Hangi Cumhuriyet?

                “Cumhuriyet” kelimesi bize Arapça “cumhur” kelimesinden geçmiştir. “Cumhur” toplu halde bulunan halk demektir. “Cumhurî” ise, cumhura, yani “millete, halka mahsus” “milletin malı” anlamlarına gelmektedir. Fransızca da “république” kelimesi, Latince de "şey" anlamına gelen "res" ve "kamu" alamına gelen "publica" kelimelerinden türetilmiştir.(1)

               O halde cumhuriyette temel vurgu halka yapılmaktadır. Arapça bir kelime olan cumhur toplumun özünü ifade eder. Aristo"nun tanımında üç tür yönetim vardır; tek kişinin yönetimi, azınlığın yönetimi ve çoğunluğun yönetimi. Rousseau, bu yönetim şekillerini demokrasi, aristokrasi ve monarşi şeklinde sıralamıştır. Eğer yönetim belli bir azınlığın(aristokrat kesim) elinde ise yönetilen yurttaşlarla yönetenler arasında bir sınıf ayrımı oluşur. Eğer yönetim bir kişinin elindeyse(mutlak güç) otoriter bir yapı vardır ve egemenlik sadece bir kişinin elindedir. Ancak yönetilen ve yönetenler arasında bir sınıf ayrımı yoksa çok fazla fikrin bir arada yaşandığı bir yapı mevcutsa ve yönetim veraset değil seçim yoluyla devredilebiliyorsa işte bu demokrasidir.

               Hukuki olarak monarşi olmayan devlet cumhuriyettir, cumhuriyet olmayan bir devlette de monarşidir. Ancak bu tanım hukuki bir tanım olarak kalmaktadır. Sosyoloji de ise; vatandaşların ortak özelliklere sahip olduğu, adil bir yapının sağlandığı, yönetimin ırsi(héréditaire) olmadığı ve demokrasinin “doğrudan demokrasi” olduğu sistemin ismi cumhuriyettir. Bir monarşi mutlak ve despotik olabileceği gibi bir cumhuriyette de mutlak ve despotik olabilir. Örneğin;  İran ve Irak birer anti-demokratik cumhuriyettir. Bunun tam terside mevcuttur. Hollanda, İsviçre, İngiltere gibi demokrasinin beşiği sayılan ülkeler de krallıkla yönetildikleri için hukuki olarak monarşidir sayılmaktadırlar.

              Demek ki demokrasi ile cumhuriyet"in biyolojik bir bağlantısı yoktur. Her cumhuriyet aynı zamanda demokratik sayılamaz. Yemen de bir cumhuriyettir. Ancak Yemen"e bir göz atıldığında hiçte yönetimin "halka ait" "res" "publica" yani egemenliğin "kamunun elinde" olduğu söylenemez.

              Cumhuriyet asla, "halk için halka rağmen" anlayışının ismi olamaz. Halk adına halkı sömürmek, cumhuriyet"in gölgesinde elbette daha kolaydır. Daha özgür bir ülke, daha müreffeh bir dünya istiyorsak elbette amacımız cumhur olmalıdır.

              Cumhuriyet, insanların dini inançlarına, yaşayış biçimlerine, şahşi görüşlerine karışmaz. Cumhuriyet, toplumun temel menfaatlerini gözetir. Her fikri bünyesinde barındırır ve onlara yaşama hakkı verir. Cumhuriyet kişileri sınıflara ve kategorilere ayırmaz. İşte Osmanlı"nın sırrı burada yatmaktadır. Ey oğul artık beysin! Diye hepimizin vicdanlarında her asır tekrar edilen bu ses “insanı yaşat ki devlet yaşasın” haykırışı ile yüreğimizin derinliklerinde yatmaktadır. Ama üzülerek ifade etmek istiyorum ki hala cumhuriyeti benimseyememiş, hala “cumhurun cumhuriyeti” olamamış bir ülkede yaşamaktayız. “Milleti için yaşayan bir devlet” yok, “millete rağmen yaşatılmaya çalışılan bir devlet” var bizim ülkemizde. Böyle olduğu içinde doğal olarak cumhura aidiyetlik veren bir yönetim asla oluşturulamamış ve oluşturulamaz da.

               Cumhuriyeti sevmek, gösteriler düzenlemek, bando takımlarıyla yürüyüş yapmak, balolar tertip etmek, her yeri bayraklarla süslemek değildir. Cumhuriyeti sevmek, cumhuru sevmektir. Cumhuriyeti bize emanet eden zihniyeti evlatlarımıza öğretmek, bayrağın rengini değil, şeklini değil, bayrağın ifade ettiği manayı sevmek o manayı kucaklamak demektir.

              Cumhuriyeti sevmek, cumhuru oluşturanları ezmek, sömürmek, onların haklarını ve mukaddes değerlerini çiğnemek değildir. Aksine onların menfaatlerini korumak ve gözetmek, onların “yurtta sulh cihan da sulh ilkesinden yola çıkarak” barış ve huzur içerisinde yaşamalarını sağlamaktır. Eğer böyle bir cumhuriyet sevgisi yoksa o zaman “cumhuru olmayan bir cumhuriyeti” sevmiş olursunuz.

         Ve siz aslında kendi teokratik sisteminizde “azınlığın cumhura tahakkümünü kutlamış oluyorsunuz” cumhuriyeti asla… 

   Halil KURBETOĞLU

                                                                                              H.kurbetoglu@gmail.com

Dipnotlar;

1-(PONTIER, 1992: 239; QUERMONNE, 1992: 923).