Emekli Askerî Hakim Ümit Kardaş, Türkiye'de askerî yargının etki alanının oldukça geniş olduğuna işaret ediyor. Kardaş, 'Ordunun iç disiplini açısından askerî mahkemenin olması doğal. Genelkurmay Başkanı bunu söylüyor ama esas meseleye girmiyor. Kaldı ki birçok ülkede askerî mahkeme yok. Saydığı ülkelerde askerî Yargıtay yok.
Fransa'da askerî Yargıtay yok, Yunanistan'da yok. Rusya'da yok. Almanya, Avusturya, Norveç, İsveç'te askerî yargılama yok. İspanya'da ve diğer ülkelerde sivil hâkimler katılıyor. Bu ülkelerde siviller kesinlikle askerî yargıya gitmez.' ifadelerini kullanıyor. Adaleti Savunanlar Derneği (ASDER) Başkanı emekli Tuğgeneral Adnan Tanrıverdi, asker hâkimlerin rütbe taşımalarının bağımsızlıklarını zedelediğinin altını çiziyor. Askerî hakimlerin Adalet Bakanlığı'na bağlanmaları ve özlük haklarının diğer sivil yargıdaki hakimler statüsüne endekslenmesi önerisinde bulunuyor. Tanrıverdi, şöyle konuşuyor: 'Askeri hakimler zamanla kendilerini kurumla özleştiriyorlar. Disiplin suçlarında bağımsız olabiliyorlar ama Silahlı Kuvvetler dışındaki meselelerde askerin tarafını tuttukları görülüyor.'
Askerî suçlara sivil mahkemeler bakıyor
ALMANYA: Barış zamanında askerî mahkeme yok. Askerî suçlara genel mahkemeler bakıyor.
İSVEÇ: Barış zamanında askerî mahkeme yok. Askerî suçlar sivil yargının görev alanında.
NORVEÇ: Barış zamanında askerî mahkeme yok. Askerî suçlara genel mahkemeler bakıyor.
DANİMARKA: Barış zamanında askerî mahkeme yok. Askerî konular sivil yargının görev alanında.
AVUSTURYA: Hem barış zamanında hem de savaş zamanında askerî mahkeme yok. Genel mahkemeler yetkili.
BELÇİKA: Beş üyeli savaş konseyi, bir yüksek subay ve bir sivil hâkim ve birer ay görev yapan üç subaydan oluşuyor. Askerî savcılar üniforma giyip asker kişi sayılıyorlar, ancak Adalet Bakanlığı'na bağlılar. Bu mahkemelerin temyiz yeri sivil Yargıtay.
HOLLANDA: Üç üyeli olan bölge askerî mahkemeleri başkan olan sivil hâkim ve iki subaydan oluşuyor. Askerî istinaf mahkemesi ise iki sivil hâkim ve dört subay üyeden oluşuyor. Temyiz mahkemesi görevini 1979'dan beri Yargıtay yapıyor.
İSVİÇRE: Bölgesel askerî mahkemeler kıdemli sivil hâkimin başkanlığında üç subay, üç astsubay ya da er ve bir sözcüden oluşuyor. Askerî mahkeme üyelerini federal hükümet üç yıl için atıyor.
FRANSA: Beş üyeli sürekli silahlı kuvvetler mahkemesi bir sivil hâkimin başkanlığında, ayrıca bir sivil hakim ve üç askerî hakimden oluşuyor. Bu mahkemenin üyeleri her yıl için kararname ile yürütme organı tarafından atanıyor. Temyiz mahkemesi olarak Yargıtay görev yapıyor.
Zaman