İnsanlık akıp gidiyor.
Ara sıra kendi kendime sorarım:
Asırlarla birlikte insanoğlunun duyguları da değişir mi?
Soruma antik şiirlerde cevap ararım...
İsa'dan önce 87 yılında zengin bir ailenin çocuğu olarak doğan ve 33 yaşında ölen Veronalı Catullus imdadıma koşar...
'Bin öpücük ver bana, sonra yüz,
sonra bin daha, sonra bir yüz,
hiç durmadan bin öpücük daha ver,
ardından bir yüz daha...'
* * *
Catullus orada da durmaz:
'sonra, binlerce öpücük olunca
öyle karışsın ki hepsi hesabı şaşıralım
kem gözlerin değmesin diye nazarı
öpüşlerimizin bu kadar çok olduğunu öğrenince.'
* * *
Şiirlerle yetinmem...
Gene sorarım:
'İnsanoğlunun duyguları değişir mi?'
Geçen hafta...
Bu soruma çok daha net bir cevap geldi...
Hem de iki bin yüz sene öncesinden...
Ama cevabın geldiği yer yakındı: Denizli.
* * *
Denizli'ye beş kilometre uzaklıkta Laodikya...
M.Ö. 1.ci yüzyılda gelişen yörenin en büyük şehri.
Romalılar burada çok önemli eserler bırakmışlar.
En büyük ticaret merkezi burası olduğu için en güzel kumaşlar, dokumacılık buralarda yapılmış.
Stadyum, tiyatro...
Ve İncil'de adı geçen yedi kiliseden biri de burada...
* * *
O zaman, sorularıma cevabın oralarda olduğundan haberdar değildim...
Sonra oralardan yangın haberleri geldi...
'Laodikya antik kentinin yüzde 70'inden fazlası zarar gördü.
Mimari bloklar, mermer bloklar çok büyük zararlar aldı...
Hatta...
Kuzey ve Batı tiyatrosu tamamen yandı...'
Sorumun cevabı orada olsa bile tamamen yanmıştır diye de düşündüğüm oldu...
Doğrusu umudum yoktu...
* * *
Sonra...
Laodikya Kazı Çalışmaları Heyeti Başkanı Prof. Dr. Celal Şimşek, Laodikya'daki kazı çalışmalarında altıncı yıla girildiğini belirttiğinde...
Bir şey daha söyledi:
Antik kentin değişik alanlarında çalışmalarını sürdürüyorlardı ama...
Bunlar arasında en yoğun faaliyet nekropol denilen mezarlık alanında idi...
Yapılan kazılarda, M.Ö. 4. yüzyıl ve M.S. 7. yüzyılı kapsayan bin yüz yıllık zaman dilimi içindeki ölü gömme adetleri...
Vasiyet kültürü...
O dönemdeki insanların sosyo-ekonomik yapıları ve inançları ortaya çıkıyordu.
Peki ya duygular?
Peki ya benim sorum?
* * *
Meğer sorumun cevabı uzun açıklamanın hemen ardındaymış:
'Kiremit çatma mezarlar, örgü tekne, tuğla çatma ya da kiremit çatma mezarlar, tolozlu mezarlar ve avlulu mezar komplekslerini ortaya çıkardık.
Özellikle yaklaşık iki bin yüz yıllık olduğunu tespit ettiğimiz mezarda karı-kocanın birlikte gömüldüğünü gördük.'
Doğrusu iskeletleri ben de gördüm...
Meğer...
Ayrı zamanlarda öldüğü belirlenen çift, vasiyet üzerine birlikte gömülmüş.
İki bin yüz yıllık bu aşkın kalıntılarını bulmak sadece kazı ekibini değil, beni de çok heyecanlandırdı.
Laodikya'nın bizlere ulaşan iki bin yüz yıllık vasiyetli aşkı...
Geçen haftanın en unutamadığım, en etkili olayıydı...
* * *
Tabii bu arada...
Her şeyin, Paris'in sihirli elmayı Afrodite'e vermesiyle başladığını...
Afrodite'in elma karşılığında Paris'e dünyanın en güzel kadınının sevgisini vaat etmesini...
Paris'in güzeller güzeli Helene ile karşılaşmasını ve elmayı alamayan Hera ile Athena'nın yüreklerindeki öfkenin kine dönüşmesini...
Troya'yı alevler içinde bırakacak bir savaşı başlatmalarını...
Kısacası, Homeros'un 2 bin 700 yıllık ölümsüz destanı İlyada'yı kimse bana hatırlatmasın...
O da soruma cevaptı.
* * *
Ama hiç biri Laodikya'daki cevap kadar etkili ve yakıcı olamadı...
Erkeğin kadına fısıldadığı şiiri duyar gibiydim:
'Bin öpücük ver bana, sonra yüz,
sonra bin daha, sonra bir yüz,
hiç durmadan bin öpücük daha ver,
ardından bir yüz daha...'
* * *
İnsanoğlunun duyguları değişir mi?
Değişmez...
Laodikya'daki mezar buna şahittir...
Star
