18 Temmuz 2003 tarihinde Başbakan Recep Tayyip Erdoğan?ın katılımıyla Diyarbakır?da yoksul 6 kadına 500?er TL vermek suretiyle başlatılan mikro kredi uygulaması, gittikçe yaygınlaşıyor. 32 ilde 42 şubesi açılan mikro krediden faydalanan yoksul kadın sayısı 22 bini aştı. Şimdiye kadar kullandırılan kredi miktarı ise 26 milyon TL?yi buldu.
Mikro kredi sistemi nasıl işliyor. Adında ?kredi? ibaresi olan bu projede faiz uygulaması var mı?
2003?ten beri uyguladığımız bu projede teminat, kefalet, icra ve mahkeme prosedürü yok. Bu yaptırımlardan hiçbiri olmadığı halde, yüzde 100 geri dönüşüm sağlıyoruz. Bu sistemde faiz yoktur. Kâr amacı gütmüyoruz. Fakirlere verilen bir krediye faiz uygulamayı ve kâr amacı gütmeyi ahlâkî bulmuyoruz. İşletme giderlerini karşılayacak kadar küçük bir hizmet bedeli alıyoruz. Bunun miktarı işletme ve personel giderleri kadardır.
BORÇ KAPATMA ORGANİZASYONU DEĞİLİZ
Başvuru şartları nelerdir. Vatandaş, başvurmak istediğinde ne yapmalı?
Zorlaştırıcı hiçbir şartımız yok. 100-1000 TL arasında krediye ihtiyacı olduğunu söyleyen herkes başvurabilir. ?Ben kendime ve aileme bir üretim faaliyetinde bulunmak istiyorum? diyen kişi kim olursa olsun, mikro krediye başvurabilir. Üretim esasına büyük önem veriyoruz. ?Efendim, oğlum evlenecek, kızımın düğünü var, kredi kartı borcum var? türünden taleplere kapalıyız. Bizim sağladığımız destek, illa üretimde kullanılmak zorundadır. İnsanların üretken olmalarını, üretim çarkına dahil olmalarını istiyoruz. Biz, borç kapatma organizasyonu değiliz.
Ne kadar personeliniz var. 41 şubede kaç kişi çalışıyor?
31 ildeki 41 şubede toplam olarak 130 civarında kişi çalışıyor. Şubelerin büyüklüklerine göre 1-10 arasında kişi istihdam ediliyor. Gelirimiz bağışlardan oluşuyor. Personel maaşlarını bize verilen hibelerden ödemeye kalkarsak, anaparamız azalır. Bu nedenle çalışanların maaşlarını ve şube masraflarını karşılayacak kadar küçük bir kâr güdüyoruz.
Mikro kredi projesine kamunun katkısı var mı? Hükümet, nakit destek veriyor mu?
Direkt olarak merkezi yönetimin bir nakit desteği yok. Faaliyette bulunduğumuz illerin bazılarında İl Özel İdareleri, kendi bütçelerinin büyüklüğüne göre ve imkânları oranında destek sağlıyorlar. İl Özel İdareleri Kanunu?nun 6. ve 64. maddelerine göre mikro kredi projesine destek veriyorlar. Bazı illerde imkânları olmadığı için destek vermeleri söz konusu olmuyor. Buna da bizim bir şey diyeceğimiz yok.
Sermayeniz ne kadardır?
Bizim elimizdeki toplam sermaye 7.5 milyon TL?dir. Bu para havuz ile projeden faydalananlar arasında gidip geliyor. Şimdiye kadar kullandırdığımız para miktarının 26 milyon TL olduğunu düşünürseniz, kredi akışı ile geri dönüşümün ne kadar aktif olduğu anlaşılır. Buradaki en önemli unsur ?güven?dir. Hiçbir yazılı doküman prosedürümüz yok. İcra yok, mahkeme yok ve geri dönüşümü yüzde 100. Bu muhteşem bir ahlâkî değerdir.
Hükümet bununla ilgili bir hukuki altyapı düzenlemesi yaptı. Mikro kredi kullanıcılarının, yapacakları üretimlere, işlemlere ve satışlara vergi muafiyeti getirdi. Bunlar kanunen vergi mükellefi değiller.
Bu projeyi Diyarbakır?da başlatıp 31 ile yaydınız. Öyle ki; Ege ve Marmara Bölgelerindeki illerde de şube açtınız.
Seçtiğiniz illerin özelliği nedir?
Türkiye?nin her tarafında yoksulluk olduğunun farkındayız. İstanbul?da var, Ankara?da da var, İzmir?de de... Yakında İstanbul?da da şube açacağız. Hedefimiz her yere gitmek. Ancak en büyük yoksulluğun Doğu ve Güneydoğu Bölgelerinde olduğunu hepimiz biliyoruz. Son olarak Isparta?da şube açtık. Isparta?da da öyle fakir bölgeler var ki; Diyarbakır ayarında. Yakında Bingöl?de şube açıyoruz. (Pazartesi günü açıldı).
MAHALLENİN EN FAKİRİ KİM?
Başvuruları kaç günde sonuçlandırıyorsunuz?
Bu projede bir bürokratik mekanizma yok. İlk önce ya biz belirlediğimiz bir mahalleye gidip mikro kredi duyurusu yapıyoruz, ya da bu projeyi duymuş olan mahalleli, mikro kredi almak istediğini söyleyip başvuruyor. ?Mahallenin en fakiri kim?? araştırmasıyla başlıyoruz. Ticari bankaların işlettiği mekanizmanın tam tersi bir anlayışla işe başlıyoruz. Fakir insanın da kredi alma hakkı vardır. Başvuranları önce bir haftalık eğitimden geçiriyoruz. Oluşturduğumuz danışma ve istişare gruplarıyla sosyal çevre edinmelerini sağlıyoruz. Motivasyon eğitimi veriyoruz. Eğitiminden sonra kimisi tuhafiye dükkanı, kimisi kuaför dükkanı açıyor. Kimisi kaburga dolması yapıp lokantalara satmaya başlıyor, kimisi de iğne oyası yapıyor. Şu ana kadar yaklaşık 85 ayrı meslek kolunda faaliyet gösterme potansiyeli gördük.
Projenin adı ?mikro kredi? olarak geçiyor. Başvuranlara ne kadar kredi desteği sağlıyorsunuz?
İnsanlar istedikleri meblağı bize bildiriyorlar. İlk yıl için 100-1000 TL arasında destek veriyoruz. İkinci yıl, bunun üst sınırı 2000 TL, üçüncü yıl 3000 TL gibi periyodik olarak artıyor. 2003 yılında Diyarbakır?daki merkezimizden aldığı 500 TL ile bir dikiş makinesi alan Filiz Akso adında bir hanımefendi, şimdi iş kadını olarak karşımızda duruyor. ?İş kadını? diyorum; çünkü şu anda 3 adet sanayi tipi makinesi var. Atölyesinde kocası dahil 3 kişi çalışıyor. Dükkan kirası, çalışanların maaşı ve diğer masraflar çıktıktan sonra şu andaki aylık net kazancı 1300 TL?dir. ?Aza kanaat getirmeyen çoğu bulamaz? diyoruz ya. Küçükle başladı ve 6 yıl sona güzel bir noktaya geldi. Çocuklarının beslenmesi, eğitimi ve diğer ihtiyaçları için kimseye muhtaç değil. Mutlu bir aile olmuşlar.
Bu tür başarıları görünce, siz de mutlu oluyor musunuz?
Çok mutlu oluyorum tabiî ki... Bizi esas sevindiren ve heyecanlandıran, bu tür mutluluklardır. Hibe ve bağışlarla bu mutluluğu yakalamaları mümkün değildir. Verdiğimiz yardımları ertesi gün geri alıyoruz. Geri dönüşümü var. İnsanlar, aldıkları paranın üzerine yatmıyorlar. Bunun bir borç olduğunu düşünerek motive oluyor ve böyle kazanıyorlar.
İNSANLAR ADAM YERİNE KONULUNCA MUTLU OLUYORLAR
Tablolaştırdığımız ?Mikro Kredi?de 10 Karar? diye prensiplerimiz var. İnsanlara sadece kredi vermiyoruz. Aynı zamanda sosyalleşmelerini sağlıyoruz. Toplumun önemli birer üyesi oldukları bilincini veriyoruz. Disiplin, birlik, cesaret, çok çalışmak, aile düzenini koruma, refah seviyesinin yükseltilmesi gibi konularda insanları eğitiyoruz. Fakir insanlar kendilerini toplumdan yabancılaşmış olarak hissediyorlar. Kenar mahallelerde suç ve suçluluğun artmasının temel nedenlerinden biri de bu yabancılaşmadır. Onlarla bir araya geliyoruz. Çalışanlarımızın önemli bir kısmı üniversite mezunudur. ?Ablacım nasılsın?? diye sorunca mutlu oluyor vatandaş, adam yerine konmuş oluyor. Mikro kredi, insanları adam yerine konulduğu bir projedir. Mesele sadece para değil.
Bu proje, kriz ortamında daha da önem kazandı. Çare olabiliyor mu?
Keşke finansal kriz olmamış olsaydı. Eğer bizim elimizde 10 milyon dolar para olsa, faaliyet gösterdiğimiz illerde bu paranın tümünü 3 ayda dağıtırız. Bu kadar büyük talep var.
Talebe yetişebiliyor musunuz?
Finansman sıkıntısı çekiyoruz. Elimize gelen para kadar mikro kredi verebiliyoruz. Bu da çok sınırlı oluyor. İnanılmaz derecede kaynağa ihtiyacımız var. Bizi (Türkiye İsrafı Önleme Vakfı) diğer vakıflardan ayıran çok önemli bir özelliğimiz var. Bizi her yıl uluslararası bir denetleme kuruluşu, para almadan denetler. Bu, uluslararası bankaları denetleyen bir kuruluştur. Biz bu raporları ve mikro krediyle ilgili verileri günlük olarak yayınlıyoruz. İsteyen herkes buna bakabilir. Vakfımızın mütevelli heyeti, yönetim kurulu, denetim kurulu ve çalışanlarından hiçbirisi vakıftan bir gelir elde etme amacında değildir. Bizim buradaki amacımız, tamamen hayır ve hasenat yapıp insanlığa hizmet etmektir. Benim kendi ticari şirketim var, milletvekilliğinden emekli maaşım var. Allah?a binlerce şükür olsun ki; benim olmayan bir parada gözüm olmaz.
Bingöl ve Balıkesir?de şube açılacağını söylediniz. Sırada hangi iller var?
Bingöl şubesinin açılışını pazartesi günü yapacağız (Yapıldı). Sırada Balıkesir, Muğla, Muş, Elazığ, Şırnak, Ordu, Adapazarı, Konya, Afyonkarahisar, İzmir ve İstanbul gibi iller var. İstanbul, yoksulluğun en fazla olduğu illerin başında gelir. 2010 yılının sonuna kadar mikro kredi uygulamasının başlatılmadığı tek bir il kalmayacak.
VALİLER, MİKRO KREDİNİN FAYDALARINI ANLATTI ISPARTA VALİSİ ÖNER: ÜRETİME TEŞVİK
Mikro kredi merkezinin bu ay açıldığı illerden biri Isparta oldu. Projeye 150 bin TL?lik destek veren Isparta Valisi Ali Haydar Öner, mikro krediyle ilgili şu değerlendirmeyi yaptı: ?Verilen kredinin en önemli özelliği, tüketime değil, üretime yönelik olmasıdır. Bu proje ile kadınlar üretkenliklerini ortaya koyuyor. Yoksula balık vermek yerine, tutmasını öğretmek, eksik bir söz bana göre. Balık tutmak için kayık, ağ, serpme, olta lazım. Yani birtakım gereçlerini de vermeniz gerekiyor. Verilen bu mikro kredi, işte balık tutmanın olanaklarını sağlıyor. Proje, hanımlar arasında dayanışmayı güçlendiriyor, soysal dayanışma, ortak sorumluluk duygusunu geliştiriyor. Küçük olarak başladıkları işlerini, zamanla artırdılar, kapasitelerini artırdılar, atölyeler kurdular.?
HATAY VALİSİ MİROĞLU: İKİ MİKRO ŞUBESİ AÇTIK
Hatay?da ise mikro kredi merkezi Aralık 2008?de açıldı. Hatay Valisi Nusret Miroğlu, destek verdikleri projeyle ?İşsizim, yoksulum, aileme katkıda bulunmak istiyorum? diyen herkese kredi vermeye hazır olduklarını söyledi. Bu projeye Hatay Valiliği olarak sahip çıktıklarını belirten Miroğlu, Türkiye İsrafı Önleme Vakfı ile müştereken bu projeyi yürüttüklerini ifade etti. Vali Miroğlu, şunları kaydetti: ?Hatay?da aynı anda iki mikro kredi şubesi açtık. ?Ben yoksulum..? veya ?Ben işsizim..? diyen, ?Onurumla çalışarak kendime ve aileme katkıda bulunmak istiyorum..? diyen herkese; Hatay?da yaşayan bütün vatandaşlarımıza din, dil, etnik köken, siyasi inanç ve ırk ayrımı yapmaksızın, istisnasız herkese küçük bir sermaye olan mikro kredi vermeye hazırız.?
BİNGÖL VALİSİ BALKANLIOĞLU:DESTEĞİMİZ SÜRECEK
Bingöl Valisi İrfan Balkanlıoğlu: ?Bingöl?e geldiğimiz zaman en büyük problemlerin başında terörün yer aldığı söylendi. Ancak Bingöl?e geldiğimde terörün hiç gündemde olmadığını, en büyük problemin işsizlik ve yoksulluk olduğunu gördük. Sürekli yardım talepleri ile karşı karşıya kalıyoruz. Yardım talepleri olanlar, karşılıksız para istiyorlar. Yani bir nevi sadaka istiyorlar. Hep bu tür acı manzara ile karşılaştık. İlimizde böyle bir uygulamanın başlatılmış olması, hepimiz adına sevindiricidir. ?Ben açım, işsizim..? diyen herkese çağrıda bulunuyorum. İş kurmak isteyenlere kredi vereceğiz. İş kurmaları için kredi vereceğiz. Valilik olarak sonuna kadar destek olacağız. Faydalanmak isteyen bütün bayanları bekliyoruz. Bingöl?den işsizliği ve yoksulluğu kazıyacağız.?
İNSANIMIZA AVUÇ AÇTIRMAMALIYIZ
islâm?ın ?Sağ elin yaptığı yardımı, sol el duymamalı? prensibini hatırlatan Aziz Akgül, ?Çalışamayacak durumda olan hasta, yaşlı ve engellilere toplum olarak, kurumlar olarak ve devlet olarak evlerine kadar giderek, onları asla rencide etmeden, ihtiyaç duydukları her şeyi sağlamamız gerekiyor. Bu, bizim insanî görevimizdir. İnsanoğlu çok değerli bir varlıktır. Asla avuç açtırılmamalı ve avuç açmaya da alıştırılmamalıdır. Peygamber Efendimiz?in bu konuda birçok davranışı ve tavsiyesi vardır? diye konuştu.
İnsanların onurlu bir şekilde, bir başkasına muhtaç olmadan bir faaliyette bulunmak suretiyle yoksulluk sınırının üstüne çıkmak istediklerini anlatan Akgül, bunun için Muhammed Yunus?un 1976?da Bangladeş?te başlattığı mikro kredi projesini Türkiye?de uygulamaya koyduklarını anlattı.
MİKRO KREDİNİN ŞÖHRETİ
Dünyanın en zengin ülkeleri Norveç, ABD, Fransa, Almanya ve İtalya gibi ülkeler başta olmak üzere, 175 ülkede 135 milyon (aileleriyle birlikte 600 milyon) insan, mikro krediden faydalanıyor.
Birleşmiş Milletler, 2005 yılını ?Uluslararası Mikro Kredi Yılı? ilan etti. Mikro kredi fikrinin babası ve en iyi uygulayıcısı Muhammed Yunus (Grameen Bank) dünyanın en prestijli ödüllerinden biri olan Nobel Barış ödülüne lâyık görüldü. Türkiye İsrafı Önleme Vakfı?nın Kahramanmaraş?ta uyguladığı mikro kredi uygulaması projesi, 2 Aralık 2008 tarihinde Avrupa Konseyi?ne sunulan 600 proje arasında birinci oldu. Dünyanın en prestijli haftalık haber dergilerinden biri olan Time, mikro krediyi dünyayı değiştiren, dünyanın en önemli 10 projesinden biri olarak ilan etti. (Vakit)