Meltem Suat Timeturk Dış Haberler Servisi/Özel
ABD Başkanı Donald Trump, Gazze'deki gerilimi düşürecek ve rehinelerin serbest bırakılmasını sağlayacak kritik bir eşikte, küresel kamuoyuna şok bir açıklama yaptı: “Savaş bitti.”. İsrail'e giderken Air Force One'da gazetecilere konuşan Trump, insanların çatışmadan “bıkmış” olduğunu ve rehine takasının ardından ateşkesin devam edeceğine inandığını belirtti. Ancak ABD Başkanı, kendi adını taşıyan 20 maddelik barış planının kilit denetim organı olan Barış Kurulunda liderlik etmesi öngörülen Tony Blair'in bu göreve uygunluğu konusunda şüphelerini dile getirdi.
Analiz: Trump'ın savaş ilanı ve Blair'in diplomatik ihtiyatı
Trump'ın Gazze'deki çatışmanın bittiğine dair erken ilanı ve Tony Blair'in rolüne yönelik tereddütleri, barış planının hem uluslararası siyasetteki algısını hem de uzun vadeli başarısını etkileyecek önemli sinyaller veriyor.
Trump'ın "Savaş Bitti" ilanının anlamı
Trump'ın, rehine takası tamamlanmadan ve İsrail ordusu tamamen çekilmeden önce bile “Savaş bitti. Savaş bitti, anladınız mı?” diyerek çatışmanın sona erdiğini ilan etmesi, temelde siyasi ve diplomatik bir hedefe hizmet etmektedir.
Trump, insanların yüzyıllardır süren bu çatışmadan “bıkmış” olduğunu belirterek, ilanının arkasındaki küresel talebi vurguladı.
Savaşın bittiğini ilan etmek, hem Hamas hem de İsrail hükümeti üzerinde geri dönülemez bir psikolojik eşik oluşturma baskısı yaratıyor ve planın hızla yeniden inşa ve normalleşme aşamalarına geçmesini amaçlıyor. Trump, Gazze'nin yeniden inşasının “derhal” başlayacağını ve yıkım alanından yapıların kaldırılmasıyla başlayacağını ekleyerek, bu momentuma olan inancını gösterdi.
Gazze'yi ziyaret etme isteği sorulan Trump, “En azından oraya ayak basmak isterim. Fakat önümüzdeki on yıllarda büyük bir mucize yaşanacağını düşünüyorum” demesi, hızlı hareket etmenin bazen iyi sonuç vermeyeceği uyarısıyla birlikte, ABD'nin bölgeden şimdilik kademeli bir çekilme niyetinde olduğunu gösteriyor.
Tony Blair'in rolü ve kabul edilebilirlik sorunu
Trump'ın barış planında, kendisiyle birlikte geçiş hükümetini denetleyecek “Barış Kurulu”nu yönetecek isim olarak belirlenen Tony Blair'e yönelik şüpheleri dikkat çekicidir.
Trump'ın, Blair'i her ne kadar sevse de, onun “herkes için kabul edilebilir bir seçim olup olmadığını” öğrenmek istemesi, Blair'in özellikle Ortadoğu'daki savaş geçmişi ve Irak Savaşı'ndaki rolü nedeniyle Arap dünyasında ve Filistinliler arasında tartışmalı bir figür olduğunu kabul ettiğini gösteriyor. Trump, planının başarısının Blair'in kabul edilebilirliğine bağlı olduğunun farkındadır.
Planın şekillenmesine yardımcı olmasına rağmen Blair'in şu ana kadar geçiş hükümetindeki rolü hakkında yorum yapmayı reddetmesi, onun da bu diplomatik hassasiyetin farkında olduğunu ve rolünün onaylanmasını beklediğini göstermektedir.
Filistin Yönetimi'nin şartlı onayı
Filistin Yönetimi (FY) Başkan Yardımcısı Hüseyin el-Şeyh'in, eski İngiltere Başbakanı Tony Blair ile Gazze'nin geleceği hakkında görüşmesi ve ardından yaptığı açıklama, FY'nin sürece dahil olmaya şartlı olarak hazır olduğunu gösteriyor.
El-Şeyh, “Başkan Trump, Blair ve ortaklarla birlikte çalışmaya hazırız” diyerek, FY'nin ABD destekli çözüme kapıyı açtığını teyit etti.
Ancak FY, bunun karşılığında bazı kırmızı çizgiler belirledi: Filistin Yönetimi'nin zayıflatılmasının durdurulması, alıkonulan Filistin gelirlerinin iade edilmesi ve en önemlisi “kapsamlı ve kalıcı bir barışa hazırlık olarak iki devletli çözümün zayıflatılmasının önlenmesi” talebi. Bu, Filistin Yönetimi'nin, Gazze'nin yönetiminde rol üstlenmek karşılığında, gelecekteki Filistin Devleti vizyonundan vazgeçmeyeceğini göstermektedir.
Sonuç olarak, Trump'ın "Savaş bitti" ilanı iyimser bir başlangıç yapsa da, planın mimarisindeki Blair gibi tartışmalı isimler ve Filistin Yönetimi'nin (FY) iki devletli çözümden taviz vermeme şartı, Gazze'nin geleceğinde siyasi uzlaşının kolay olmayacağını göstermektedir.