Nöroloji uzmanı Dr. Mehmet Yavuz hasta ve ailelerine ihtiyaç duydukları desteği vermek için neler yapılabilir, yardım eli uzatırken nelere dikkat etmemiz gerekir konusundaki sorularımızı yanıtladı.
İnsanlar neden yas tutarlar?
"Yas, içimizden bir parça kopması hissinin iyileştirilmesi sürecidir. Yaşamımıza devam etmemizi, yine başkalarını sevebilmemizi ve kaybımızı kabullenebilmemizi sağlar. Tabii ki yas süreci sonrasında kaybetmiş olmanın verdiği üzüntü hâlâ vardır ama bu artık hayatımızı sürdürmeye engel olacak boyutlarda olmayacaktır. Ancak kaybın sadece sevilen birinin ölümü olmadığı, kişinin sağlık, güç, ya da fonksiyon kaybından da kaynaklanabileceği unutulmamalıdır."
Yas sürecini herkes aynı şekilde mi yaşar?
"Kaybın doğası kişinin tecrübe ettiği yasın niteliğini belirler. Örneğin çocuğunu kaybeden anne bu durumla hiçbir hazırlık ya da uyarı olmaksızın karşı karşıya kalmıştır. Doğal ölümlerde yaşanan yas ile travmatik ölümlerde yaşanan yas farklıdır. Travmatik ölüm diye tanımlayabileceğimiz ölümler; ani, beklenmedik, başka birisinin neden olduğu bir kaza, saldırı, ya da doğal afetler ve amansız hastalıklar sonucunda yaşanan kayıplardır. Kişinin ailesi yakınları yoğun bir haksızlık hissi yaşar."
Yas terapisi nedir?
"Yas süreci, sıklıkla kayıp acısını ya da bununla baş etmeyi tecrübe etmemiş kişiler tarafından anlaşılması oldukça zor, yalnız yaşanan, gizli ve mahrem kalmış bir alandır. Yas terapisi, yas sürecinin yeteri kadar uygun biçimde ve doğal akışı içinde yaşanmasını amaçlar. Bu nedenle terapide, yas sürecinin bahsettiğimiz evrelerini tanımak hastalarımıza ve aile üyelerine kayıpla baş etme konusunda yardım için atılacak ilk adımdır. Hangi süreçten geçtiklerini anlayarak yas yaşantısı içinde olan kimseleri, daha iyi destekleyebilir ve özel ihtiyaçlarını belirleyebilirsiniz.
Kayıpla birlikte yaşamayı kolaylaştıran yollar nelerdir?
- Yalnızlık, kızgınlık ve üzüntü gibi duyguları dürüstçe arkadaşlarınızla, ailenizle ve yakınlarınızla tartışın.
- Umudunuzu koruyun.
- Kaybınızla ilgili yaşantılarınızı paylaşabileceğiniz bir grubuna katılın.
- Kendinize iyi bakın, bedeninize özen gösterin, dengeli beslenin ve iyi dinlenin.
- Kendinize sabırlı davranın, iyileşmek zaman alır, bazı günler kötü, bazıları ise iyi olacaktır. Yardım etmek için neler yapabiliriz?
- Kayba uğramış arkadaşınıza, yakınınıza yardımcı olmak için onun yanında olun, acısını paylaşın, saygı duyun, ancak cesaret ve güven veren telkin ve tesellilerden uzak durun.
- Arkadaşınızı üzmemek niyetiyle kayıpla ilgili konuşmaktan kaçınmayın. Konuşmaktan kaçınmak o duyguyu yok etmez, tersine pekiştirir.
- Konuşmada yaşananlarını kolaylaştırma amacıyla kaybı hafife almaya çalışmayın, gerçeğe uygun, onu önemseyen bir tutum gösterin.
- Arkadaşınıza verdiğiniz önemi gösterin. Dikkatli dinleyin ve onun duygularına olan saygınızı belli edin. Onunkine benzer olan deneyimlerinizi paylaşın. "Seni çok iyi anlıyorum" gibi içi boş sözlerden kaçının.
- Depresyon belirtileri yoğun devam ediyor ve bir sonraki kabullenme sürecine geçmesi çok uzuyorsa bir uzmandan destek almasını sağlayın.