Geçtiğimiz ay Kenya ve Çin, Kenya'dan ihraç edilen mallara yüzde 98,2 oranında gümrüksüz pazar erişimi sağlayacak ikili ticaret anlaşması imzaladı. Bu gelişme, Doğu Afrika ülkesinin ihracat sepetini genişletme ve Asya ticaret ortaklarıyla olan ticaret dengesizliklerini azaltma çabalarının ardından geldi.
Bu, daha geniş kapsamlı ve dönüm noktası niteliğinde bir adımın parçası: Geçtiğimiz Haziran ayında Çin, Pekin ile diplomatik ilişkileri bulunan 53 Afrika ülkesinden yapılan ithalatın neredeyse tamamına (yaklaşık yüzde 98-100'ünü kapsayan) uygulanan gümrük vergilerini kaldırdığını duyurmuştu.
Kenya Ticaret ve Yatırımlar Bakanı Lee Kinyanjui, anlaşmanın "özellikle yerel ekonominin omurgasını oluşturan tarımsal ihracata vurgu yaparak, çok çeşitli Kenya ürünlerinin Çin pazarına sıfır gümrük vergisiyle girişini sağladığını" söyledi.
'Kenya çiftçileri için acil kazanımlar'
Kinyanjui'ye göre, önerilen sıfır gümrük vergisi erişiminin, özellikle tarım, tarım ürünleri işleme ve katma değerli ürünler alanlarında Kenyalı ihracatçılar için yeni fırsatlar yaratması bekleniyor.
Kinyanjui, ticaret anlaşmasının "Asya ile olan ticaret açığını kademeli olarak daraltabilecek düzeltici bir önlem" olduğunu söylüyor.
Birleşmiş Milletler COMTRADE veri tabanına göre, 2024 yılında Kenya'nın Çin'e toplam ihracatı 196,55 milyon dolar değerindeyken, Çin'in Kenya'ya ihracatı 8,58 milyar dolar değerindeydi.
Erken Hasat aşaması, özellikle avokado, çay, kahve ve makadamya fıstığı gibi Kenya tarım ürünlerinin ihracatına öncelik veriyor; Kinyanjui'ye göre bu sektörlerin Çin tüketici pazarında güçlü bir büyüme potansiyeli var.
Kinyanjui, "Bu ticaret anlaşması Kenyalı çiftçiler ve tarım ürünleri ihracatçıları için acil kazanımlar sağlıyor. Bu anlaşma, Çin'in ticari bağlarımızı daha da güçlendirme konusundaki kararlılığını gösteren muazzam bir ilerlemedir" dedi.
'Afrika kesinlikle gümrüksüz erişimi tercih edecektir'
Kenya'lı ekonomist ve Nairobi merkezli Afrika odaklı danışmanlık şirketi Development Reimagined'ın CEO'su Hannah Wanjie, bu anlaşmanın Kenya için hassas bir döneme denk geldiğini, zira ülkenin Çin ve Rusya da dahil olmak üzere doğu ortaklarıyla derinleşen ekonomik bağlarını korurken, ABD ve İngiltere gibi batılı güçlerle de güçlü ilişkilerini sürdürmeye çalıştığını söylüyor.
Wanjie, “Kenya'nın Çin ile ilişkisi sadece ihracat pazarlarını çeşitlendirmekle ilgili değil, geleneksel Batı pazarlarının ve finans kurumlarının kontrolüne direnmeye yönelik daha geniş bir stratejinin parçasıdır. Kenya sadece daha iyi ve elverişli küresel ticaret koşulları arıyor ve Çin gibi ülkeler bunu sağlayabileceklerini gösterdi” dedi.
Wanjie, ABD gibi ülkelerin Afrika ülkelerini cezalandırmak için ticaret tarifelerini bir araç olarak kullandığını, Çin'in ise tam tersine ilişkileri geliştirmek için tarifeleri kullandığını savunuyor.
Wanjie, "Trump Afrika ihracatına gümrük vergilerini artırırken, Çin sıfır gümrük vergisi teklif ediyor. Afrika kesinlikle gümrüksüz erişimi tercih edecektir" dedi.
Çin-Afrika Ekonomik ve Ticaret Fuarı ve FOCAC toplantıları sırasında duyurulan, Afrika için gümrük vergilerinin kaldırılması, daha önce sınırlı olan en az gelişmiş ülke kriterinin ötesine geçerek Güney Afrika, Mısır ve Nijerya gibi orta gelirli ekonomileri de kapsayacak şekilde gümrüksüz erişimi genişletiyor ve ekonomik ortaklıkları derinleştirme ve ticareti yeniden dengeleme yönünde daha geniş bir çabayı işaret ediyor.
'Çin, Batı'nın sunmayı reddettiği şeyi sunuyor'
Kenya Kamu Politikaları Araştırma ve Analiz Enstitüsü'nde (KIPPRA) ekonomist ve araştırmacı olan Dianah Ngui, Batı'nın aksine Çin'in yalnızca Afrika ile ticareti artırmayı değil, aynı zamanda Çin ile Afrika ülkeleri arasındaki mevcut ticaret dengesizliklerini de düzeltmeyi amaçlayan stratejik kararlar aldığını belirtiyor.
Ngui, “Çin, kendisini Küresel Güney için dinleyen, ilgili, güvenilir ve adil bir ortak olarak güçlü bir şekilde sunuyor. Çin, Batı'nın sunmayı reddettiği şeyi Afrika'ya sunuyor” dedi.
Ngui, Çin'in gelir durumuna bakılmaksızın Afrika ülkelerine sıfır gümrük vergisi sunma kararının kıta için daha kapsamlı bir ticaret teklifi anlamına geldiğini ve Çin'in kıtadaki yumuşak gücünü artırmasının muhtemel olduğunu söylüyor.
Ngui, "Batılı güçlerin aksine, Çin'in insan hakları ihlalleri veya siyasi nedenler gibi zayıf bahanelerle bu anlaşmadan çekilmesi olası değil" dedi.
Ayrıca Ngui, seçilmiş tarım ürünlerinin ihracatını kolaylaştırmak için "yeşil koridorlar" kurulmasının ve özel bir Çin-Afrika ticaret işbirliği fonunun oluşturulmasının, Çin'in Afrika ülkeleri için sorunsuz ve kısıtlamasız bir ticaret ortamı yaratma çabalarını güçlendirdiğini belirtiyor.
AGOA uzantısı bir basınç aracı olarak mı?
Nairobi merkezli bir düşünce kuruluşu olan Bölgelerarası Ekonomik Ağ (IREN) direktörü ve ekonomist James Shikwati, Afrika liderlerinin, ABD ile yenilenmiş bir Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası (AGOA) anlaşması karşılığında Çin ile yapılan sıfır gümrük vergisi anlaşmasından vazgeçmeye zorlanmamaları gerektiği konusunda uyarıda bulunuyor.
Shikwati, "ABD'nin, Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası kapsamında gümrüksüz ticaret ayrıcalıklarının yenilenmesi karşılığında bazı ülkeleri Çin anlaşmasından vazgeçmeye zorladığına dair haberler duyduk. Afrika bu tür yıldırma girişimlerini reddetmeli ve bunlara karşı koymalıdır" dedi.
Shikwati, Afrika ülkelerinin siyasi ve ticari egemenliklerini korumaları ve kendilerine uygun bir anlaşma sunan her ortakla işbirliği yapmaları gerektiğini savunuyor.
Shikwati, "Eğer hem AGOA hem de Çin anlaşması Afrika için iyiyse, o zaman ikisine de sahip olalım. Afrika'nın istediği adil ticaret ve ürünleri için pazarlardır. Bu pazarın Doğu'dan mı yoksa Batı'dan mı geldiği önemli değil" dedi.
"Çin'in sıfır gümrük vergisi politikası Batı'da, özellikle de ABD'de iyi karşılanmıyor," diyen Shikwati'ye göre, Washington'ın AGOA'yı uzatma kararı, Çin'in kıtadaki artan ticaret etkisini kontrol altına almayı amaçlıyor.
12 Ocak 2026'da ABD Temsilciler Meclisi, AGOA'yı 2028'e kadar üç yıl daha uzatmak için oy kullandı. Tasarı şimdi Senato ve Başkan Donald Trump'ın onayını bekliyor. AGOA, seçilmiş Afrika ülkelerine 1800'den fazla ürün için ABD pazarına gümrüksüz erişim sağlıyor.
Shikwati, "Çin, Afrika'ya 'Sizi dinlemeye ve büyümenize yardımcı olmaya hazırız, gelin saygı çerçevesinde birlikte çalışalım' diyor ve Afrika bu fikri benimsemeli" diyerek sözlerini tamamladı.
RT