DİĞER İÇERİKLER

SOSYAL HESAPLAR

ANALİZ: Avrupa ve ABD arasındaki 'Çin' düğümü

Sakarya Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Kemal İnat, Dün düzenlenen NATO zirvesini değerlendirdi. Prof. İnat’ın “NATO Zirvesi, Türkiye’nin NATO’daki yeri ve Türk-Amerikan ilişkileri” başlıklı analizinden bir bölüm…

2 Ay Önce
2021-06-15 16:21:18

Avrupa'nın Çin ikilemi

Washington şimdiye kadar başarısız olduğu bu alanda artık müttefikleriyle daha yakın çalışmak istiyor. Fakat Çin'in yükselişine karşı etkili politikalar geliştirme konusunda Biden yönetiminin önemli sorunları olduğunun altını çizmek gerekir. Batılı müttefiklerinin ikircikli tavrı, Rusya'nın bu mücadelede nerede yer alacağı meselesi ve Türkiye gibi Batılı olmayan müttefiklere yönelik rasyonel politika geliştirmeyi zorlaştıran lobilerin varlığı bu sorunların önde gelenlerini oluşturuyor. Ayrıca dünyanın en büyük askeri ittifakı olan NATO'nun Afganistan hezimetinin tescillendiği ve bu konuda İttifak'ın Türkiye'ye bel bağladığı bir zirveden Pekin'i caydıracak kararlı mesajlar çıkmasının zorluğunu da bu sorunlara eklemek gerek.

Zirve sırasında Almanya Başbakanı Angela Merkel ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Çin konusundaki açıklamalarına bakıldığında, bu ülkeyle ekonomik ilişkilerini riske atacak politikalardan uzak durmaya çalıştıklarını anlamak zor değil.

Merkel Çin tehdidinin “abartılmaması gerektiğini” ve bu ülkenin “bazı meselelerde rakip olduğu kadar bazı alanlarda da ortak olduğunu” vurgularken, en son zirvede NATO'nun “beyin ölümünün gerçekleştiğini” söyleyip tepki toplayan Macron da “Çin ile ilişkilerinin sadece askeri boyutu olmadığını” ifade ederek bu ülkeyle ilişkiyi NATO şemsiyesi altında yürütmeye istekli olmadığını gösterdi.

Yani Biden'ın Avrupalı ortakları zirve sonuç bildirgesinde Çin'den kaynaklanan tehditlere değinilmesine rıza gösterdiler ama diğer taraftan yaptıkları açıklamalarla Pekin'i teskin edici bir tavır takındılar. Bu tutum Avrupa ülkelerinin Çin'in yükselişi karşısında nasıl bir politika izleyeceklerine dair uzun zamandır devam eden kafa karışıklıklarının açık bir tezahürü olarak görülebilir. Yakın ve orta vadedeki ekonomik kaygılarının orta ve uzun vadedeki güvenlik kaygılarıyla çatışmasının neden olduğu bir ikilemi yaşıyorlar.

Bir taraftan Çin'in giderek Batıya kayan nüfuzunun kendi arka bahçeleri olarak gördükleri Balkanlar'a ve Doğu Avrupa'ya kadar uzanmasından rahatsızlar; diğer taraftan ise Pekin'i doğrudan karşılarına almanın Avrupalı şirketler için doğuracağı ekonomik maliyetlerle yüz yüze gelmek istemiyorlar.

Avrupalı müttefiklerinin bu ikilemlerini gören ABD için Çin'e karşı mücadelede Rusya daha fazla önem kazanıyor. Orta ve uzun vade açısından bakıldığında ABD için rasyonel olan, Washington'un Pekin'e karşı daha büyük mücadelesinde Moskova'yı yanına çekmek ya da en azından tarafsızlığını sağlamaktır.

Zira ABD'nin yaklaşık on beşte biri kadar bir ekonomik büyüklüğe sahip olan ve bu ekonomisi de esas olarak petrol ve doğalgaza dayanan Rusya'nın ekonomik açıdan ABD'nin dünya liderliğine bir tehdit oluşturması söz konusu değil. Bunun yanında, ekonomik ve askeri kapasitesi hızla büyüyen Çin'in emperyal hedefler geliştirmesi durumunda bundan en fazla zarar görecek ülkelerin başında onunla en uzun sınıra sahip olan Rusya geliyor.

Bu durum ABD'nin Rusya ile çatışmacı bir ilişki yerine işbirliğine odaklanmasını rasyonel kılsa da Moskova'nın askeri gücünü çok fazla öne çıkaran politikalara yönelmesi Rusya ile işbirliği eksenli bir ilişki geliştirilmesini zorlaştırıyor. Biden'ın Rusya'nın saldırgan ve yayılmacı politikalarına karşı koymasını bekleyenler de var; Çin'e karşı asıl güç mücadelesinde Moskova'yı Pekin'in yanına itecek adımlardan kaçınmasını isteyenler de.

Biden döneminde Türk-Amerikan ilişkileri

Biden'ın benzer bir ikileme Türkiye konusunda da sahip olduğunu ifade etmek gerekir. ABD'deki Türkiye düşmanı lobilerin yoğun çalışması sonucu başta Kongre olmak üzere, Amerikan kurumlarında ve medyasında zirve yapan Türkiye karşıtlığı Biden'ı “Erdoğan'ı demokratik yollarla devirmekten” bahsetme noktasına getirmişti.

Türkiye'deki iktidarı devirmek için uzun zamandır yürüttükleri çalışmaları, bu konuda memnun olmadıkları Donald Trump'ın ardından başkan seçilen Biden'ın bu yönde atacağı adımlarla taçlandırmak isteyen çevreler reelpolitik duvarına çarpmış görünüyorlar. Lobilerin kendi çıkarlarını önceleyerek Amerikan dış politikasını rasyonel çizgiden saptırdığına dair çok sayıda çalışma var ama lobilerin de etki gücünün sınırsız olmadığını ifade etmek gerek.

Çin'e karşı mücadeleye odaklanmak zorunda olan Biden'ın NATO'ya ve NATO içerisinde en önemli aktörlerden biri olan Türkiye'ye ihtiyacı var. Brüksel'de gerçekleştirilen Erdoğan-Biden zirvesinde iki ülke ilişkilerinde bir kopuş bekleyenlerin anlamakta zorlandıkları konu bu.

Zirve sonrasında her iki ülke liderinin verdiği olumlu mesajlar Türk-Amerikan ilişkilerindeki sorunların çözüldüğü anlamına gelmiyor kuşkusuz. Bazılarının umduğu gibi iki ülke ilişkilerinde kopuş olmadığı gibi ilişkiler rayına da girmedi. Bugüne kadar Türk-Amerikan ilişkilerinin krize sürüklenmesi ve bu yolla Türkiye'deki iktidarın zayıflaması için çalışanlar bundan sonra da bu yönde çalışmaya devam edecekler. Bu çabalarıyla Biden yönetimini, Türk-Amerikan ilişkileri için rasyonel olan adımları atmak yerine kendi lobilerinin Türkiye'deki iktidarı hedef alan ajandasına uygun hareket etmeye zorlamaya devam edecekler. Fakat ABD için asıl tehdidin Çin'in yükselişi olması ve Türkiye gibi önemli bir müttefiki Çin'e kaybetmeme endişesi bu Türkiye karşıtı çevrelerin en büyük handikabı olmaya devam edecek görünüyor.

AA

 

Bu yazı Timeturk.com'dan alınmıştır.

YORUMLAR (0)

Görüş Bildir Bizimle Paylaş