Parçacık fizikçileri için bir dönemin sonu geldi: Ünlü Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'na (en azından mevcut haliyle) veda ettiler.
2010 yılından beri LHC, protonları yüksek enerjilere hızlandırıp, Fransa ve İsviçre'yi kapsayan 27 kilometrelik yeraltı halkasının içinde birbirine çarpıştırıyor.
En önemli başarı, kütlenin kökenini açıklayan bir atom altı parçacık olan Higgs bozonunun keşfini mümkün kılması gösterildi. Bu çığır açan buluş, çarpıştırıcıda bulunan ATLAS ve CMS deneyleri tarafından 2012 yılında duyurulmuştu.
Yakında faaliyete geçecek olan HL-LHC, LHC'ye kıyasla çarpışma oranında önemli bir artış gösterecek. Bu artış, çarpıştırıcının ışınlarındaki protonların ne kadar sıkı bir şekilde paketlendiğinin bir ölçüsü olan parlaklığındaki artıştan kaynaklanıyor.
HL-LHC, öncekinin orijinal parlaklığının 10 katına kadar ulaşacak.
Bu yükseltme basit bir makyaj değil… Diğer iyileştirmelerin yanı sıra, LHC'deki 1,2 kilometrelik hızlandırıcı bileşenlerinin sökülüp değiştirilmesi gerekecek. Bu arada, parçacık çarpma hızındaki artışa ayak uydurmak için, LHC'nin çarpışmalarının çıktısını ölçen dedektörler de büyük ölçüde yenilenecek.
HL-LHC ile araştırmacılar 380 milyon Higgs bozonu hakkında veri toplamayı bekliyor. Bu, bilim insanlarının standart model olarak adlandırılan mevcut parçacık fiziği teorisiyle çelişen yeni etkileri araştırmalarına yardımcı olabilir. Ayrıca veriler, karanlık madde olarak bilinen görünmez madde veya maddenin yaygın olmasına karşılık antimaddenin nadir olmasının nedeni gibi fiziğin sırlarını aydınlatabiilir.
Alman hızlandırıcı fizikçisi Oliver Brüning, LHC'nin "her türlü beklentiyi aştığını" söyledi.
Brüning, "Yaklaşık yirmi yıldır evrene dair anlayışımızı dönüştürdü ve dünya çapında nesiller boyu bilim insanlarına, mühendislere ve vatandaşlara ilham verdi. Bildiğimiz haliyle LHC'ye veda ederken, bu bilimsel macerayı geleceğe taşıyacak olan halefi HiLumi LHC'yi karşılamaya hazırlanıyoruz." dedi.
CERN
Planlama ve yapımı on yıllar süren Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nı (LHC), Eylül 2008'de ilk proton ışınlarını dolaştırmaya başlayarak dünya medyasının dikkatini çekti. Ancak günler sonra hızlandırıcıda meydana gelen bir elektrik arızası, ilk proton çarpışmalarını bir yıl geciktirdi.
4 Temmuz 2012'de ATLAS ve CMS işbirlikleri, Higgs bozonunun keşfini duyurdu ve bu keşif, bir yıl sonra Peter Higgs ve François Englert'e Fizik Nobel Ödülü'nü kazandırdı.
Geçtiğimiz on yılda, LHC ayrıca 85'ten fazla hadron keşfetti, yeni parçacıkların keşfine sınırlar koydu, madde ve antimadde arasındaki dengesizliği inceledi ve kuark-gluon plazmasının doğasını araştırdı.
ScienceNews
Bu haber hakkında ne düşünüyorsunuz?