Gül, Doğu'lu iş adamların umudu oldu

Kişi başı milli gelir bin doların altında... Resmi rakamlara göre yüzde 15 görünen işsizlik oranında da gerçek rakam yüzde 50'nin üstünde... Yani Doğu ve Güneydoğu'da ne iş ne de aş var... Terör ve yoksulluğun milyonlarca kişinin batıya göç etmesine neden olduğu her iki bölgede, yatırım teşvik belgeleri de uzun yıllardır son sıralarda yer alıyor.

Yaklaşık 30 yıldır tek sesin yani silahın güçlü çıktığı bölgede şimdi yeni umutlar yeşeriyor. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün geçen hafta Kürt sorunu için 'İster terör, ister Güneydoğu, ister Kürt meselesi deyin. Bu, Türkiye'nin birinci meselesidir. Herkes işin çok farkında, fırsatın kaçmaması lazım' değerlendirmesinde bulunması, umudun yeniden yeşermesinin birinci nedeni. DTP Genel Başkanı Ahmet Türk'ün de, Gül'ün bu sözlerini olumlu karşılaması, bölgedeki umutların artmasında ikinci önemli etken .

Mermiye değil bölgeye para

Terörden yıllarca çeken illerin ticaret ve sanayi odaları başkanları hep bir ağızdan 'silahlar sussun' diyor. İş dünyasının bölgedeki en üst kuruluşları sayılan ticaret ve sanayi odası başkanlarının genel kanaatine göre, Kürt sorununu çözmek için yalnızca güvenlik önlemlerinin yetmediği anlaşılmış durumda. Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Galip Ensarioğlu, 'Huzur ve güven ortamı stabil hale getirilmeli' derken, Adıyaman'dan Mustafa Uslu, 'Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da boşuna sıkılan mermi paraları bile bölgeye harcansa kalkınırdık' diyor.

Kürt sorununun bir an önce çözülmesini isteyen başkanlar bölgedeki ekonomik durumun da iyileştirilmesini istiyor. Başkanlara göre yatırımlar artırılmalı, teşvikler bölgeye uygun hale getirilmeli, banka kredilerinin önündeki görünmez engeller kaldırılmalı. Bütün illerdeki başkanlar, banka kredilerinin yıllık yüzde 24'lere kadar yükseldiğinden şikayet ediyor ve garanti olarak gösterilen ipoteklerin ancak yarısının kabul edildiğinden yakınıyor. Bugüne hayata geçirilmiş teşvik uygulamalarının hiçbir işe yaramadığını da savunan oda başkanlarına göre, planlar bölgede yaşayanlara danışılarak ve görüşleri alınarak yapılmalı. Şanlıurfada'an Eyyüp Sabri Tekin konu hakkında, 'Merkezden hazırlanan teşviklerle yatırımcı gelmez; buradaki de kaçar' uyarısında bulunuyor.

NE İSTİYORLAR- Sadece güvenlik önlemlerinin yetmediği anlaşılmalı.- Her ilin kendine has özellikleri desteklenmeli.- Tarım ve hayvancılık yeniden hayat bulmalı.- Bölgenin madencilik potansiyeli araştırılmalı.- İllerde yarım kalan yatırımlar bitirilmeli.- Bölgeye özel bir teşvik sistemi geliştirilmeli.- Ulaşım altyapısı hızla tamamlanmalı.- Finans sektörünün bölgeye desteği artırılmalı.- GAP ve DAP acil olarak bitirilmeli. ŞANLIURFA'DAN PAKETŞanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası, teşvik tedbirlerinin hazırlanması ile ilgili kurum ve kuruluşlara bir öneri paketi hazırladı. En az 25 yıl süreyle 10 veya daha fazla işçi çalıştıran tüm kuruluşlara uygulanması istenen paketin ana hatları şöyle:

• Urfa'da elektrik enerjisinin birim fiyatı KDV dahil 13.22 cent/kWh. Bu fiyat her yıl revize edilmeli. Bu şekilde enerji fiyatı KDV dahil 7,04 cent/kWh olur.
• İşçilerin SSK kesintisinin işverene ait bölümü devlet tarafından karşılanmalı.
• Çalışanlar ve kurumlar için gelir vergisi oranını; kurumlar vergisi oranıx1.5/kalkınma endeks farkı formülüne göre hesaplanmalı. Böylece vergi kaçakçılığı azalır.
• Teşvik edilecek firmaların kârlılık analizi yapıldıktan sonra yatırım malları KDV'den muaf olmalı.
• Tekstil teşviklerinin tümünden yararlanma olanağı sağlanmalı.

TUNCELİYusuf Cengiz / Tunceli Ticaret ve Sanayi Odası BaşkanıBaraj istemiyoruzİlimize yapılması planlanan barajlar derhal durdurulmalı. Bölgenin doğası turizm yatırımına uygun. Kayak ve trekking rotaları ile kış tatil köyleri yapılabilir. Arıcılık, peynircilik ve bağcılık desteklenmesi gereken sektörler. Hayvancılık da desteklenebilir. ADIYAMAN Mustafa Uslu / Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası BaşkanıKrediler sorunHem inanç hem tarih turizmi yapılıyor. Tarım sanayii ve tekstil üzerine yapılacak yatırımlar da bizi kalkındırır. Bu bölgede sıkılan mermi paraları bile bölgeye harcansa kalkınırdık. GAP'a 63 yerleşim alanı feda ettik. Bir yudum su alamadık. Banka kredileri de büyük sorunlarımızdan biri. ŞANLIURFA Eyyüp Sabri Ertekin / Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası BaşkanıYerinde üretim olmalıTarımsal ekipmanların yerinde üretilmesi sanayimizi oluşturur ve para kentte kalır. Sebze işleme makineleri ve ambalaj sanayi de kentte üretilmeli. Turizm bizim için en az sanayi kadar önemli. Merkezden teşviklerle yatırımcı gelmez, buradaki de kaçar. BİNGÖL Kemal Bozan / Bingöl Ticaret ve Sanayi Odası BaşkanıTarıma önem verilmeliSöz verilen barajlar yapılırsa her tür meyve-sebze üretimi mümkün. Kredi sorunlarımız var. Bankalar kredi kadar ipotek istiyor. Orman ürünleri sanayii oluşturulabilir. Büyükbaş hayvancılık ağırlıklı et ve süt ürünleri tesisleri kurulabilir. Kaplıcalar değerlendirilebilir. OSB altyapısı da hazır. DİYARBAKIR Galip Ensarioğlu / Diyarbakır Ticaret ve Sanayi OdasıTicaretin önü açılmalıErbil'de konsolosluk açılmalı. Vizeler kaldırılmalı. Otoban, Habur'a kadar gitmeli. Diyarbakır-Erbil arası uçuşlar başlamalı. Nusaybin Sınır Kapısı bitirilmeli. Dicle Üniversitesi geliştirilmeli. Tarım sanayi geliştirilmeli. Mermer sektörü çok önemli. ELAZIĞ Mehmet Karabulut / Elazığ Ticaret ve Sanayi Odası Genel SekreteriSağlık turizmi geliştirilmeliSağlık turizmi potansiyeline sahibiz. Kentte bypass ameliyatları yapılabiliyor. Kişi başına düşen hasta yatak sayısında iyi durumdayız. Bağcılık projelerimizden umutluyuz. Bankalar çok zor kredi veriyor. Gereksiz geri çağırmalar yaşandı. AĞRI Mehmet Erat / Ağrı Ticaret ve Sanayi Odası BaşkanıGelir vergisi alınmamalıBölgenin ekonomik gelişimi için, teşvik sisteminin değişmesi gerekiyor. Bölge halkından gelir vergisi hiç alınmaması gerekiyor. AB ve Dünya Bankası destekli kredilerden daha fazla yararlanılması için devlet destekli hibe kredilerin artması gerekiyor. Hayvancılık bölgenin en önemli yatırım alanı. MUŞHanefi Ayber / Muş Ticaret ve Sanayi Odası Genel SekreteriMaden potansiyeli varTeşvik yasasının değişmesi bölgenin kaderini değiştirecek. Düzce ile aynı statüde olduğumuz için bugüne kadar teşvik hiçbir işe yaramadı. Bölgenin çok ciddi maden potansiyeli var ama bilinmiyor, araştırılmalı. İli kalkındıracak en önemli sektör tarım ve hayvancılık. HAKKARİ Fikret Keskin / Hakkari Ticaret ve Sanayi Odası Genel SekreteriÜniversite kağıt üstündeTarım ve hayvancılık ilin en büyük potansiyeli. Doğu Anadolu Projesi kapsamındaki 4 baraj acilen bitirilmeli. Hakkari Üniversitesi kuruldu ama kağıt üzerinde kaldı. Fakültesi olan bir üniversiteye dönüşmeli. Çinko mermer gibi maden potansiyeli var ama değerlendirilmiyor. SİİRT Güven Kuzu / Siirt Sanayi ve Ticaret Odası BaşkanıOteller yapılmalıEkonomimiz ağırlıklı olarak tarım ve hayvancılığa dayalı, bu alanlara yatırım şart. Ayrıca inanç turizmi açısından da önemli otel yatırımları gerekiyor. Güneydoğu Anadolu Projesi bir an önce tamamlanmalı. Yapımı 7 yıldır devam eden Siirt Eruh ve Siirt Şırnak karayolları tamamlanmalı. BATMAN Mehmet Teymur / Batman Ticaret ve Sanayi Odası BaşkanıBölgeye has teşvik gelmeliHayvancılık ve tarım ekonominin iki ana unsuru, mutlaka yeniden canlandırılmalı. Meralarımız eskiden olduğu gibi işlevli hale getirilmeli. Bölgede eğer birşey yapılmak isteniyorsa bunun teşvik sistemi değişmeden olmayacağı bilinmeli. Bölgeye has teşvik paketi çıkarılmalı. ŞIRNAK Osman Geliş / Şırnak Ticaret ve Sanayi Odası BaşkanıPozitif ayrımcılık bekliyoruzTarım ve hayvancılığın yanı sıra madencilik ve ticaret de geliştirilebilir. Teşvik sisteminin değişmesini istediğimiz gibi bu konuda özellikle Hakkari ve Şırnak'a pozitif ayrımcılık bekliyoruz. Bizi kapalı bir oda olmaktan kurtaracak Şırnak-Cizre, Şırnak-Van karayolu mutlaka bitirilmeli. VAN Zahir Kandaşoğlu / Van Ticaret ve Sanayi Odası BaşkanıSınır ticareti teşvik edilmeliNe teşvikte ne de sınır ticaretinde potansiyelimizi kullanamadık. Teşvik sistemi değiştirilmeli. Sınır ticaretinde sınırlamalar kaldırılmalı. İlin en büyük potansiyeli büyükbaş hayvancılık. Bir zamanlar günde 20 bin baş hayvan ihraç eden il, bugün et, süt ihtiyacını bile dışarıdan karşılıyor. MARDİN Çetin Sasa / Mardin Ticaret ve Sanayi Odası Genel SekreteriYanlış tanıtılıyoruzKentteki 100'ün üzerinde sanayi tesisinin yüzde 70'i kapalı. Kalanlar da düşük kapasiteyle çalışıyor. Ortadoğu ülkelerine ihracatın önü açılmalı. Suriye için sınır ticaret merkezinin kurulmasını bekliyoruz. Teşvikler bölgeye özgü olmalıydı. Kent yanlış tanıtılmamalı. BİR BAKIŞTA DOĞU VE GÜNEYDOĞU

• 2008'de Güneydoğu Anadolu yüzde 15,8'le işsizlik oranının en yüksek olduğu bölge oldu.
• İşgücüne katılım oranının en düşük olduğu iller yüzde 30,7 ile Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt olarak sıralandı.
• 2008'de işsizlik oranının en yüksek olduğu iller yüzde 17,4 ile Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt.
• Çalışma çağındaki nüfusun yüzde 3,3'üne sahip olan Şanlıurfa ve Diyarbakır'ın toplam istihdam içindeki payı yüzde 2,2.
• Türkiye geneli toplam tüketim harcamasının yüzde 4,2'si Güneydoğu Anadolu'ya ait.
• 2007 yılı itibariyle cezaevlerindeki hükümlü 127 bin 137 kişinin 8792'si (yüzde 7) Doğu ve Güneydoğu'da tutuklandı.
• 2007'de Van, Muş, Bitlis ve Hakkâri'de sağlık harcamaları Türkiye genelinin yüzde 3.1'ini oluşturdu. Bu oran Tunceli ve Bingöl'de yüzde 1,7'de kaldı.
• Van, Muş, Bitlis ve Hakkâri'de eğitim harcamaları 2007 itibariyle Türkiye genelinin yüzde 0.8'ini oluşturdu.

BÖLGELER İTİBARİYLE TEŞVİK BELGELİSERMAYE YATIRIMI (milyon TL)
.	Marmara	DoğuAnadolu	GüneydoğuAnadolu
2000	3.696.3	173.5	333.6
2001	4.422.3	755.5	540.1
2002	5.321.7	305.5	1.363.7
2003	10.615.0	359.8	1.490.2
2004	7.284.7	409.4	1.762.4
2005	9.227.9	825.5	1.158.3
2006	8.979.6	683	1.323.7
2007	7.949.3	1.080.1	1.276.1
2008	11.564.2	1.333.1	1.618.3
2009 (*)	781.1	120.8	370.1
(*) Ocak-Şubat

3 KİŞİDEN BİRİYEŞİL KARTLI
İl	Nüfus	Yeşil Kartlı
Adıyaman	582.762	252.687
Ağrı	530.879	304.163
Bingöl	251.552	133.568
Bitlis	327.886	168.286
Diyarbakır	1.460.714	524.593
Elazığ	541.258	101.406
Hakkari	246.469	112.566
Mardin	745.778	302.205
Muş	405.509	185.994
Siirt	291.528	131.713
Tunceli	84.022	22.272
Şanlıurfa	1.523.099	601.424
Van	979.671	514.632
Batman	472.487	220.734
Şırnak	416.001	206.486
Toplam	8.859.615	3.782.729

(Referans)