TİMETURK / Ziya Oktay
Geçtiğimiz haftalarda Ukrayna’nın güneyindeki Dnepropetrovsk kentinde art arda 4 patlama gerçekleşti. Rus haber ajansı İnterfaks’ın verdiği bilgilere göre, 30 kişi yaralandı, bunlardan 27-si hastaneye kaldırıldı. Gündemimize hep farklı ve renkli haberlerle giren Ukraynanın böyle bir acı haberlerle girmesi, hafif bir şaşkınlık yarattı. Tabii, az sonra unutuldu. Lakin, Ukrayna’da bu tür bombalama olayı ilk kez değil, geçen yılın Kasım ayında yine bu tür bir saldırı yaşanmış ama can kaybı yaşanmamıştı.
Saldırı olayını gerçekleştiği yer tesadüfen seçilmiş bir şehir değil, şu anda hapiste olan sabık Ukrayna başbakanı Yuliya Timoşenkonun memleketi Dnepropetrovsk. Olayın nedenleri ve bu tür bir bombalama eylemini kimlerin yapmış olacağının düşünersek, hemen Ukraynadaki 2005’ten beri bir türlü istikrara kavuşamayan siyasi yapı ve yolsuzluk ve işsizlikten bunalan ekonomik hayatı hatırlamamız lazım.
Leonid Kuçma döneminde hem Rusya’ya hem Batıya dönük ikili manevra siyaseti il yönetilen Ukrayna 2005’teki kadife devrimle yüzünü tam anlamıyla Batıya dönünce ülkenin başı beladan kurtulamadı.
2005’te Turuncu devrimler iktidara gelen Yuşşenko ve Timoşenko arasında kisisel problemler vardı. Viktor Yuşşenko ile Yulia Timoşenko, devrimden sonra kimin hangi pozisyonu elde edeceği konusunda anlasmazlık içerisine düstüler. Yuşşenko’nun devlet baskanı, Timoşenko’nun basbakan olması da sorunları çözmedi. Zira kurulacak hükümete kimlerin alınacağı ve devlet kurumlarına kimlerin atanacağı da iki lider arasında büyük çaplı krizlerin yaşanmasına neden oldu. Bundan başka Kuçma döneminden hatta Sovyetler döneminden miras aldığı kötü yönetim, yolsuzluk ve işsizlikle baş edilemedi. Ukrayna, Turuncu Devrim sonrası yasadığı ekonomik problemlerden kurtulamamıstır. Diğer taraftan Ukrayna Rusya’nın Avrupa’ya açılan kapısı sayılır. Ukrayna’nın Batıya dönmesi ve NATO ile ilişkileri, komşu Rusya’yı Gürcistan ve Kırgızistan’da kaybettiği nüfuzunu bu ülkede de yaşanmasına izin veremezdi. Yolsuzluklar da ayyuka çıkınca Viktor Yuşşenko ve Yulia Timoşenko ittifakı da çatırdamış ve 2006’dan itibaren halk nezdindeki itibarları da azalmaya başlamıştır.
Şubat 2010 seçimlerinde Batı yanlısı iki aday Yuşşenko ve Timoşenko ikisi de aday oldu. Batı yanlısı kanadın iki aday çıkarması, tamamıyla Yuşşenko ile Timoşenko’nun kisisel anlasmazlığının sonucudur.Halkın geçen beş yılın tüm faturasını Yuşşenkoya yükleyip onu cezalandırması(%5 oyla) ve Rusya’nın da desteğini arkasına alan Viktor Yanukoviç cumhurbaşkanı seçildi. Böylelikle, Rusya-Ukrayna ilişkileri eski günlerine rücu etti.
Eski başbakan Yulia Timoşenko hakkındaki yolsuzluk ve görevi iddialar nedeniyle tutuklandı. BBC’nin verdiği habere göre, Yulia Timoşenko, Rusya'dan 10 yıl süreyle doğalgaz alınması anlaşmasını yasalara uygun olmayan bir şekilde onaylama suçlamasıyla yargılandı. Mahkeme Timoşekno’yu 7 yıl hapse mahkum etti. Geçen hafta ajanslara düşen haberlere bakılırsa hapishanede işkence gördü ve açlık grevine gitti. ilk tepki Almanya’dan, ardından Slovenya ve Çek Cumhuriyetinden geldi. Bu ülkelerin cumhurbaşkanları ve başbakanları Ukrayna’nın Polonya ile beraber düzenleyeceği ‘Euro 2012’ futbol şampiyonasına katılmayarak protesto edeceklerini bildirerek, Timoşenko hakkında verilmiş bu haksız mahkumiyetin kaldırılıp serbest bırakılmasını talep ettiler. Haziran-Temmuz aylarındaki şampiyonada Dnepropetrovsk'te maç oynanmayacak. Ancak kent, Mayıs sonunda kupanın geçirileceği güzergahta bulunuyor.
27 Nisan’da yapılan saldırıları kimse üzerinde alınmadı. Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç, patlamalarla ilgili olarak "Bu tüm ülke için yeni bir sınav" dedi. Olay yerine hemen İçişleri Bakanı Vitali Zakharçenko intikal etti. Terör şüphesiyle soruşturma açıldı.
Geçen yılın kasım ayında da yine çöp kutusuna koyulan bomba zamanı da aynı şekilde olayı kimse üzerine almamıştı. Olaydan sonra açılan soruşturmada kimse gözaltına alınmadı ve hiçbir bulguya rastlanmadı. 27 Nisan’da yapılan saldırıların geçen yılkı saldırıları yapan faillerin işi olduğu ihtimali daha fazla öne çıkıyor.
Hükümet 6 ihtimal üzerinde çalıştklarını, soruşturmanın selameti açısından bu konuda daha fazla detay verilmeyeceğini beyan etti.
Peki bu ihtimaller neler acaba?
Esasen 3 ihtimal üzerinde duruluyor;
1) Muhalefetin tezine göre, saldırıların arkasında iktidar(hem de Rus istihbarat birimleri) var. Son zamanlarda dünya medyasına yansıyan Timoşenko ile ilgili haberlerin üzerini örtmek, gündemi farklı konulara kaydırmak için saldırılar planlandı.Çünkü, Timoşenkoya kötü muamele haberleri yüzünden iktidar ciddi itibar kaybetti. Bununla birlikte iktidar gelecek seçimlerde güç kaybedeceğinden patlamaların suçunu muhalefetin üzerine atıp, güvenlik nedeniyle bazı özgürlükleri askıya alacak.
2) İktidarın tezine göre, saldırların ardında muhalefet var. Amaç ülkedeki istikrarı zedelemek, özellikle son zamanlarda Euro 2012 futbol şampiyonası finallerine hazırlanan ve bununla gündeme gelen Ukrayna’nın imajına gölge düşürmek.
3) Önemli ihtimallerden biri de, bu saldırıların bir mafya hesaplaşması olması. Mafya tarzı organize suç örgütlenmeleri tüm post-sovet ülkelerinde hala revaçtadır. Özellikle iki hafta öncesi, bu şehrin ünlü işadamı Gennadi Akselrod’un öldürülmesi ve şehirde kriminal tansiyonun arttığını gösteriyor. Böyle bir bombalama eylemi ile bir grup diğerine gücünü göstermiş olabilir
İlk iki seçeneği dışarıda bırakırsak, bu olayın mafya hesaplaşması ya da belli qrupların devlet güvenlik birimlerine mesaj iletme hamlesi olarak gerçeğe daha yakın duruyor. Özellikle Timoşenkonun durumu ve ‘'Euro 2012’’ futbol şampiyonası yaklaşırken ülkenin beklenmedik olaylara gebe olduğu görülüyor.
Bu arada Ukrayna'da yayınlanan Focus Dergisi'nin her yıl açıkladığı 'En Zengin 200 Ukraynalı' listesine bu yıl Ukrayna Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç'in büyük oğlu Oleksandr Yanukoviç de yaklaşık 100 milyon dolarlık serveti ile listede 103.sırada girmesi,yolsuzluk, işsizlik ve yoksullukla boğuşan ülkede hiç de hoş karşılanmayacak.