Timeturk: Haber, Timeturk Haber, HABER, Günün haberleri, yorum, spor, ekonomi, politika, sanat, sinema

  • DOLAR 2.12
  • EURO 2.94
  • ALTIN 88,18

Kültür ve kültürel değişim

Kültür nedir? çok kültürlülük ne anlama gelir? özellikleri nelerdir?
En basit toplumdan en gelişmiş topluma kadar insanların oluşturdukları tüm insan topluluklarında kültür olarak tanımlanan ortak bir olgu mevcuttur.

İnsan topluluklarını hayvan topluluklarından ayıran temel özelliklerden biri kültürdür. Hemen hemen her toplumda belirli maddi ihtiyaçları gidermek amacıyla geliştirilen bir teknik sistemin yanında insanlar arası ilişkileri inceleyen kurallar, örf ve adetler, gelenekler, fikirler ve düşünceler mevcuttur. İşte hem bu teknik sistem hem de ilişki sistemleri kültürü oluşturan temel unsurlardır.

Kültür kelimesinin kapsamı oldukça geniştir. Çünkü kültür toplumun fikir kaynağından gelen bütün varlığıdır. Doğanın bize verdiği donatım, toprak, tabii kuvvetler, doğal maddeler vb. gibi tüm şeyleri biz toplumdan alıyor hatta almak zorunda kalıyoruz ki, bunların hepsi birden hayatımızın maddi, yani fikri olmayan temelini meydana getirmektedir. İşte kültür, bu fikri olmayan tabiatın, fikir ile egemenlik altına alındığı ve şekillendiği yerde başlar. Örneğin, kültür, süs, silah, ateş yakma, aletler yapma ile başlar ve dilde, ahlakta, din ve hukukta gelişir. Netice olarak kültürsüz insan topluluklarını düşünmek mümkün değildir.
Kültür oluşmasında insanların topluluk halinde yaşamalarının etkisi fazladır. Çünkü kültür, toplumu oluşturan üyelerin sorunlarını çözümlemek üzere oluşmuş bazı düzen ve kurallardan meydana gelmektedir.

Kültür, sosyoloji, sosyal psikoloji, sosyal antropoloji ve toplum bilimi gibi birçok bilimlerin temel kavramlarından biridir. Bu bilimlerin hepsi, insan ve grup davranışlarını anlamak ve açıklamak için bu kavrama sık sık başvurmaktadırlar. Genellikle, kültür insanların toplumda yaşamaları sebebiyle öğrendikleri şeylerin toplamı anlamında kullanılmaktadır.

1. KÜLTÜR

a. KÜLTÜR KAVRAMLARIM TARİHÇESİ

Kültür kavramının Latince "COLERE" veya "CULTURA" fiilinden geldiği kabul edilmektedir. Bu kavramın insanlığın yaşam biçimiyle ilişkilendirilmesi 1750'li yıllarda gerçekleştirilmiştir. Cultura sözcüğü, 18.yüzyıldan önce ekip-biçmek anlamında kullanılıyordu.

18. yüzyılın sonunda Voltaire tarafından insanın zeka kapasitesinin gelişmiş ve geliştirilmesi anlamında kullanılmıştır. Daha sonra sözcük Almanca lisanına geçmiş ve 1793 tarihli bir Alman dili sözlüğünde CULTUR biçiminde kullanılmış ve sonunda KÜLTÜR biçimine dönüşmüştür. 1843'te Gustaw Klemn, CULTUR kelimesine, bir insan topluluğunun yetenek, beceri, sanat ve gelenekleri olarak değerlendirilen yaşama tarzı anlamını yüklemiştir.1871 yılında ise, Edward Taylor, Cultur kelimesini bilginin, imanın, sanat ve ahlakın, örf ve adetlerin, hukukun ve bireyin üyesi olduğu toplum tarafından kazandırılmış olunan alışkanlıkların ve yeteneklerin oluşturduğu kompleks bir bütünü ifade etmek anlamında kullanmıştır.
Kültür, toplum, insan , kültürel muhteva ve öğrenme gibi dört ana değişken arasındaki karılıklı ilişki neticesinde oluşmaktadır.

b. KÜLTÜREL TANITIMI

Kültür, toplumun üyesi olan insanların öğrendikleri ve paylaştıklarının hepsini kapsayan bir kavramdır.
Kültür, toplumu meydana getiren insanların oluşturduğu bir bütündür ve bu nedenle toplumsal yaşamın temel şartıdır. İnsan kültürü yaratır, ama kültürde insanı yaratır.

İnsanlar sosyal hayatta birçok değer, inanç ve toplumsal ilişkileri öğrenerek toplumsallaşır. İnsanların öğrendiği her şey kültürü oluşturur.

Kültür, bir toplumda sosyal yaşamın, ilerlemenin, değişmenin, üretimin, bilimin, sanatın, eğitimin ve düşünce yapısının düzeyini belirleyen önemli bir faktördür. Kültür, insanlar arası etkileşimler sonucu oluşup geliştiği için toplumsal yaşamın bir ürünüdür.
Kültür kavramı bir çok şekilde tanımlanmıştır.

Kültür konusunda yapılan tanımlamalardan bazıları şunlardır.

-Kültür, insanın kendinden önceki nesillerden devraldığı, kısmen geliştirdiği ve kendinden sonraki nesillere aktardığı sosyal bir mirastır.
-Kültür, bir toplumun üyeleri arasında paylaşılan, aktarılan ve bir değişim süreci içinde bulunan öğrenilmiş davranış kalıplarıyla bu kalıpların (inanç, değer, tavır ve maddi unsurları kapsayan) çıktılarının (ürünlerin) oluşturduğu bir yaşam biçimidir.
-Kültür, devam eden ve gelişen davranış biçimleri, başka bir ifade ile görenekler topluluğudur.
-Ralph Linton kültürü şöyle tanımlamıştır; kültür öğrenilmiş davranışlar ve bu davranışları sonuçlarından meydana gelen bir bütündür. Kültürü oluşturan unsurlar belli bir toplumun üyelerince paylaşılır ve aktarılır.
-Summer ve Keller'e göre kültür, insanların yaşam şartlarına uyumlarının toplamıdır.
-Kültür, bir insan topluluğunun yaşam tarzı, dil ve benzeri araçlarla nesilden nesile aktarılan az çok şekillenmiş ve öğrenilmiş davranış kalıplarının tümünün bir toplamıdır.

Kültür konusunda yapılan tanımların en ünlüsü Edward TAYLOR tarafından yapılmıştır. Taylor'a göre kültür, bilgi, inanç, sanat, ahlak, hukuk, örf ve adetlerden ve insanın toplumum bir üyesi olarak elde ettiği bütün yeteneklerden oluşmuş karmaşık bir bütündür. Kültür genel olarak şöyle tanımlamak mümkündür, insanoğlunun ihtiyaçlarını gidermek amacıyla meydana getirdiği maddi ve manevi unsurların hepsidir.

Kültürün belli bir yönüne ağırlık verilerek yapılan tanımlar şunlardır:

-SOSYAL MİRAS VE GELENEKLER BİRLİĞİ OLRAK: Kültür, varlığımızın yapısını belirleyen, sosyal bir süreç sonunda öğrendiğimiz uygulama ve inançların, maddi ve manevi unsurların bir bütündür.

-HAYAT TARZI OLARAK: Kültür bir toplumun bütün hayat biçimidir.

-İDEALLAR, DEĞERLER VE DAVRANIŞLAR OLARAK: İnsanların yaşam şartlarına uyumlarının toplamı onların kültürünü oluşturur.

-EĞİTİM ANLAMINDA KÜLTÜR: Toplumsal olarak öğrenilen ve aynı yoldan yeni nesillere aşılanan davranış örüntüleri veya kalıplarıdır.

-BİREYSEL PSİKOLOJİ OLRAK: Kültür, büyütülerek bilimsel alana aktarılmış bireysel psikolojidir.

-OLUŞUM VE KÖKENİ BAKIMINDAN: Kültür, sosyal etkileşimin bir sonucudur.

-DÜŞÜNÜŞ OLARAK: Kültür, belli bir düşünceler sistemi veya bütünüdür.

-SEMBOL OLARAK: Kültür, maddi unsurların, davranışların ve duyguların, sembollere dayalı bir örgütlenmesidir.

c. KÜLTÜRÜN ÖZELLİKLERİ

Kültürün ne olduğunu daha iyi anlamak için onun bazı özellikleri üzerinde durmak gerekir. Kültürün bazı temel özelliklerinin şöyle sıralamak mümkündür:

(1) Kültür Toplumsaldır

Her nesil kendisinden önceki nesillerden öğrendiklerini ve kendisinin kültürün bütününe katkılarını bir sonraki nesile aktarmaktadır.Bu nedenle kültür insan için kendi toplumunun bir mirasıdır.Yani birey kültürü daha önceki kuşakların çaba ve tecrübelerinin bir ürünü olarak devralmaktadır.

Kültür bir toplumsal üründür.İnsanlar arası etkileşimden doğar ve gelişir.

(2) Kültür Öğrenilir


Kültür öğrenme ile kazanılır ve sosyal kalıtım yoluyla nesilden nesile aktarılır.


(3)Kültür Değişebilir

Kültürün eski nesilden yeni nesile aktarılan bir miras olması onun değişmediği anlamına gelmez.Çünkü miras devralan yeni kuşak yaptığı yenilik ve değişmelerle kültürün zenginleşmesine yardım eder.Mevcut kültüre yeni bazı unsurlar eklendiği gibi bazı unsurlarda çıkarılır.

Kültür durgun olduğu kadar değişkendir.Kültür belli bir kişi veya toplumca oluşturulmaz.Kültür zamanla değiştiği gibi, gruptan gruba da farklılık gösterir.Kültürün bütün parçalarının değişme hızı ve temposu aynı değildir.

Kültür değişir ama bu değişim uyum yoluyla gerçekleşir.Her ne kadar doğal şartlar kültürü değiştirecek kadar güçlü olmasa da, kültürler zaman boyutu içinde doğal çevreye uyum gösterirler.Toplumsal şartlar ve ihtiyaçlar değiştikçe geleneksel çözüm yollarının sağladığı doyum düzeyi de azalır ve değişir.Değişen şartlar karşısında ortaya çıkan ihtiyaçları karşılayacak ve sorunları çözecek yeni yol ve yöntemler veya araçlar oluşturulur.Kültür, yeni ihtiyaçlar ve sorunlar karşısında insanların geliştirdikleri yeni fikirler ve icatlarla değişime uğrar.

(4)Kültür Aktarılır ve Süreklidir

Kültür öğrenilir, alışkanlık haline getirilir ve sonuçta sosyal kalıtım yoluyla nesilden nesile aktarılır.

Bütün hayvanlar öğrenme yeteneğine sahiptir.Ancak öğrendiklerini bütünüyle yavrusuna bilinçli öğretebilen tek canlı insandır.
Kültürün temel aktarma aracı dil'dir.Çünkü toplumda oluşturulan bütün kültür unsurları sözlü veya yazılı dille daha sonraki nesillere aktarılır.

Kültürden söz edildiğinde insanlar öncelikle töreleri düşünür.Çünkü kültürün sürekliliğini gelenek ve görenekler oluşturur.

(5)Kültür İhtiyaç Gidericidir

Kültür çeşitli ihtiyaçları giderici bir özelliğe sahiptir.Kültür insanların hem fizyolojik hem de sosyal ihtiyaçlarını giderir.Kültür, insanların temel biyolojik ve sosyal ihtiyaçlarını karşılıyorsa, demek ki, bütün kültürlerde ortak kültürel unsurlar ve kurumlar mevcuttur.Kısaca kültürün ihtiyaçları karşılaması bize kültürün bazı ortak noktalarının varlığını ispatlamaktadır.Çünkü biyolojik ihtiyaçlar hemen hemen bütün insanlarda aynıdır.

(6)Kültür Öğeleri Arasında Bir Ahenk Mevcuttur

Her kültür. Kendi unsurlarıyla tutarlı ve dengeli bir bütünlük teşkil eder.Yani toplumlarda aile, hukuk, sanat,ekonomik hayat, örf, adetler, ahlaki değer yargıları adeta birbirini tamamlayan bir bütün halinde görülür.

(7) Kültür Kurallar Sistemidir

Kültür, toplumca benimsenen ideal kural ve davranışlardan oluşmaktadır.İnsanların toplum halinde yaşamalarını belirleyen yazılı ve yazılı olmayan kurallar kültürün bütünlüğünü ve devamlılığını sağlar.Çünkü kurallar sayesinde kültürel birikim sağlanır ve yeni nesillere aktarılır.İnsanlar kurallar sayesinde çalışır ve kültür öğelerini oluştururlar.

(8) Kültür Bütünleştiricidir


Kültürün oluşturulan bütün öğeleri, uyumlu ve bütünleşmiş bir sistemi oluşturma özelliği taşır.Kültürel bütünleşme sağlanmadıkça toplumda sosyo-kültürel ve ekonomik alanlarda önemli uçurumlar oluşur.

d. KÜLTÜRÜN FONKSİYONLAR

Kültürün fonksiyonu,kendisini oluşturan kurumların fonksiyonlarının toplamından oluşmasına rağmen bu kurumların fonksiyonlarından oldukça farklıdır.Bir kültürün temel fonksiyonlarını şöyle sıralamak mümkündür:

(1)Kültür Bir Toplumu Diğerinden Ayırır

Toplumların dünyadaki varlıklarını belirleyen en önemli özellik kültürleridir.Yoksa toplumlar üyeleri açısından tamamen birbirine benzerler.

(2)Kültür Bir Topluma Ait Değerleri Bünyesinde Toplar

Aynı kültürü paylaşanlar kendi bireysel ve toplumsal hayatlarına belli bir anlam veren ortak bir dünya görüşüne sahip olurlar.

(3)Kültür Bir Sosyal Dayanışma Aracıdır

Aynı kültürün üyeleri olan insanlar belli değerlerin korunmasına topluca inandıkları için aralarında ister istemez bir sosyal dayanışma oluşur.

(4)Kültür Koordinasyonu Sağlar

Kültür,toplumsal bir yapının hem kalıbını hem de kapsamını dolduracak veya şekillendirecek malzemeleri tedarik eder.

(5)Kültür Sosyal Kişiliğin Oluşmasını Sağlar

Toplumu oluşturan insanlar özellikle kültürün maddi olmayan öğeleri sayesinde sosyal bir kişiliğe sahip olurlar.

(6)Kültür Grup ve Toplum Hayatını Düzenler

Kültür insanların sosyal ihtiyaçlarını gidermek için vardır.

e. DAVRANIŞLARIMIZA YÖN VEREN KÜLTÜR KALIPLARI

Her toplumun kendine özgü düşünce,inanç ve değer sistemleri vardır.Bunlar toplumda iyi veya kötüyü belirlemede, toplumu tanımada ve işlerin hangi yöntemlerle yapılacağını saptamada oldukça etkilidirler.Toplumların farklı gelenekler, görenekleri, ahlaki değer yargıları ve inançları mevcuttur.Bunlar her toplum için doğru ve değerli olmayabilir.Kültürün bu öğeleri zamanla kalıplaşır ve birbirine uyumlu hale gelir.

Toplumsal yaşamda birçok işi yapar veya çeşitli davranışları sergileriz.Ama yaparken tam olarak bilinçli düşünmeyiz.Çünkü toplumda hemen hemen herkes bunları yapmakta ve aynı zamanda onay görmektedir.Onun için toplumca benimsenen bir davranışı sergilerken onun yanlışlığını düşünmeyiz.Bunun nedeni, o davranışın artık kalıplaşmış olmasıdır.Davranışlarımıza yön verev kültür kalıplarını şöyle sıralamak mümkündür.

(1) Değerler
(2) Sosyal Normlar
(3) Örf,Adet ve Gelenekler
(4) Anomi

2. SOSYALLEŞME

Kalıtım, içsalgı, içgüdüler, dürtüler, zeka gibi biyolojik ve fizyolojik faktörler insan kişiliğinin maddi temelini oluşturur. Ancak insan dünyaya geldikten sonra ailesinden ve bağlı olduğu toplumdan da bir çok şeyler almaktadır.Bunlar da insan kişiliğinin manevi temelini oluşturmaktadır.Kişiliğin maddi temelini oluşturan bir çok özellik hayvanlarda da mevcuttur.İnsanları hayvanlardan ayıran en önemli özellik onların toplumda kazandıklarıdır.Yani çevresinden aldığı manevi kültür öğeleridir.İnsanları hayvanlardan ayıran önemli bir özellik de insanların, soyut kavramlarla düşünebilmeleri, karar almaları ve seçme yeteneğine sahip olmalarıdır.

Gerçekten de insanlar planlar yapar ve bunlara göre hareket tarzları belirler.
İnsanlar sosyal gruplarda doğarlar ve toplumsal özelliklerini bu sosyal grupların içinde kazanırlar. Bireyler, toplumda yaşamak için gereken bilgilere ve değerlere bu gruplar aracılığıyla sahip olurlar.Bu bilgi ve değerleri benimsedikleri müddetçe bir toplumun üyesi olurlar.İşte bir toplumun üyesi olma sosyalleşme olarak değerlendirilmektedir.

a.SOSYALLEŞMENİN TANIMI

Sosyalleşme süreci sayesinde insanların yaşam biçimleri hayvanların yaşam biçimlerinden ayrılır.Sosyalleşme süreci, yeni doğan bireylerin mevcut kültürü ve toplu yaşam tarzını kabullenmelerini ve topluma uyum sağlamalarını kolaylaştırır. Bu süreç insanın doğumuyla başlar ve yaşamı boyunca devam eder.

Sosyalleşme konusunda yapılan tanımlardan bazıları şunlardır:

-Sosyalleşme, başkalarıyla olan ilişkileri vasıtasıyla bireye, iyi-kötü, doğru-yanlış gibi toplumun yargı ölçütlerinin, diğer büyün değer ve normlarını toplumca kabul edebilir tutum ve alışkanlıkların, becerilerin iletilmesi sürecidir.
-Bireysel açıdan sosyalleşme, insanın hayvansal yönlerini bırakarak, insani değerler kazanması ve kişiliğini bulması sürecidir.
-İnsanın diğer insanlarla karşılıklı etkileşimi sonunda belli bir toplumun yapma, duyma ve düşünme biçimlerini öğrenmesini ve benimsemesini sağlayan süreçdir.
-Sosyalleşme, yapısında karmaşıklığı içeren, toplumsal açıdan başarılı bireylerin yetişme sürecidir.
Bazı sosyal bilimler açısından sosyalleşmenin tanımı şöyle yapılmıştır:
-Psikoloji açısından sosyalleşme, toplumda mevcut olan, kabul gören davranış kalıplarının toplumu oluşturan üyeler tarafından içselleştirilmesi ve benimsenmesidir.
-Sosyal Antropoloji açısından sosyalleşme, toplumda var olan kültürün insanlar tarafından öğrenilmesidir.
-Sosyoloji açısından sosyalleşme, bir kişinin bütün yaşamı boyunca toplumun sosyo-kültürel öğelerini öğrenmesi,içselleştirmesi,deneyimlerin ve anlamlı toplumsal kurumların(aile,okul gibi) etkisi altında kişilik yapısıyla bütünleştirmesi ve bu yolla da yaşamak zorunda olduğu toplumsal çevresine uyması sürecidir.Bu tanımda üç temel özellik açıklanmaya çalışılmaktadır.Bunlar, kültürün kazanılması, kültürün kişilikle bütünleşmesi ve sosyal çevreye uyumun sağlanmasıdır.
Bu tanımları dikkate alarak sosyalleşmeyi şu şekilde tanımlamak mümkündür.Sosyalleşme, insanın toplumsal yaşamda diğer insanlarla birlikte ortak bir yaşam sürdürebilmesi, toplumun, örf,adet,gelenek ve göreneklerine itaat etmesi, giyinme, yeme,içme, oynama, eğlenme ve çalışma açısından bazı temel yöntemleri kabul etmesi, toplumsal yaşamın kurallarına uyması ve kendisine verilecek rolleri sağlıklı bir şekilde yerine getirmesi sürecidir.

b. SOSYALLEŞMENİN GENEL NİTELİKLERİ


İnsanların topluma uygun birer fert olmalarını sağlayan sosyalleşmenin özelliklerini şu şekilde sıralamak mümkündür:

1.Sosyalleşme içinde dünyaya gelinen bir toplum için söz konusudur.İnsanlar içinde doğduğu toplumlarda sosyalleşmelerini tamamlarlar.

2.Sosyalleşme sayesinde insanlar toplumda geçerli olan değerleri, tutum ve davranış kalıplarını ve toplumsal düşünme tarzlarını öğrenirler.

3.İnsanların farklı kalıtım yapısı ve deneyimleri olduğu için birbirlerinden farklıdırlar.

4.Sosyalleşme insanların toplumsal yaşamın etkili ve önemli bir üyesi olmaları durumunu inceler.


c.SOSYALLEŞMENİN TEMEL FAKTÖRLERİ

Toplumsal yaşamda birliği, beraberliği, düzenliliği ve devamlılığı sağlamayı amaçlayan sosyalleşmenin temel fonksiyonlarını şöyle sıralayabiliriz.

1.Sosyalleşme toplumsal düzenin devamlılığını sağlamak için gerekli olan bilgi ve teknikleri toplum üyelerine planlı ve amaçlı olarak vermeye çalışır.Bir aktarımında bireyler arasında ayırım yapılmaz.

2.Sosyalleşme, toplumsal amaçların gerçekleştirilmesinde insanları motive eder.Sosyalleşme insanlara belli umutlar aşılar ve onların toplumda birtakım beklentiler içine girmelerini sağlar.

3.Sosyalleşme, insanlara belirli durumlar karşısında nasıl davranmaları gerektiğini öğretir.

4.Sosyalleşme bireysel ve toplumsal umut ve beklentileri dengeler.İnsanların beklentileri farklıdır.Buna rağmen sosyalleşme, insanların toplumsal yaşama uygun olarak beklentilerini gerçekleştirmelerini sağlar.

5.Sosyalleşme, insanların toplumda üstlenecekleri rolleri öğrenip benimsemelerini sağlar.

6.Sosyalleşme, insanların benliklerinin gelişmesini sağlar.Benlik, kişinin hem başkalarıyla paylaştığı hem de onu çevreden ve başkalarından farklılaştıran ayrıntıların bilincine varmasıdır.Dolayısıyla benlik, insanın diğer insanlarla ve dış evrenle ilişkileri sonucu oluşmaktadır.Buna göre sosyalleşme, çocuğun sadece kültürel özellikleri algılaması ve benimsemesini değil aynı zamanda benlik ve kişilik kazanmasını da sağlamaktadır.

d. SOSYALLEŞMEYİ SAĞLAYAN ARAÇLAR

Sosyalleşmenin temel amacı, toplumsal yaşamdır.İnsanlar doğduğu andan itibaren sosyalleşme süreci içine girerler.Bu sürecin sağlıklı devam etmesinde çeşitli ortam ve grupların rolü söz konusudur.Çünkü bu grup ve ortamlar insanları hem kendine göre hem de toplu yaşama uyum sağlayacak biçimde sosyalleştirir.
Toplumsal yaşam için insanların sosyalleşmelerini sağlayan bazı temel araçları şöyle sıralamak mümkündür:

(1) Aile

İnsanların sosyalleşmesinde ilk ve en etkili araç ailedir.

Çocukların ilk toplumsal ilişkileri, ailenin bir ferdi olarak gördükleri muamele doğrultusunda aile ortamında belirlenir.Aile,çocuğun ilk hayat derslerini aldığı yani tecrübeler kazandığı bir sosyal kurumdur.

(2) Arkadaş Grubu

Arkadaş grubu, aileden sonra çocuğun sosyalleşmesinde önemli etkilere sahiptir.Çocuk arkadaşları arasında,mücadele etmeyi, hakkını korumayı,paylaşmayı,başarıyı, sevilmeyi öğrenir.
Okul çağındaki arkadaş grupları, genellikle kurallar doğrultusunda nasıl hareket edileceği konusunda çocukları sosyalleştirir.Arkadaş grupları,boş zamanları değerlendirmede görünüm,cinsel yaşam gibi konularda insanların sosyalleşmelerine yardımcı olurlar.

(3) Okul

Çocukların her bakımdan sosyalleşmelerini sağlayan en önemli sosyal kurum okuldur.Okulda çocuklar kendi yaşıtları içinde yaşar, onlarla yaşamı ve çalışmayı paylaşır.

Okul daha resmi ve örgütlü bir sosyalleşme kurumudur.Okul insanlara yalnızca bilgi ve beceri kazandırmaz aynı zamanda toplu yaşamanın sorumluluklarını da öğretir.Okul çocuğun yaşamında bilmediği ve daha sonraki yaşamını kolaylaştıran bir çok şeyi öğretir.Özetle okul,sosyalleşmenin kalıplarını genelleştirir ve çocukların daha üst seviyelerdeki toplumsal problemlerle mücadele etmelerini kolaylaştırır.Aynı zamanda geçerli olan toplumsal değerleri benimsemelerine yardımcı olur.

(4)Kitle İletişim Araçları

Günümüz toplumlarında insanların sosyalleşmelerinde,aile, okul ve arkadaş grubu kadar kitle iletişim araçlarının da etkisi vardır.İnsanlar kitle iletişim araçları sayesinde iyi bir yaşam tarzı, dünyadaki diğer toplumlar, ülkenin sorunları, toplumsal sorumluluk ve vatandaşlık görevleri gibi konularda bilgi sahibi olurlar ve öğrendiklerine paralel olarak da davranış tarzları sergilerler.

e.SOSYALLEŞME SÜRECİ


Bir sosyal olgu olarak sosyalleşme süreci, bireyin doğuştan başlayarak toplum üyeliğine kabul edilmesine kadar geçen tüm evreleri kapsamaktadır.Sosyalleşme süreci ile fert toplumun sosyal merkezine doğru ilerler ve toplumun kabul ettiği bir kişi durumuna gelir.

Sosyalleşme sürecinin temel unsurlarından biri uyarılardır.Gerçekten çocuklar günlük yaşantılarında birçok şeyi 'yap','yapma' uyarıları sonucunda öğrenir.Sosyalleşme, insanın yaparak, deneyerek, yanılarak, karmaşık etkileşimler ve duygusal ilişkiler içinde tamamladığı bir sürecdir.

f.SOSYALLEŞME ÇEŞİTLERİ

Toplumda bazı insanların daha uyumlu, bazılarının ise daha uyumsuz davranışlar sergilediği bir gerçektir.Bunun nedeni sosyalleşme sürecinde geçirdiği evrelerle yakından ilişkilidir.Buna göre sosyalleşmeyi başarılı ve başarısız diye ikiye ayırmak mümkündür.

(1)Başarılı Sosyalleşme

Başarılı bir sosyalleşmeyi, bireyin yeni öğrendiği tutum ve davranışların daha önce öğrendiklerinden ayırt edilebilmesi, toplumsal normların ve bunlara uygun davrandığı veya davranmadığı zaman karşılaşabileceği ödül ya da cezaların bilincinde olması biçiminde tanımlamak mümkündür.Başarılı bir sosyalleşme istenilen tutum ve davranışlar engellendiği zaman oluşan bunalımlı durumdan bireyi başka yönlere kanalize ederek veya bundan kurtulmanın yol ve yöntemlerini öğreterek sağlıklı bir kişiliğin gelişmesine yardımcı olur.

(2) Başarısız Sosyalleşme

Kişisel veya çevresel faktörlerden dolayı bazı insanlar içinde doğdukları çevreye uyum sağlayamazlar.Böyle durumlarda insanlar, ya kendi içinde çelişen ya da toplumun değer ve normlarıyla çatışan davranış kalıpları geliştirirler.Bu duruma başarısız sosyalleşme denir.Kısaca başarısız sosyalleşme, bireyin sosyal hayatına veya kişiliğine etki eden kalıtım, fiziki çevre ve kültürel şartların biri ya da bir kaçının etkisi sonucu oluşan bir durumdur.

2. KÜLTÜR ÇEŞİTLERİ VE KÜLTÜREL SÜREÇLERİ

a. KÜLTÜR ÇEŞİTLERİ

Kültürel sınıflama yapılırken birçok farklı ölçütler alınmaktadır.Başka bir deyişle, sosyal bilimciler inceleme alanlarına göre kültürü farklı biçimlerde sınıflamaktadır.Tabii durum böyle olunca bu sosyal bilimcilerin sınıflamada temel aldıkları kıstaslar da farklı olabilmektedir.

(1) Maddi ve Manevi Kültür

Toplumda insanlar çoğu zaman kültür denilince, sadece o toplumun bilim, sanat, ahlak, din, hukuk, gelenek, görenek, ideoloji ve inançları gibi kültürel öğelerini anlamaktadır.Böyle bir anlayış yanlış olmamasına rağmen sadece eksiktir.Çünkü her toplumun kendine ait olan bu kültürel öğelerinin yanında bir de o kültürün maddi öğeleri de mevcuttur.Kültürü maddi ve manevi diye ikiye ayırmak mümkündür.

(a)Maddi Kültür

Maddi kültürün temelini, insanın tabiata karşı yaptığı her şey oluşturur.

(b)Manevi Kültür

Manevi kültürü, toplumların örf, adet, gelenek, görenek, ahlak kuralları,inanç ve ideolojileri oluşturur.

(2) Genel Kültür ve Alt Kültür

Bu ayrım kültürün yaygınlık derecesine göre yapılmıştır.Bu kıstasa göre kültürü,genel ve alt kültür olmak üzere iki gruba ayırmak mümkündür.

(a) Genel Kültür

Genel kültür,her toplumun sahip olduğu ve sadece kendine has olan özellikleri içerir.Belli bir toplumun paylaştığı ve benimsediği değerleri, inançları, davranış tarzları,yaptırım biçimleri, örf, adet, gelenek, görenekleri o toplumun genel kültürünü oluşturur.

(b) Alt Kültür

Toplumların genel kültürü büyük bir sistem olarak birçok alt kültürel sistemi bünyesinde barındırmaktadır.Alt kültür toplumun temel kültür unsurlarını paylaşan fakat bunun dışında kendini diğer gruplardan ayıran değer,norm ve yaşam biçimleri olan grupları kapsar.Alt kültür grup kültürünün genel kültürden farklı olduğu anlamına gelmektedir.

(3) Gerçek Kültür ve İdeal Kültür

Bu kültür sınıflaması, toplumda kültürel olarak belirlenen uyumsuzluk kriteri dikkate alınarak yapılmıştır.Buna göre kültürü gerçek ve ideal olmak üzere iki gruba ayırabiliriz.

(a)İdeal Kültür

İdeal kültür, toplumun birlik ve beraberliğini sağlayan norm ve değerlerin yalnızca kurallarda geçerli olmasıdır.

(b)Gerçek Kültür

Gerçek kültür, toplumu bir arada tutan norm ve değerlerin pratikteki,günlük yaşamdaki uygulanışı ya da bulunuş şeklidir.

İdeal ve gerçek kültür ayırımı, kültür içindeki bir farklılığı ifade etmektedir.

(4)Postfigurativ, Cofigurative ve Prefigurative Kültür

Bu kültür ayırımı, öğrenme zamanına göre yapılmıştır.Bu sınıflamaya göre üç çeşit kültür vardır.

(a) Postfigurativ Kültür

Bu kültür biçimi sonradan öğrenilen kültürdür.Yani insanların atalarından öğrendiği kültürdür.

Toplum üyeleri bu kültürü genellikle yavaş yavaş öğrenir.Daha çok ilkel toplumlarda geçerli olan bir kültürdür.

(b)Cofigurative Kültür

Cofigurative kültür, toplu yaşamda insanların birlikte olmaları sonucu öğrenilen bir kültür biçimidir.Bu kültür biçiminde temel nokta, yaşlıların yeni nesil için örnek bir davranış modelleri oluşturmalarıdır.

(b) Prefigurative Kültür

Bu kültür yaşlıların gençlerden öğrendiği kültür biçimidir.Yaşlıların, gençlerin yarattığı kültürel değerleri benimsemesi yani yeni ve eski kültürün birleşmesidir.

b.KÜLTÜREL SÜREÇLER

Kültürel süreçler, kültür gibi, sosyal antropolojinin kavramsal araç ve gereçleridir.Kültürel süreçler, kültürel olaylardan farklıdır.Kültürel süreçlerin önemli olanlarını şöyle sıralamak mümkündür.

(1) Kültürel Yayılma


Kültürel yayılma, kültür öğelerinin coğrafi açıdan yer değiştirerek bir toplumdan başka bir topluma geçme sürecidir.Kültürleri arasında ortak özellikleri olan ülkeler de kültürel yayılma daha kolay ve hızlı olur.

(2) Kültürleme

İnsanların kendi kültürlerinde etkinlik kazanması ve eğitim sürecinde karşılaştığı bilinçli veya bilinçsiz şartlandırmalar kültürleme olarak tanımlanır.Kültürleme hem eğitimi hem de öğretimi içermektedir.

(3) Kültürlenme

İnsanlar bağlı oldukları toplum veya grup içinde sosyalleşirler.İnsanların ilk sosyalleşmesini tamamladığı kültürden ayrılıp farklı kültürel ortama geçmeleri ve daha sonra bu yeni kültürel yapının özelliğini benimsemeleri kültürlenme olarak tanımlanır.
Kültürlenme sonucunda:

-İnsanların farklı kültürleri tanıması sonucunda kültürleri zenginleşir.
-İnsanlar hoşgörü sahibi olurlar.
-Farklı kültürlerde yetişenlere önyargı ile yaklaşmazlar.
-İnsanları ve olayları genel kültürel yapıya göre değerlendirirler.

(4) Kültür Şoku

Kültür şoku, bir kültürden başka bir kültüre geçişte bulunan bireylerin yeni kültüre uyum sağlamakta karşılaştıkları zorluklar, sıkıntılar, bunalımlar, gösterdikleri tepkilerdir.Kültür şoku, yeni olay ve olgunun insanlarda oluşturduğu psikolojik ve toplumsal şok, korku, heyecan ve panik durumudur.Kültür şoku, yabancı bir yerde tamamen yabancı bir kişi yaratır.Bunun temel nedeni, kültürel farklılıklardır.

(5) Kültürleşme

Kültürleşme, farklı kültürel yapıya sahip grupların devamlı ilişki ve etkileşimi sonucunda, gruplardan birisinin diğerinin kültürel değerlerini kabul etmesi, benimsemesi ve ortaya yeni bir kültürel yapının çıkması sürecidir.Kültürleşme süreci için en az iki farklı kültür ve bu kültürlerin aynı zamanda sürekli bir ilişki içinde olması gerekir.

Kültürleşmeyi, bir toplumun diğer bir toplumdan öğrendikleri veya insanın başka toplumlardan edindiği öğeler ve farklı toplumların karşılıklı olarak birbirinden etkilenmesi biçiminde tanımlamak mümkündür.

(6) Kültürel Asimilasyon

Bir toplumun kültürünün başka bir toplumun kültürünü zamanla kendine benzetmeye çalışması ve sonuçta tamamen kendine bağlı hale getirmesi kültürel asimilasyon olarak tanımlanır.

(7) Zorla Kültürleme

Bir toplumun kültürünün başka bir toplumun üyelerinin benimsedikleri kültürel değerleri zorla değiştirmeye çalışması sürecine zorla kültürleme denir.

(8) Kültürel Değişme

Bir toplumun kültürel yapısının yukarıda açıklamaya çalıştığımız herhangi bir süreç sonucunda kısmen veya tamamen değişmesi veya değişikliğe uğratılmasıdır.

4. KÜLTÜREL DEĞİŞME VE ÇEŞİTLERİ

Değişme insan topluluklarının temel bir niteliğidir. Çünkü yeryüzünde değişmeyen toplum yoktur.Ancak değişmenin hızı, yönü, çeşidi toplumdan topluma farklılıklar gösterir.Geleneksel özelliklerin yoğun olduğu toplumlarda değişme hızı, modern toplumlara göre daha yavaştır.

Değişme, planlı veya plansız bir şekilde herhangi bir sistemin, bir süreç ya da bir ortamın belli bir durumdan başka bir duruma geçirilmesine denir.

Kültür değişmesi, bir toplumun maddi ve manevi kültür öğelerinin bir şekilden başka bir şekle geçmesi, yapı ve önemlerinin başkalaşmasıdır.Teknolojik yenilikler, savaşlar ve göçler gibi kültürle ilgisi olmayan değişmeler, kültürel değişmeye yol açarlar.

a.KÜLTÜREL DEĞİŞMEYİ KOLAYLAŞTIRAN VE ZORLAŞTIRAN FAKTÖRLER

Toplumsal yaşamda kültürel değişmeyi hem kolaylaştıran hem zorlaştıran bazı temel faktörler mevcuttur.Bu faktörleri sıralamak kültürel değişmenin anlaşılmasını kolaylaştırır.

(1) Kültürel Değişmeyi Kolaylaştıran Faktörler

Kültürel değişmeyi kolaylaştıran faktörleri maddeler halinde şöyle sıralayabiliriz:

*Toplumun değer ve inançları ile çatışmayan yeni kültür unsurları toplumda kolayca benimsenir ve yayılır.
*Gelişmiş olan toplumda kültür değişmeleri daha kolay olur.
*Başka toplumlarla sıkı ve devamlı ilişki içinde olan toplumlarda kültür değişmeleri daha sık ve daha kolay olur.
*Toplumsal yaşamda çocuklar gençlere, gençler yaşlılara göre kültürel değişimler için daha uygun bir ortam oluştururlar.

(2) Kültürel Değişmeyi Zorlaştıran Faktörler

Toplumda bazı faktörler kültürel değişmeyi hızlandırırken bazıları da engelleyebilir.Kültürel değişmeyi engelleyen faktörleri maddeler halinde şöyle sıralayabiliriz:
*Kapalı toplumlar (yani başka toplumlarla teması olmayan toplumlar) kültürel değişmeyi güçleştirirler.
*Kültürel değişmeye elverişli bir ortamın olmaması.
*Kültür öğeleri arasındaki bağın kültürel değişmeyi engelleyecek kadar çok güçlü olması.
*Köklü alışkanlıklar ve gelenekler.
*Dogmatik inançlar.

b.KÜLTÜREL DEĞİŞME ÇEŞİTLERİ

Kültürel değişmeyi sosyal bilimciler, değişmenin oluş şekline göre iki gruba ayırmışlar.Birincisi, serbest kültür değişmeleri, ikincisi,zorunlu kültür değişmeleridir.
(1) Serbest Kültür Değişmeleri
Serbest kültür değişmesi, kültürün doğal değişmesi sonucu oluşur.Böyle bir değişimde insanlar, kültürün bazı öğelerini toplumsal yarar açısından değiştirmeyi uygun görürler.Serbest kültür değişmelerinin temel özelliği, kültürel değişmenin herhangi bir zorlama sonucu oluşmamasıdır.Ayrıca meydana gelen değişmenin toplumsal açıdan sağlıklı dengeli olmasıdır.
(2)Zorunlu Kültür Değişmeleri
Bu tür kültür değişmeleri, zora dayanan mekanik bir değiştirme süreci olarak değerlendirilir.Başka bir deyişle, birbirleriyle karşılaşan toplumlardan bir kısmının kültürünün diğerlerinin kültürünü baskı yoluyla değiştirmeye çalışması zorunlu kültür değişmeleri olarak adlandırılır.

5.İNSANI TANIMADA KÜLTÜRÜN ÖNEMİ

İnsanı tanımada kültürün önemi daha çok yönetimde ön plana çıkmaktadır.Çünkü her yönetici emrinde çalıştırdığı insanları tanımak zorundadır.İnsanların benimsedikleri maddi ve manevi kültür öğelerinin bilinmesi, onların emir kabul alanlarının tahmin edilmesinde büyük kolaylıklar sağlar.Günümüzde yöneticiler davranış bilimlerinden yaralanarak insanların kültürel özelliklerini belirleyip tanımaya başlamışlardır.

İnsanların davranışlarının sınırı, kültürel öğeler tarafından belirlenir.Çünkü insanlar doğumundan ölümüne kadar ait oldukları toplumun kültürel yapısının esiri durumundadırlar.İnsanlar amaçlarını, davranışlarını ve hatta bütün yaşamlarını kültürel öğelere göre belirlemektedirler.Buna göre insanları tanımanın birinci yolu; onların bağlı oldukları kültürel unsurları bilmektir. Kültürel unsurlar bilinince, insanları bağlı oldukları kurum ve kuruluşların hedefleri doğrultusunda harekete geçirmek kolaylaşır.


La-hey news
  • YORUM YAZIN
  • İÇERİĞİ YAZDIRIN
Ömür Çelikdönmez › IŞİD İran istihbaratının örgütü!
C. Abdulkadir Yusufoğlu › Ömrün bereketli işin hayır olsun uzun adam
Adil Gülmez › Aydın sorunu
Bekir Tank › Sırrı Sakık yanlış mı yaptı?
Oğuz Düzgün › Türkiye'nin küresel stratejisi ne olmalı?
Enver Gülşen › Televizyonda görünüyorum, öyleyse varım!
Ufuk Coşkun › Milli/yetçi ve farklılıkları dışlayan eğitim sisteminden vazgeçilmeli
YAZARLAR