Bu özel dokumanın doğduğu topraklar olan Buldan da bile dükkanlarda Çin mallarına rastlanırken, uzun emeklerle üretilen el dokuma ürünleri, zanaatçılarını kaybettiğinden giderek azalıyor.
AA muhabirinin edindiği izlenime göre, dokumacılık kültürünün yaklaşık bin 500 yıldır yaşadığı, ipliğinin kalitesi ve dokumasıyla Denizli'nin Türkiye ve dünya çapındaki ünlü ilçesi haline gelen Buldan, bugünlerde adını verdiği el sanatını koruyamama noktasına geldi. Bir dönem motorlu dokuma tezgahlarının çıkmasıyla yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan, ancak daha sonra alınan tedbirlerle tekrar popüler hale gelen el dokuma Buldan kumaşları, şimdi de Çin pazarından gelen, bire bir benzer ama kalite yönünden daha düşük ürünlerin tehlikesi altında...
Eskiden hemen her evin altında bulunan ve her sokakta ritme dönüşüp, ''dokumanın şarkısı''nı söyleyen el tezgahlarının sesleri artık Buldan sokaklarında ara ara ve yalnızlığına isyan eder gibi haykırarak duyuluyor. Sokakları gezerken eşlik eden rehberimiz, duygularını ''Biz küçükken her yerden dokuma sesleri duyulurdu. O kadar çok alışmıştık ki onun ritmine, şimdi sokaklar bomboş gibi geliyor'' şeklinde ifade ediyor. Halen Buldan bezi dokumaya devam eden az sayıdaki motorlu tezgahların ise sokaklardan sanayi içine taşındığı belirtiliyor.
-''ÇİN ÜRÜNLERİ KARŞISINDA DAYANMA GÜCÜMÜZ SIFIR''-
İbn-i Batuda'nın, 14. yüzyılda ''Orada pamuktan altın işlemeli kumaş imal olunur ki başka örneği yoktur'' dediği Buldan el dokumacılığı, tüm ününe rağmen zanaatçısına emeğinin karşılığını da veremiyor. Çok ciddi sabır ve emek isteyen ama ucuz Çin mallarıyla yarışamayan bu zanaat, geçim derdine düşen gençlerin çok fazla ilgisini çekmediğinden, yaşlılar ile ilçedeki Buldan El Sanatları Merkezi'nin çabalarıyla yaşamını sürdürüyor.
Buldan'da bazı esnaf, atalardan yadigar bu mesleğin önce teknolojiye, şimdi de Çin mallarına yenik düşmesinden üzüntülü... Çin mallarını Buldan'a getiren esnaf arkadaşlarına sitem ederek, dükkanının penceresine ''Buldan'ın imajını korumak için, kalitesiz, paçavra ve Çin malı satılmaz'' diye yazan 41 yaşındaki Zeki Gedikoğlu, ilkokul 5. sınıftan bu yana bu işle uğraştığını söyledi.
Dokumacılığın dededen, babadan kalma bir meslek olduğunu belirten Gedikoğlu, Buldan dokumacılığının yeteri kadar teşvik ve destek görmemesinden yakındı. Gedikoğlu, ''Ben elde 1 tane yapana kadar makinede 5-6 tane yapılıyor. Ama sorun, motorlu üretimin 'el üretimi' adı altında satılması ve yabancı menşeli ürünlerin pazara girmesi. Gelen turistlerin de farkındalığı olmayınca kalitesiz ürünlerle turist kaçıyor. 'Buldan kumaşı bu muymuş' denilince önemi kalmıyor'' dedi.
Yaşamı boyunca dokuma tezgahının önünden ayrılmayan ve oğluna da aynı sanatı aktarmaya çalışan 60 yaşındaki Selahattin Koçanoğlu ise ''Biz dokumanın içinde doğduk, babamız, dedemiz iplik boyarken yardım ettik. O nedenle diyorum ki ben, 60 yıldır, doğduğumdan beri bu işle uğraşıyorum'' ifadelerini kullanıyor.
Satışta dönem dönem kriz yaşadıklarını belirten Koçanoğlu, ''Çin, Hint ürünlerinin girmesi, işçiliklerinin ucuz olması, kaliteli olmamasına rağmen onların tutulmasına neden oldu. Sanatımız ölüyor, ölmeye başladı. Çin ürünleri karşısında dayanma gücümüz sıfır'' diye konuştu.
Bu sanatın yok olmaması için devletten destek beklediklerini ifade eden Koçanoğlu, ''Gençler ilgili ama para kazanırsa. Yoksa hamallık kabul eder'' yorumunda bulundu.
Evinin bir bölümünde el dokuması tezgahıyla çalışan 79 yaşındaki Ahmet Başuymaz ise ''Okuma-yazmam yok, yıllardır bu işi yapıyorum. Severek yapıyorum. Ama bu meslek de ölecek, öğrenen, meşgul olan yok. Benim gibi 8-10 kişi var. Onlar da 3-5 yıl sonra biter. Gençler motorluyla çalışıyor, buraya gelmiyorlar'' dedi.
-''50 CİVARINDA EL TEZGAHI''-
Buldan Kaymakamı Ahmet Erdoğdu da bu sanatın yaşaması için 1999 yılında Buldan El sanatları Merkezi'nin (BELSAM) kurulduğu ve bugün BELSAM'da 5 el tezgahında üretim yapıldığını söyledi.
''Günümüz ekonomik koşullarında el tezgahlarında üretim çok sayıda ve seri olarak yapılamadığı için maliyetleri yükselmiş. El tezgahları kendisine çok fazla yaşam alanı bulamamış ve zaman içinde sayısı düşmüş'' diyen Erdoğdu, ''gençlerin de Buldan dokumacılığının yeterli pazar bulamadığı ve makineli üretimle rekabet edemediği için fabrikalara yöneldiğini'' dile getirdi. Erdoğdu, sözlerini şöyle sürdürdü:
''Evlerdeki el tezgahları çok azaldı. Şu anda el tezgahı 50 civarında, yine de motorlu tezgahlarla toplamda sayı binin altında değil. Ama yok olma tehlikesiyle karşı karşıya değil, el üretimini gözetmek istiyoruz. Şu anda kullanılmayan sağlam halde bulunan el tezgahları var ama turizmde yeteri kadar yerimizi alınca el tezgahları artacak. Önümüzdeki yıllarda Buldan sokaklarında tekrar dokuma tezgahlarının seslerini duyup, mimari mekanları gezmek mümkün olacak.''
-''EN BÜYÜK HANDİKAP ÇİN MALLARI''-
Buldan Belediye Başkanı Mustafa Fahri Şevik ise ''El tezgahlarının az olduğu doğru bir tespit. Motorlu tezgahların azaldığını da nispeten doğru bir tespit. Çin malları da en büyük handikabımız'' dedi. Turizm ile 3-4 yıldır üretimde canlanma başladığını ifade eden Şevik, ''Yerli turist 6-7 yıldır Buldan'ı tanıyor. Ama yerli turist açısından ülkedeki çok olumsuzluğa rağmen çekiyor'' değerlendirmesinde bulundu. Şevik, Buldan'ı Safranbolu ve Beypazarı gibi yapmak istediklerini bildirdi.
Denizli Valisi Yavuz Erkmen ise Buldan dokumasının yurt için ve yurt dışında büyük beğeniyle anıldığını belirterek, ''Pek çok devlet adamına, Buldan'da dokunan kumaşlar gönderiliyor. Bunlar çok önemli'' dedi.
Buldan'ı mimari dokusu ve Buldan beziyle, Türkiye'nin en önemli turizm merkezlerinden biri yapmak istediklerini ifade eden Erkmen, gelecek yıl Buldan'a yönelik yeni tanıtım atağı yapmayı planladıklarını bildirdi.
-ÜNLÜLERİN ÜZERİNDE...-
Osmanlı döneminde Ertuğrul Gazi'nin içliğini, Barbaros'un şalını, Genç Osman'ın gömleğini dokuyan Buldan'da, kumaş işlemeleri son yıllarda gelişti ve renk renk şallardan kravatlara kadar çok farklı alanlarda ürün üretimine başlandı.
Bunun yanında, Türkiye'de, yurt dışı gezilerinde yabancı devlet adamları ve eşlerine hediye götürmek üzere Buldan kumaşını tercih ediliyor. Örneğin, eski ABD Başkanı George Bush'un eşi Laura Bush'a Başbakan'ın eşi Emine Erdoğan Buldan işi şal hediye etmişti. Başbakan Erdoğan aracılığıyla İtalya Başbakanı Silvio Berlusconi'ye yatak örtüsü gönderilirken, İngiltere Kraliyet ailesine de yatak örtüsü ve şal gitmişti.