Sonbahar geldiğinde saçlarının daha fazla döküldüğünü fark edenlerin sayısı hiç de az değil. Duşta normalden fazla saç görmek, sabah yastığın üzerinde saç telleriyle karşılaşmak ya da tarakta eskisinden daha fazla saç kaldığını fark etmek doğal olarak endişe yaratıyor.
Hastalarımdan özellikle mevsim geçişlerinde en sık duyduğum sorulardan biri şu:
“Doktor Bey, son haftalarda saçlarım çok dökülüyor. Mevsimden olabilir mi?”
Cevabım genellikle şu oluyor: Evet, olabilir. Fakat her saç dökülmesini mevsime bağlamak doğru değildir. Saçlarımızın kendine özgü bir biyolojik döngüsü var. Saç köklerinin bir bölümü büyüme, bir bölümü geçiş, bir bölümü ise dinlenme ve dökülme döneminde bulunuyor. Bu döngü yaş, genetik yapı, hormonlar, geçirilen hastalıklar, beslenme, stres ve çevresel faktörlerden etkilenebiliyor.
Bilimsel çalışmalar, özellikle yaz sonu ve sonbaharın başlangıcında dinlenme yani telogen fazındaki saçların oranında artış görülebileceğini ortaya koyuyor. Bu nedenle bazı kişilerde sonbahar döneminde saç dökülmesinde belirgin bir artış görülebiliyor.
Ancak klinikte benim için daha önemli olan başka bir soru var:
Bu gerçekten mevsimsel bir saç dökülmesi mi, yoksa vücudun birkaç ay önce yaşadığı bir olayın bugün saçlara yansıması mı? Çünkü saç dökülmesinin nedeni bazen üç ay öncesinde saklı olabiliyor. Bugün saçınız dökülüyorsa bunun nedeni mutlaka bugün yaşadığınız bir problem olmayabilir. İki veya üç ay önce ağır bir enfeksiyon geçirmiş, yüksek ateş yaşamış, ameliyat olmuş, yoğun stres altında kalmış, hızlı kilo vermiş veya oldukça kısıtlayıcı bir diyet uygulamış olabilirsiniz. Doğum ve bazı ilaç değişiklikleri de benzer bir süreci tetikleyebilir.
Burada karşımıza telogen effluvium dediğimiz tablo çıkıyor. Bu durumda normalden fazla sayıda saç kökü büyüme döngüsünden çıkarak dinlenme ve ardından dökülme evresine geçiyor. Sonuç olarak kişi saçının genelinde belirgin bir dökülme fark ediyor.
Telogen effluviumun en dikkat çekici özelliği ise dökülmenin tetikleyici olaydan hemen sonra başlamaması. Çoğu zaman yaklaşık iki-üç ay sonra belirginleşiyor.
Bu nedenle saç dökülmesini değerlendirirken hastalarıma bazen şu soruyu soruyorum:
“Üç ay önce hayatınızda ne değişti?”
Çünkü saç, bazen yaşadığımız problemi bize problem sona erdikten aylar sonra anlatıyor.
Peki mevsimsel saç dökülmesi ne kadar sürer?
Eğer yaşanan durum geçici bir saç döngüsü değişikliği veya akut telogen effluvium ise, tetikleyici faktör ortadan kalktıktan sonra dökülme zaman içerisinde azalıyor. Akut telogen effluviumda belirgin dökülmenin çoğunlukla 3-6 aylık süreç içerisinde gerilemesi bekleniyor. Fakat burada önemli bir ayrıntı var: Dökülmenin azalması ile saçın eski yoğunluğuna kavuşması aynı şey değil. Yeni saçların uzaması zaman aldığı için dökülme kontrol altına alınsa bile aynada fark edilen yoğunluk artışı daha uzun sürebiliyor. Bu nedenle birkaç hafta içerisinde saçların tamamen eski görüntüsüne dönmesini beklemek gerçekçi değil. Saçın biyolojik takvimi, bizim günlük hayatımızdaki takvimden daha yavaş işliyor.
Bu noktada bir başka yanlış inanışa da değinmek gerekiyor. Saç dökülmesi başladığında birçok kişi doğrudan vitamin ve mineral takviyelerine yöneliyor. Oysa her saç dökülmesi vitamin eksikliği değildir. Demir eksikliği, bazı beslenme yetersizlikleri, tiroid hastalıkları ve hızlı kilo kaybı saç dökülmesiyle ilişkili olabilir. Ancak herhangi bir değerlendirme yapılmadan kullanılan takviyeler asıl nedeni gözden kaçırabilir.
Benim yaklaşımım oldukça açık:
Önce nedeni anlamak, ardından eksik olanı yerine koymak gerekir. Benzer şekilde her saç dökülmesini yalnızca “strestendir” diyerek açıklamak da doğru değil. Stres önemli bir tetikleyici olabilir; ancak yüksek ateş, ağır hastalık, ameliyat, doğum ve hızlı kilo kaybı gibi fiziksel stresler de saç dökülmesini başlatabilir.
Bir diğer önemli konu ise mevsimsel saç dökülmesi ile erkek tipi saç dökülmesinin birbirine karıştırılması. Mevsimsel dökülmede veya telogen effluviumda saç kaybı genellikle yaygın şekilde görülür. Erkek tipi saç dökülmesinde ise alın çizgisinde gerileme, şakaklarda açılma ve özellikle tepe bölgesindeki saçlarda zaman içerisinde incelme daha belirgin olabilir. Üstelik bu iki durum aynı kişide birlikte bulunabilir. Bu nedenle “Nasıl olsa mevsimseldir” diyerek giderek artan veya uzun süren saç kaybını göz ardı etmemek gerekir.
Dökülme birkaç ay boyunca devam ediyorsa, saç yoğunluğu gözle görülür şekilde azalıyorsa, saç çizgisi geriliyor veya tepe bölgesinde açılma oluşuyorsa nedeninin araştırılması gerekir. Aynı şekilde bölgesel açıklık, kaşıntı, kızarıklık, kabuklanma veya ağrı gibi saçlı deri sorunları da değerlendirilmelidir.
Saç dökülmesi yaşayan herkese aynı testleri yapmak da doğru değildir. Kişinin yaşı, cinsiyeti, dökülmenin şekli ve süresi, beslenme düzeni, kullandığı ilaçlar, geçirdiği hastalıklar ve aile öyküsü birlikte değerlendirilmelidir. Gerekli görüldüğünde demir depoları, tiroid fonksiyonları ve bazı vitamin-mineral seviyeleri incelenebilir. Saçlı derinin dermatoskopik değerlendirmesi de önemli bilgiler sağlayabilir. Çünkü doğru tanı konulmadan doğru tedaviyi seçmek mümkün değildir.
Sonuç olarak, sonbaharda saç dökülmesinin artması bazı kişilerde gerçekten geçici ve mevsimsel bir değişiklik olabilir. Ancak saç dökülmesini yalnızca takvim üzerinden değerlendirmek doğru değildir. Ben bir saç doktoru olarak hastalarıma özellikle şunu hatırlatıyorum: Saçın ne zaman döküldüğü kadar neden döküldüğünü anlamak da önemlidir.
Bazen cevap mevsimdedir. Bazen ise üç ay önce geçirilen bir hastalıkta, yoğun bir stres döneminde veya hızlı verilen kilolarda…
Ve bazen de mevsimsel sandığımız dökülmenin arkasında genetik saç dökülmesi vardır. Hastalarımdan en sık duyduğum cümlelerden biri “Doktor Bey, bu mevsimdendir herhalde…” Bazen gerçekten öyledir. Ama saçlarımız bazen sandığımızdan çok daha fazlasını anlatır. Saç dökülmesini durdurmaya çalışmadan önce, saçın neden döküldüğünü anlamak gerekir.
Dr. İsmail Coşkun/TİMETÜRK
