Kırgızistan'daki "Lale Devrimi"nin beşinci yıldönümünden yaklaşık iki hafta sonra, salı günü ülkenin kuzeyindeki Talas kentinde başlayan, ardından başkent Bişkek'e yayılan isyanlar, ülke siyasetini sil baştan şekillendirdi. Sovyetlerin çöküşünden sonra komünizm dönemindeki sosyal istikrar ve ekonomik refah düzeyine olan özlemlerin sürdüğü Kırgızistan'da, halkın Lale Devrimi ertesi yaşadığı hayal kırıklığının, yeni isyanları körükleyebileceği yorumları zaten bir süredir yapılıyordu.
Rusya suçlanıyor
Afganistan'daki ABD güçlerine askerî destek sağlayan başlıca üssün Kırgızistan'da bulunması, ülkedeki ayaklanmanın "uluslararası stratejik" bir oyunun parçası olduğu yorumlarını da beraberinde getirdi. İddialara göre, ABD Başkanı Barack Obama ve Rusya Devlet Başkanı Dimitriy Medvedev'in Çek Cumhuriyeti'nin başkenti Prag'da nükleer silahsızlanmayla ilgili anlaşmayı imzalamasına eşzamanlı olarak Rusya Başbakanı Vladimir Putin, Kırgızistan ayaklanmasının patlak vermesine ön ayak olmuştu. Putin, bu iddiaları, "Mütevazı uşağınız bu tür işlerle uğraşmıyor" diyerek reddetti. Geçtiğimiz yıllarda ülkede düzenlenen bir kamuoyu araştırması, Kırgızistan halkının büyük çoğunluğunun, "liderleri olarak" Putin'i görmek istediğini ortaya koymuştu.
"Halkın Devrimi" olarak da anılan Şubat- Mart 2005'teki ayaklanmalarla, Aşkar Akayev hükümetinin devrilmesi sonucu işbaşına gelen Devlet Başkanı Kurmanbek Bakiyev, çareyi isyancılardan kaçışta buldu.
Kırgız 'Thatcher' işbaşında
Muhalefetin önde gelen isimlerinden, ABD ve Britanya Büyükelçiliği yapmış olmasının da etkisiyle, "Orta Asya'nın Thatcher'ı" olarak anılan Roza Otunbayeva, 14 kişilik yeni bir hükümet kurulduğunu, kendisinin de yeni hükümetin başında yer aldığını açıkladı. Reuters'e yaptığı açıklamada, bir kısmı hafta başında hapsedilen 10 muhalefet liderinin serbest bırakıldığını ve onların da arasında bulunduğu Bakiyev muhalifi grubun kendisini hükümet başkanı seçtiğini belirtti.
Eski muhalefet, yeni iktidar ortağı Ak Şumkar Partisi'nin lideri Temir Sarıyev, hükümetlerinin ilk icraatının "Bakiyev döneminin" başbakanı, Daniyar Usenov'un istifasını almak olduğunu kaydetti. Bakiyev'e karşı birleşen muhalifler, aslında birbirlerinden çok farklı siyasi çizgilere sahip. Neo-liberaller, eski komünistler, sol hareketlerden olanlar, "ılımlı İslamcılar", yeni iktidarın çok parçalı mozaiğinden bazı taraflar.
Eski lider kayırmacılıkla suçlanıyordu
Bakiyev, halefi Akayev gibi yolsuzluğa bulaşmış, hak ve özgürlükleri kısıtlayan bir tavır sergilemişti. Bakiyev, ayrıca, gücünü pekiştirmek için bazı anayasa değişikliklerine gitmiş, aile bireylerini de önemli bürokratik görevlere getirmişti. Ülkede fiyatların tırmanması, özellikle enerji faturalarının katlanarak artması "bardağı taşıran son damla" olarak nitelenmişti. Kırgızistan 'eski' devlet başkanının, basına karşı da sert bir tutum benimsediği ifade ediliyordu. Akayev'in kendisi, halen Moskova'da matematik öğretmenliği yapıyor.
Kendisine "Kurultay", yani "halkın hükümeti" adını veren yeni iktidarın lideri Otunbayeva, Manas ABD askerî üssünün açık olduğunu ve kesintisiz çalışmaya devam ettiğini belirtti. NATO sözcülerinden Tadd Sholtis ise, ABD üssünün açık olduğunu ancak, Afganistan'a yapılan askerî nakliyatın "şimdilik" duraksatıldığını açıkladı.
'Devrimi Batı tetikledi'
Bakiyev, Rusya'dan 2 milyar dolarlık bir yardım alması ertesinde, ABD'nin üssüne kapatma emri vermişti. Ancak, daha sonra, ABD'nin üs için verilen kiraya zam yapması üzerine, üs için geçici izin çıkartmıştı.
Gürcistan'da meydana gelen Gül Devrimi ve Ukrayna'da Turuncu Devrim'in çizgisini izleyen bir ayaklanma olarak "renkli devrimlerden biri" olarak anılıyordu. ABD ve Avrupa'daki bazı vakıfların desteğiyle eğitim gören liberal siyasetçilerin ve gençlik hareketlerinin bu halk devrimlerinde etkili olması, "Batı'nın jeostratejik çıkarları için" isyanların tetiklendiği iddialarına neden olmuştu.
Dün ne oldu
İktidar karşıtı çeşitli rakip gruplardan oluşan 'devrimci' grup, kurulan yeni hükümetin altı ay görev yapıp, yeni bir anayasa hazırladıktan sonra seçimlere gideceğini açıkladı. 'Devrimci'ler orduya da tarafsız kalması çağrısında bulundu. İktidarı ele geçiren güçler parlamentoyu da fesh etti. Devrik lidere atfedilen açıklamada şiddet olayları için rakipleri suçlandı ve Bakiyev'in istifa etmeyeceği söylendi. Bakiyev'in gittiği söylenen Oş kentinde eski ve yeni yönetim yandaşları arasında gerginlik yaşandı. Bişkek'te durum sakindi ama Başbakanın evi yağlamandı. Rusya ülkedeki üssünde bulunan güçleri takviye edeceğini açıkladı.
Kırgızlar İstanbul'da mahsur kaldılar
Kırgısiztan'da muhalefetin isyanı, Atatürk Havalimanı'ndan ülkelerine dönmek isteyen Kırgız vatandaşlarını da mağdur etti. THY'nin İstanbul-Bişkek uçuşları dün ve bugün iptal edilince yüzlerce Kırgız, havalimanında mahsur kaldı. Türkiye'de ticaret yapan Kırgız işkadını Ayçürek Sarıkova, "Kazakistan, Özbekistan sınırı kapandı. Yolcular iki gündür buradalar. Bişkek'e ortak uçuş anlaşması nedeniyle sadece THY uçuyor. İki uçak iptal oldu. İnşallah yarın sabah uçak gidecek" dedi.
SEZİN ÖNEY/BUDAPEŞTE