TİMETURK / ANALİZ HABER
Gelecek Partisi Genel Başkanı Ahmet Davutoğlu, partisinin siyasi faaliyetlerini sonlandırma kararı aldığını açıkladı. Davutoğlu, alınan kararın ardından partinin hukuki olarak tüzel kişiliğini sona erdirmesi için büyük kongre sürecinin işletileceğini ifade etti. Böylece Gelecek Partisi, Türk siyasi tarihinde kendi kararıyla faaliyetlerine son verme sürecini başlatan partiler arasına girmeye hazırlanıyor.
GELECEK PARTİSİ KARARI NEDEN DİKKAT ÇEKİYOR?
Türkiye'de siyasi partilerin gündeme gelişi çoğu zaman kapatma davalarıyla olurken, Gelecek Partisi'nin kendi iradesiyle fesih sürecini başlatması siyasi tarih açısından farklı bir örnek oluşturuyor. Bu nedenle Davutoğlu'nun açıklaması, geçmişte benzer karar alan partileri yeniden gündeme taşıdı.
SİYASİ PARTİLER NASIL KAPANIYOR?
Türkiye'de bir siyasi partinin faaliyetlerine son vermesinin iki farklı yolu bulunuyor. Bunlardan ilki, partinin yetkili organlarının aldığı kararla kendini feshetmesi. İkinci yol ise Anayasa Mahkemesi tarafından verilen kapatma kararı. Bu iki süreç kamuoyunda zaman zaman birbirine karıştırılsa da hukuki açıdan birbirinden tamamen farklı işliyor. Kendini fesheden partiler kendi iradeleriyle siyasi faaliyetlerini sonlandırırken, kapatma kararı yargı süreci sonunda uygulanıyor.
TÜRKİYE'DE KENDİNİ FESHEDEN SİYASİ PARTİLER
Türkiye siyaseti partiler mezarlığına dönmüş durumda. Onlarca parti kurulup çeşitli sebeplerle kapandı. En merak edilenler şüphesiz kendini fesh edenler oldu. İşte kendini fesh eden partiler:
Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930): Cumhuriyet döneminin en dikkat çeken örneklerinden biri olan Serbest Cumhuriyet Fırkası, kısa sürede büyük ilgi görmesine rağmen kurucusu Fethi Okyar tarafından yaklaşık üç ay sonra kendini feshetti. Parti, Cumhuriyet tarihinin kendi iradesiyle faaliyetlerine son veren en bilinen siyasi oluşumlarından biri olarak kayıtlara geçti.
Halkın Yükselişi Partisi (2009): Eski TBMM Başkanı Yaşar Okuyan tarafından kurulan Halkın Yükselişi Partisi, 2009 yılında aldığı kararla kendini feshetti. Parti daha sonra farklı siyasi oluşumlarla birleşme sürecine girdi.
HAS Parti (2012): Numan Kurtulmuş liderliğinde 2010 yılında kurulan Halkın Sesi Partisi (HAS Parti), 19 Eylül 2012'de düzenlediği Olağanüstü Kongre'de delegelerin 165'inin oyuyla kendini feshetme kararı aldı. Bu kararın ardından Numan Kurtulmuş ve çok sayıda HAS Partili, Adalet ve Kalkınma Partisi'ne katıldı. HAS Parti, Türk siyasetinde kendi iradesiyle faaliyetlerine son veren en dikkat çekici örneklerden biri olarak kayıtlara geçti.
Gelecek Partisi (2026): Ahmet Davutoğlu liderliğinde 2019 yılında kurulan Gelecek Partisi de siyasi faaliyetlerini sonlandırma kararı alarak fesih sürecini başlattı. Partinin hukuken sona ermesi için büyük kongrede alınacak kararın ardından gerekli işlemler tamamlanacak.
Yargı kararıyla kapatılan partiler
Türkiye'de siyasi tarih boyunca çok sayıda parti ise kendi kararıyla değil, yargı kararlarıyla kapatıldı. Bunlar arasında en çok bilinen örnekler şunlar yer alıyor:
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
- Milli Nizam Partisi
- Refah Partisi
- Fazilet Partisi
- Demokratik Toplum Partisi
Bu partiler, Anayasa Mahkemesi veya dönemin yetkili yargı mercilerinin kararları doğrultusunda siyasi faaliyetlerine son vermek zorunda kaldı.
Askerî yönetim kararıyla kapatma
Öte yandan Adalet Partisi, CHP, MSP, MHP dahil 12 Eylül öncesindeki tüm partiler askeri yönetim kararıyla kapatıldı.
CUMHURİYET TARİHİNDE SİYASİ PARTİLERİN SONA ERME KRONOLOJİSİ
Çeşitli sebeplerle siyasi hayatı biten partiler arasında uzun ömürlü olanlar olduğu gibi kısa bir hikayesi olanlar da var. Partileri siyasi hayatının bitmesinde 3 kapanma türü var. Gelecek Partisi'nde olduğu gibi kendini fesh edenler, Anayasa Mahkemesi kararıyla kapatılanlar ve askeri yönetim tarafından siyasi hayatına son verilenler...
Kendi kararıyla feshedilenler
- Serbest Cumhuriyet Fırkası
- HAS Parti
- Gelecek Partisi (fesih süreci)
Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılanlar
- Milli Nizam Partisi
- Refah Partisi
- Fazilet Partisi
- Demokratik Toplum Partisi (DTP)
- Halkın Demokrasi Partisi (HADEP) gibi çeşitli örnekler
12 Eylül askeri yönetimi tarafından feshedilenler
- CHP
- AP
- MSP
- MHP
- CGP
- DP
ve o tarihte faaliyet gösteren diğer tüm siyasi partiler.
Bu, tek tek verilen yargı kararlarıyla değil, 2533 sayılı Kanun'un tüm partilere topluca uygulanmasıyla gerçekleşti.