1990'ların başlarında, almanya'daki öğrencilik yıllarımda Türkmen, Kazak, eski Sovyet coğrafyasının farklı halklarından bir grup genç hep beraberdik. O dönem sık sık içimizden birinin ülkesinin bağımsızlığına kavuşmasını kutluyorduk. Yüzü bir türlü gülmeyen arkadaşımız Ömer Kanat (bugün Dünya Uygur Kurultayı yetkililerinden) ise üzgündü. Zira o bir Uygur Türk'üydü ve heyecanla bağımsızlığı bekliyordu. Ömer'in toprakları yıllar sonra bağımsızlıkla değil ama Şincan'da 'İkinci Tiananmen Olayları' diye anılan şiddetle dünya gündemine oturdu.
Her şey, Hong Kong sınırındaki Guandong eyaletinde yayımlanan bir yerel gazetede çıkan, iki Çinli kadının Uygurlar'ın tecavüzüne uğradığına dair bir haberle başladı. Ardından aynı eyaletteki bir oyuncak fabrikasının işçilerinden olan Çinliler, Haziran sonunda burada çalışan Uygurlar'a saldırdı. Kavga sırasında Çin resmi rakamlarına göre 2, Avrupa'daki Uygur diasporasına göreyse en az 60 Uygur öldü. Aynı gün, Çin önemli bir yabancı konuğu, Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ü ağırlıyordu. İki gün sonra Şincan Uygur Özerk Bölgesi'nin başkenti Urumçi'ye giden Gül, Çin ve Uygur yetkililer tarafından gayet sıcak karşılanmış, henüz ortalık kızışmamıştı. Çatışma haberi birkaç gün sonra 3 bin kilometre ötedeki Urumçi'ye ulaştı. 5 Temmuz günü yüzlerce Uygur, Guandong'da olayların gereği gibi soruşturulmasını talep ederek sokaklara döküldü, sokaklar bir anda savaş alanına döndü. Dünya Uygur Kurultayı'na göre Çin polisi Uygurlar'ın gösterisine sert müdahele ederek ikinci bir Tiananmen katliamı yapmıştı. Uluslararası haber ajansları da Çin hükümetinin Urumçi'de bir katliam gerçekleştirdiğini bildiriyordu. Çin makamlarına göreyse, protesto gösterileri 1.3 milyarlık Çin nüfusunun yüzde 90`dan fazlasını oluşturan Han Çinliler'le Uygurlar arasında bir etnik çatışmaya dönüşmüş, her iki taraftan 184 gösterici hayatını kaybetmiş, bine yakın kişi de yaralanmıştı. Diasporadaki Uygurlar ise ölü ve yaralı sayısının çok daha fazla olduğunu iddia ediyordu, onlara göre kurbanların büyük bölümü de Uygur'du. Dünya medyasına yansıyan ve özellikle de TRT-Türk kanalının Urumçi'den çektiği görüntülerde, üstü başı kanlar içinde olanların önemli bölümünün Çinli olduğunu, bölge insanının fiziksel farklılıklarından hareketle söylemek mümkün. Belki de Çin makamları, yabancı gazetecilerin sadece Çinli kurbanların görüntülerini çekmelerine izin vermişti. (Geçen sene binlerce kişinin ölümüne neden olan iki depremden bu yana, Çin ilk kez böyle bir olayda yabancı medyanın çalışmasına izin verdi.) Nihayetinde çatışmalar başladıktan ancak birkaç gün sonra, bölgeye 22 bin asker sevk edildi ve kısa sürede yüzlerce kişi tutuklandı, gece sokağa çıkma yasağı ilan edildi. İnternet erişimi ve telefon bağlantısı kesildi. Hatta İran'daki gösterilerde etkin biçimde kullanılan Twitter bile bloke edildi. Tüm bu olağanüstü hale sahne olan Şincan ya da Doğu Türkistan'daki olaylar, elbette Guandong'daki bir gazete haberiyle başlamamıştı.
(newsweek türkiye)