İkiz Kuleler ve Irak İşgali’nin ardından, Judith Butler: “Ben yas tuttuklarım kadar, ölümlerini reddettiklerim tarafından da oluşmuşumdur’ diyordu. Hayatın mutlak değil, kırılgan bir şey olduğunu düşünmeye davetti niyeti.

Fransa’daki soykırım ve inkar tartışmaları, sadece uluslararası siyasetin dosyalarından ibaret değil. Hemen hepimizi, insan teki olarak yakalıyor... Resul Tosun Beyefendi’nin TRT’de yaptığı programda, Türk Tarih Kurumu Başkanı Prof. Kemal Çiçek’i, dinleyip soru sorarken de tecrübe ettiğim buydu. Yüz yıl kadar önce yaşanmış, sonrasındaysa siyaseten belleksizliğe mahkum edilmiş insanlık dramlarının ardından, bugünkü siyaseti kurmaya kalktığınızda aslında yeni bir bellek iddiasını da beraberinizde yükleniyorsunuz... 1915’teki faciaları, Birinci Dünya Savaşı bağlamından kopararak sunan tez, Ermeni Tehciri hadisesini, soykırım civarına kadar taşıyabilir. Ki bu haliyle bile Ermeni ırkını veya Hıristiyan unsuru, topyekun ortadan kaldırmayı hedeflemiş bir karar olmadığını düşünüyorum. Peki 1948 uluslararası kriterlerine göre “soykırım” olmaması, tehcirde yaşananları temize çekebilir mi? Asla... Lakin, 1. Dünya Savaşı koşullarının mahvettiği tek unsur Ermeniler değildir. Müslim/gayrimüslim tüm unsurlarıyla feci bir insan kırımının yaşandığı 1. Dünya Savaşı, tüm sonuçlarıyla “ortak acı”...

***

Birinci Dünya Savaşı’nda 2.5 milyon Osmanlı vatandaşının öldüğü, 1914-1915 yılları arasındaki kaybın 122 bin olduğu, Ermeni işgali sırasında sadece Van’da 22bin kişinin öldürüldüğü gibi konular... Erivan yapılmadan evvel Revan’ın %85 olan Müslüman nüfusunun nereye uçup gittiği hadisesi... “93 Harbi ve Muhacirlik” dosyasında Rus Ordusu’yla birlikte iş gören Ermeni lejyoner birlikleri ve yaşanan katliamlar... İngiliz, Fransız işgal kuvvetlerine hizmet veren Ermeni çeteleri... Sultan 2. Abdülhamit’le başlayan suikastler izleği ... Gibi, resmi cumhuriyet ideolojisinin red-i miras üzerinden belleksizliğe mahkum ettiği, üzerine suskunluk betonu dökülmüş vakalarla birlikte baktığınızda o büyük fotoğrafa... Yası tutulanlar kadar, ölümleri değersiz bulunanları da görüyorsunuz...

Asıl Soykırım; Müslim/gayrimüslim tüm unsurlarıyla Osmanlıya dair kurulmuş uluslararası bir projedir...

Bunu görmek; “savaş koşullarında yaşandı her şey” demek, vicdani yükümüzü hafifletir, bizi insan teki olarak rahatlatabilir mi? Siyaseti, uluslararası diplomasiyi, ülkelerin dosya savaşımını, milyarlarca liralık lobileri, diasporaları bırakarak... Tek başınıza düşünün... Tehcir edildiği Suriye yolunda aç susuz, kucağındaki bebekleriyle ölmüş anne olduğunuzu... Ya da işgal edilmiş Van’dan Ermeni çetelerce Akdamar Adası’na kaçırılırken, tecavüze uğrayacağımıza ölelim daha iyi diyerek topluca suya atlamış elli kadının arasından 13 yaşında kız olduğunuzu düşünün...

***

Ben bu satırları 100 yıl aradan sonra yazarken bile ağlıyorum... Uykum kaçıyor... Düşünün. Dünyada sadece bir kişilik hakkımız var. Hiçbirimiz sonsuza kadar yaşamayacağız. Ermeni ya da Türk, Müslim veya gayrimüslim olmanız gerekmiyor. Bir anlığına sadece insan olduğumuzu hatırlasak... Acı; başkasının değil, ötekinin değil, “benim acım”dır...

Acı; ölenlerin değil! Onlar, artık hiçbir dünyalık acının el değdiremeyeceği bir yerdeler. Acı; kalmakla ilgili... Geride kalmak, yası tutmak, yası tutamamak, tuttuğu yasın içinden bir daha çıkamamak veya yas tutması yasaklanmak...

1- Yastan bir bellek çıkarmakla, 2- Belleksizliğe mahkum edildiği için hiç yas tutamamış olmak... Bugün karşılaştığımız iki travmatik netice... Ermeni diasporasının yas ve öce fikslenmiş haliyle kurduğu varoluş algısı bir yanda... Uluslaştırma projesini red-i miras üzerine inşa etmiş “tüm dünyaya bedel Türk” kurgusu diğer yanda... İki mutlakçı tez... Birincisi tuttuğu yasından inşa ettiği şiddetle, ikincisi tutamadığı yasları ve belleksizliğiyle içine düştüğü şiddeti bile farkında olmayan haliyle... Biri farkındalık, diğeriyse farkındasızlıkla yarışıyorlar... Yas tutmakla iş bitmiyor, tıpkı ölümleri reddetmekle işin bitmediği gibi...