Amerika'nın listesindeki 'tek şer ülkesi' İran dün başlayan G8 Zirvesi'nin ana konusu. Uzmanlar ABD-K.Kore yakınlaşması için 'İran'ı soyutlamak amaçlı' yorumu yapıyor..
20 yıldır kara listede Irak, Kuzey Kore ve İran... Üçü de, 2002'de ABD Başkanı George W. Bush tarafından kitle imha silahı geliştirmekle suçlanıp 'şer ekseni' ülkeleri olarak ilan edildi. Bush yönetimi, 2003 yılında 'Irak'ın kitle imha silahlarını 45 dakika içinde etkin hale getireceği' iddiasıyla büyük bir operasyona start verdi. Kitle imha silahları hakkında ortaya atılanlar kanıtlanamasa da Bush yönetiminin baş edemediği Saddam Hüseyin dönemi bitirildi.
NORMALLEŞME SÜRECİ
Dün de listedeki ikinci şer ülkesi Kuzey Kore hakkında tarihi bir açıklama geldi... Kuzey Kore yönetiminin nükleer çalışmalarını Çin yönetimine teslim etmesinin ardından ABD Başkanı Bush bir açıklama yaparak Kuzey Kore'nin 'ABD'nin terör sponsoru ülkeler' listesinden çıkarılacağını açıkladı. Bush, Kuzey Kore'nin nükleer çalışmalarıyla ilgili raporu Çin'e teslim etmesi sonrası yaptığı açıklamada, 'Bugün son derece olumlu bir gün. Bu ilk adım' diye konuştu. Bu atılan adımla birlikte Kuzey Kore'ye yönelik Amerikan yaptırımları da son bulacak. 45 günlük rutin sürecin ardından Kuzey Kore listeden çıkarılacak. Kuzey Kore'nin iki ülke arasında ticari ve siyasi ilişkilerde normalleşme sürecine girilecek.
G8 ZIRVESI ÖNCESİ
Sanayileşmiş 8 ülkenin oluşturduğu G-8 dışişleri bakanlarının Japonya'nın Kyoto kentinde bir araya gelmesi öncesi gelen bu açıklama büyük yankı uyandırdı. Bu önemli zirvenin gündemiyse Kuzey Kore ve İran... Dünya basınına göre ABD'nin K. Kore'yi şer ekseninden G8 Zirvesi öncesi çıkarma kararının manidar olduğu kanısında. Bu adımla yaklaşan seçimler öncesi ABD'nin 'İran sorununu' bitirme tavrının daha da kesinleştiğine dikkat çekiyor. ABD'li yetkililerden arka arkaya gelen açıklamalara dikkat çeken uzmanlar, 'Bütün bunlar İran'ın siyasi ve ekonomik olarak yalnızlaştırılması politikasının bir uzantısı' yorumu yaptı.
Kuzey Kore, 1988'den bu yana ABD'nin kara listesinde olsa da, Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'ndan çekilerek, uluslararası toplumun tepkisine yol açtı. K.Kore'nin arka arkaya yaptığı silah denemeleriyse tüm bu endişelerin daha da büyümesine neden oldu.
ABD'nin Irak'a 2003'te operasyon düzenlemesinin en büyük nedeni Saddam'ın sahip olduğu düşünülen nükleer silahlardı. ABD, İran'ın elindeki nükleer güç hakkında bilgi vermesini istiyor. İran sivil amaçlı olduğu konusunda ısrar ettiği nükleer çalışmaları hakkında bilgi vermeye yanaşmıyor.
Demokratlar, Irak'ın nükleer tesisi olmamasına rağmen vurulup, Kuzey Kore'nin etkisiz hale getirilememesini uzun süre Cumhuriyetçilere karşı bir seçim malzemesi olarak kullandı. Şimdi yaklaşan seçimler öncesi ABD-Kuzey Kore yakınlaşması en çok Cumhuriyetçiler'in işine yarayacak...
Bush, Kuzey Kore ile sürdürülen çokyanlı görüşmelerin her zaman karşılıklı adım atma esasına dayandığını söyledi. Pyonyang?ın nükleer programını açıklamasından sonra Amerika?nın da kendisine düşeni yapma zamanı geldiğini belirten Bush, Kuzey Kore'ye uygulanan bazı yaptırımların kaldırılacağını bildirdi.
Kuzey Kore?ye bundan böyle Düşman ile Ticaret Yasası hükümlerinin uygulanmayacağını vurgulayan Bush, Pyongyang?ı terör destekçisi devletler listesinde çıkarma kararını 45 gün içinde Kongre?ye bildireceğini de söyledi. Ancak Başkan, Kuzey Kore?deki rejimin niteliği konusunda hayallere kapılmadığını, Pyongyang?ın niyetlerine kuşkuyla bakmaya devam edeceğini vurguladı.
Kuzey Kore?nin henüz ilk adımı attığını belirten Bush, tüm nükleer tesislerini sökmesi, plutonyum üretimine son vermesi, uranyum zenginleştirme çalışmalarıyla ilgili sorunları çözmesi ve tüm bunları Amerika?nın doğrulamasına imkan verecek şekilde yerine getirmesi gerektiğini söyledi.
Bush, Kuzey Kore?nin yarın Yongbyon nükleer reaktörünün soğutma kulesini televizyon kameraları önünde yıkma kararına dikkat çekerek Kim Jung Il hükümetinden bu tür doğru adımlar atmayı sürdürmesini istedi.
Kuzey Kore?yi önüne çıkan fırsattan yararlanmaya çağıran Başkan, doğru kararlar almaya devam ederse Libya gibi uluslararası toplumla ilişkilerini düzelteceğini, aksini yaparsa Amerika ve altılı görüşmelerdeki ortaklarından hemen karşılık göreceğini söyledi.
Bush, bir zamanlar ?Şer Ekseni? ülkeler arasında saydığı Kuzey Kore?ye karşı şimdi çokyanlı diplomatik yaklaşımı benimsemesini kuvvetle savundu.
Washington ile Pyongyang arasında geçmişte doğrudan görüşmelerin sonuç vermediğini önesüren Bush, tek çözümün Çin, Rusya, Güney Kore ve Japonya?nın katıldığı altılı görüşmeler olduğu gerçeğini kavradığını bildirdi.
Bush?un politikasını eleştiren çevreler, Kuzey Kore?nin açıklamasının, Amearika?nın baştaki taleplerini karşılamaktan çok uzak olduğunu ileri sürüyor.
Kuzey Kore?nin açıklamasının yeterli olduğunu savunan Bush, geçmişteki diplomatik hatalara bakıldığında şimdi kesin başarı elde edildiğini ve yeni sonuçlar almak için bu yolda devam edilmesi gerektiğini belirtti.
Dünya Liderleri İhtiyatlı
Dünya liderleri, Kuzey Kore?nin nükleer programıyla ilgili açıklamasını ihtiyatla karşıladı.
Tokyo?daki Sekizler Grubu toplantısında konuşan Japonya Dışişleri bakanı Masahiko Komura, açıklamanın sadece bir ilk adım olduğunu söyledi.
Japonya, 2006 yılında Pyongyang?ın füze ve nükleer bomba denemelerine karşılık olarak limanlarını Kuzey Kore gemilerine kapamış ve ticari ilişkilerin çoğunu kesmişti.
Tokyo hükümeti, ayrıca Kuzey Kore?den 1970 ve 1980?li yıllarda kaçırdığı Japon vatandaşlarıyla ilgili tüm bilgileri vermesini istiyor.
BM Genel Sekreteri Ban Ki-Moon, son gelişmeleri, Kuzey Kore?nin nükleer sorununu çözme sürecini hızlandırmak için bir fırsat olarak gördüğünü söyledi.
Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Alexei Borodavkin ise Kuzey Kore?nin nükleer programına son vermeyi amaçlayan altılı görüşmelere gelecek hafta devam edileceğini açıkladı.