisi artacak ancak ülkenin ihtilaflı %12,5 düşük olan kurumlar vergisine –ki hükümet görüşmeye zorlayan olursa onu kırmızı çizgi çekilmiş anlaşma bozucu olarak nitelendirmiştir - dokunulmayacak. Paketin şartları ve detayları İrlandalı ve Avrupalı yetkililer arasında önümüzdeki günlerde görüşülecek ve kredi faizi piyasanın talep ettiği %8’den daha az olabileceği açıklanmasına rağmen kredinin özelliklerini tartışmak üzere IMF ile bir görüşme başlatılacak. Yardım talebi, daha geçen hafta kendi finansını idare edebileceğinde direten İrlanda için aşağılayıcı bir geri dönüştü. Ülke kendini kayıtsız veya açıklarını arttıran Yunanistan gibi sorumsuz olarak görmemekte ve gayrisafi milli hasılaya oranı %32 olan açığın %3’e düşürülmesini amaçlayan sert kesintilerle dolu bir dört yıllık bütçe planı hazırlıyordu. Bununla birlikte, İrlanda’nın mevcut kamu cari harcamaları kabaca 19 milyar EUR kırmızı bakiye veriyor. Fakat krizin derinleşmesi, bu sene yaklaşık 23 milyar EUR tutarındaki mevduatın İrlanda dışına çıkması ve uluslar arası piyasalardaki engelleyici kredi notlarıyla bankalarda olmuştur. Finans uzmanları, bankaların uluslar arası para piyasalarında gerekli olan güveni oluşturması için yaklaşık 70 milyar EUR’ya ihtiyacı olduğu ikazını yapmıştı.
Özetle, Yunan Başbakan George Papandreou bütçe açığının önceki hükümetin açıkladığından iki kat fazla olduğunu söyledikten sonra Avrupa’nın ülke borç krizi patlak verdi. Avrupa Birliği ve IMF, kamu sektörü maaşları ve emekli aylıklarında kesinti yapılması ve akaryakıt, alkol ve sigara üzerindeki vergilerin arttırılması karşılığında 110 milyar EUR tutarındaki yardım paketini 2 Mayıs 2010 tarihinde onayladı. İrlanda meselesinde, yetkililer ilk başlarda 2011 yılının yarısına kadar finanse edildiklerini söyleyerek Avrupa Birliği’nin yardım alması konusundaki baskısına direndi. Bütün bunlara rağmen Avrupalı liderler İrlanda’dan bir (krizin) yayılmasını engellemeye ve limitsiz likitite sağlamak yoluyla ülke bankalarına destek olması hususunda Avrupa Merkez Bankası üzerindeki baskıyı azaltmaya gayret ettiler.
Kaynak : Bu makale Kuwait Finance House grubunda yer alan araştırma şirketi “Kuwait Finance House Research Ltd.” nin web sitesinden alınmıştır. (www.kfhresearch.com.)