Referans'ın haberine göre Türkiye'de yılda 32.000 çeşit kitap basılıyor. Sektör, toplam 1 milyar 200 milyon dolar civarında bir büyüklüğe sahip. Yayıncılar, 2008 yılında 155 milyon bandrol almış. Bunun içinde Milli Eğitim Bakanlığı'nın dağıttığı 180 milyon adet ücretsiz ders kitabı yok, onu ve 16 sayfanın altındaki bandrol istenmeyen 60 milyon civarında çocuk kitabını da eklediğinizde 420 milyon kitap basılıyor.
Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay, "5. Ulusal Yayın Kongresi Sonuç Bildirisi"ni cumartesi günü İstanbul'da yapılan bir toplantıyla basınla paylaştı. Yayıncılık politikalarının belirlenmesinde çok önemli rol oynayan ulusal yayın kongrelerinin ilginç bir geçmişi var.
İlki 1939'da, ikincisi 36 yıl sonra 1975'te, üçüncüsü 1991, dördüncüsü de 1998'de yapılmış. İlk kongrenin düzenlenişinden 70, bir öncekinin düzenlenişinden 11 yıl sonra da 4-5 Aralık tarihlerinde son kongre gerçekleştirildi. Ertuğrul Günay'ın arzusu, bundan sonra kongrenin her beş yılda bir düzenlenmesi.
İlk kongre, devletin yayıncılık sektörünün altyapısını oluşturma ve Türk okuyucuyu dünya edebiyatı ile buluşturma hedeflerine odaklanmış. Bu kararlar doğrultusunda da 1940'larda "Tercüme Odası" kurulmuş ve 700'e yakın Batı, Doğu ve İslam klasiği Türkçeye çevrilmiş. Tabii ki 70 yıl sonraki 5. Ulusal Yayın Kongresi bambaşka bir dünya düzeni ve konjonktürde gerçekleştiği için ele aldığı, çözmeye çalıştığı sorunlar da bambaşka boyutta. Kongrede alınan kararlar arasında; özgürlükler, sektör, devletin rolü, korsan yayın ile mücadele, akademik yayıncılık, dijital yayıncılık, kitapçılık, dağıtım, pazarlama ve mali sorunlar ön plana çıkan başlıklar. Ertuğrul Günay'ın toplantıda üstüne basa basa söylediği gibi "Devlet, özel sektörle rekabet etmeyecek. Kamu eşgüdümü sağlayan, işi kolaylaştıran bir rol üstlenerek işi tümden özel sektöre bırakacak." Zaten son bir yıl içinde sadece basımı zor 12 kitabın yayımlanması da bu politikaların sonucu.
Beş yılda 20 bin kitapçı kapandı
Ama Ertuğrul Günay'a göre zorunlu ilköğretim aşamasında kitapların ve diğer eğitim araç-gereçlerinin bedelsiz olarak dağıtılması sosyal devletin vazgeçilmez bir gerekliliği. Bundan geri adım atılması söz konusu olamaz. Ama basımında ve dağıtımında özel sektörle işbirliği yapmalı. Ancak yayıncıların aktardığına göre Milli Eğitim Bakanlığı'nın kitapları okullara kendisinin dağıtması Türkiye genelinde 20 bin kitapçının kapanmasına neden olmuş. 2003 yılında kitaplar devlet eliyle dağıtılmadan önce 50 bin kitapçı varmış. Bu yüzden de şimdi bu uygulamanın kimseyi mağdur etmeden sürdürülmesi için Milli Eğitim Bakanlığı ile ortak bir çalışma yapılarak çözülmesinin formülleri aranıyor. Gazete ve dergilerin promosyon kitap dağıtması da yayıncıların şikâyet ettikleri ve çözümünü bekledikleri bir diğer sorun. Ulusal Yayın Kongresi Sonuç Bildirgesi'nde yer alan en önemli maddelerin başında ise korsan yayınla mücadele geliyor. Ama Günay bu ifadeye şerh koyuyor. "Elif Şafak'ın da dillendirdiği gibi bunun korsanlık olarak adlandırılması ise eylemi romantikleştiriyor. 'Fikri üretim hırsızlığı' demek daha doğru" diyor. Üniversitelerde kitapların fotokopiyle çoğaltılması da bir hırsızlık, bunun da önüne geçilmesi gerekiyor. Günay ayrıca, "Kitap okuma cezası"nın da ceza hukukundan çıkarılmasını istiyor.
Türkiye Yayıncılar Birliği Yönetim Kurulu Üyesi Kenan Kocatürk, Kütüphaneler ve Yayınlar Genel Müdürü Aytekin Yılmaz ve Genel Müdür Yardımcısı Ümit Yaşar Gözüm ile basın toplantısı sonrası yayın sektörünün sorunları üzerine kısa bir sohbet yaptık. Onlara merak edilenleri sordum. Kocatürk, elde bulunan ama çok da sağlıklı olmayan verilere göre bugün Türkiye'de yılda 32.000 çeşit kitap basıldığını söylüyor. Sektör ise toplam 1 milyar 200 milyon dolar civarında bir büyüklüğe sahip. Kültür Bakanlığı Sinema ve Telif Hakları Genel Müdürlüğü'nün verilerine göre yayıncılar 2008 yılında 155 milyon bandrol almış. Bu, 155 milyon adet kitap basıldığını gösteriyor. Bunun içinde Milli Eğitim Bakanlığı'nın dağıttığı 180 milyon adet ücretsiz ders kitabı yok, onu ve 16 sayfanın altındaki bandrol istenmeyen 60 milyon civarında çocuk kitabını da eklediğinizde 420 milyon kitap basılıyor.
Kocatürk, "Hadi bunun bir kısmının satılmadığını varsayın, 350 milyon deyin. Türkiye'de bu hesapla kişi başına 5 kitap düşüyor. On kişiye bir kitap düştüğü söylenir, bu gerçek değil. Aslında bu veriler, Türkiye'nin kitap okuduğunu gösteriyor. Sıkıntılarına rağmen yayıncılık gelişiyor. Şu an Türkiye'de 1724 kayıtlı yayıncı var. Bunların 600-700 tanesi her ay yayın yapıyor. Kütüphaneler ve Yayınlar Genel Müdürü Aytekin Yılmaz ise Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın kültür yayıncılığından çekilmesinin diğer bakanlıkları da etkilediğini, çağdaş dünyadaki uygulamanın giderek yaygınlaşacağını söylüyor. Bugün dağıtılan ders kitaplarının yüzde altmışını özel sektör, yüzde kırkını da Milli Eğitim Bakanlığı kendi basıyor. Ellerinde bir matbaa ve çalışan kadro olduğu için tedricen çekilmeyi planlıyorlar.
Ümit Yaşar Gözüm de "Türk Kültür, Sanat ve Edebiyatının Dışa Açılımı" projesi olan TEDA'nın dünyadaki en başarılı çeviri destek projelerinden biri olduğunu söylüyor. 2005 yılında başlatılan TEDA, dört yıl içinde 634 yapıtın yabancı dillere çevrilerek yurtdışında yayımlanmasına destek vermiş. "Yazar, yayıncı, çevirmen meslek örgütleriyle telif ajansı ve dağıtım ağıyla meslek örgütleriyle beraber olmamız bizi başarılı kılmıştır" diyor.
TÜRKİYE'DE SAYILARLA SEKTÖR
· Türkiye'de yılda 32.000 çeşit kitap basılıyor.
· Sektör, ortalama 1 milyar 200 milyon dolar büyüklüğe sahip.
· Yayıncılar 2008'de 155 milyon adet bandrol almış.
· 16 sayfanın altında bandrol istenmiyor, yılda 60 milyon çocuk kitabı basılıyor.
· Milli Eğitim Bakanlığı 180 milyon adet kitap basıyor.
· Şu an Türkiye'de 1724 kayıtlı yayıncı var, 700 kadarı her ay yayın yapıyor.