Nepal, son yılların en büyük doğal afetlerinden biriyle karşı karşıya. Felaket 26 Ağustos sabahı Nepal'in Çin sınırına yakın Rasuwa bölgesinde, Bhotekoshi Nehri'nin kollarından Lhende çevresinde başladı. Ancak bu kez yaşanan olay klasik anlamda aşırı yağışların ardından oluşan bir nehir taşkını değildi. Uydu görüntülerini inceleyen uzmanlara göre Himalayalar'ın yüksek kesimindeki bir buzulun alt bölümü koptu. Yaklaşık 5 bin 200 metre yükseklikte kopan buz ve kaya kütlesi, yaklaşık 1200 metre aşağıdaki vadi tabanına düştü. Kütle hareket ettikçe kaya, toprak, buz ve suyu da beraberinde sürükledi.
ÖNCE DAĞ ÇÖKTÜ, ARDINDAN NEHİR KABARDI
Ortaya çıkan dev buz-kaya çığı Lhende Nehri üzerinden Bhotekoshi ve daha sonra Trishuli nehir sistemine ulaştı. Uluslararası Dağlık Bölgeler Entegre Kalkınma Merkezi'nin ilk verilerine göre sel dalgası aşağı bölgelere ulaştığında nehir seviyesi bazı noktalarda yalnızca 30 dakika içerisinde yaklaşık 9 metre yükseldi. Felaketin en ürkütücü taraflarından biri ise bölgede o sırada ciddi bir yağış bildirilmemesi oldu. Timure'deki vatandaşlar günlük hayatlarını sürdürürken yukarı vadiden aniden dev bir su ve çamur kütlesi geldi. Yerel yetkililerden biri gördüğü manzarayı, önce deprem olduğunu düşündüğünü ancak dışarı çıktığında yukarıdan gelen dev bir su duvarıyla karşılaştığını anlattı. Timure yerleşiminin büyük bölümü dakikalar içinde yok oldu. Sınır kapısında bekleyen 300'den fazla araç ve kamyonun da sürüklendiği bildirildi.
FELAKET ÜÇ BÖLGE BOYUNCA İLERLEDİ
Sel önce Çin sınırındaki Timure'yi, ardından Syaphrubesi çevresini vurdu; Bhotekoshi ve Trishuli boyunca ilerleyerek Rasuwa, Nuwakot ve Dhading bölgelerinde büyük yıkıma yol açtı. Evler, araçlar ve ağaçlar çamurun altında kaldı. Bazı yerleşim birimleri neredeyse tamamen ortadan kayboldu. Nepal makamlarının son açıklamalarına göre ülkede 157 kişinin cansız bedenine ulaşıldı. Çin'in Tibet Özerk Bölgesi'ndeki Gyirong ilçesinde de en az 3 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Böylece sınırın iki tarafındaki teyit edilmiş can kaybı en az 160'a ulaştı.
YÜZLERCE TURİST KAYIP
Felaketi uluslararası gündemin üst sıralarına taşıyan bir başka gelişme ise kayıplar arasında çok sayıda turistin bulunması. Nepal Turizm Kurumu'nun son verilerine göre 403 kişiden haber alınamıyor ve bunların 341'i yabancı ülke vatandaşı. Kayıplar arasında Hindistan, ABD, Avustralya, İngiltere ve Kanada vatandaşları bulunuyor. Bölge, Tibet'teki kutsal Kailash Dağı'na giden hac ve turizm güzergâhının üzerinde bulunuyor. Selin turist trafiğinin yoğun olduğu bir dönemde meydana gelmesi kayıp sayısının artmasında etkili oldu. Çin tarafında ise durum daha da belirsiz. Çin devlet medyası Tibet'in Gyirong bölgesinde 265 kişinin kayıp olduğunu bildiriyor.
KÖPRÜLER VE ENERJİ SANTRALLERİ YOK OLDU
Felaket yalnızca can kaybına neden olmadı, Nepal'in altyapısına da ağır darbe vurdu. İlk hasar tespitlerine göre 19 karayolu köprüsü ile yaklaşık 40 kilometrelik yol sel sularıyla sürüklendi. Bölgede bulunan dokuz hidroelektrik projesinin zarar gördüğü bildirildi. Nepal Elektrik Kurumu ise hidroelektrik ve güneş santralleri dahil yaklaşık 430 megavatlık elektrik üretim kapasitesinin afetten etkilendiğini açıkladı. Üretim, iletim ve dağıtım hatlarının zarar görmesi nedeniyle bazı bölgelerde elektrik kesintileri yaşanıyor.
DEPREM Mİ TETİKLEDİ ?
Felaketin hemen ardından bölgede 4,4 büyüklüğünde deprem meydana geldiği ve bu depremin buzul çığını tetiklemiş olabileceği öne sürüldü. Ancak sonraki analizler bu konuda soru işaretleri oluşturdu. ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi'nin daha sonraki değerlendirmesinde, sel öncesinde ayrı bir deprem gerçekleşmemiş olabileceği, kaydedilen sismik hareketin büyük kaya ve buz kütlesinin çöküşünden kaynaklanmış olabileceği belirtildi. Bu nedenle felaketin kesin tetikleyicisine ilişkin bilimsel inceleme devam ediyor. Şu an için en güçlü senaryo, büyük bir “buz-kaya çığı”nın nehir sistemine düşerek devasa bir ani sel yaratması.
Uzmanlar, felaketten önce bölgede görülen yüksek sıcaklıkların kar ve buzul erimesini hızlandırmış olabileceğine de dikkat çekiyor. Nepal'deki buzulların son 30 yılda buz kütlelerinin yaklaşık üçte birini kaybettiği belirtiliyor.
İKİNCİ SEL TEHLİKESİ SÜRÜYOR
Felaket henüz tamamen sona ermiş değil. Uzmanlar nehrin yukarı kesimlerinde buz, kaya ve enkazdan oluşan yeni bir set bulunduğunu ve bunun çökmesi halinde ikinci bir ani sel dalgası oluşabileceğini bildiriyor. Bu nedenle Nepal'de nehir kıyısındaki yerleşimlerin tahliyesi sürerken, sel sularının aşağı havzalara ilerlemesi ihtimaline karşı Hindistan'ın Bihar ve Uttar Pradesh eyaletlerinde de alarm verildi. Bihar'da binlerce kişi şimdiden güvenli bölgelere taşındı. Gece boyunca Nepal ordusu, polis ve afet ekiplerinin arama kurtarma faaliyetlerini sürdürmesi planlanıyor. Yolların ve köprülerin yok olması, elektrik ve iletişim hatlarının kesilmesi ile dağlık coğrafya çalışmaları güçleştiriyor. Can kaybının ve kayıp sayısının arama kurtarma çalışmaları ilerledikçe değişmesinden endişe ediliyor.
Türkiye Dışişleri Bakanlığı ise felaket nedeniyle Nepal ve Çin'e başsağlığı mesajı yayımlarken, şu ana kadar Türk vatandaşlarının afetten etkilendiğine ilişkin herhangi bir bilgi bulunmadığını açıkladı.