Sonda söylenecek sözü daha başta söylemek gerekirse İslam dünyasında durum hiçte iç açıcı gözükmemektedir. Fas'tan Endonezya'ya, Kırım'dan Güney Afrika'ya kadar İslam coğrafyası incelendiğinde büyük sorunlar gözlenmektedir.

SİYASİ DURUM: Müslümanların çoğunlukta oldukları ülkelerde yöneticilerle halklar arasında büyük uyumsuzluklar yaşanmakta; devlet-millet çatışması devam etmektedir. Halkları ve halklarının tüm İslami değerleri ile kavgalı rejimler desteklerini dışardan, batılı devletlerden almakta, kurulan modern ordular vasıtası ile diktatörlüklerini devam etmektedirler. Milyarlarca dolarlık silah alımları ile donatılan modern ordular dış düşmana karşı değil; iç düşmana, kendi halklarına karşı konuşlandırılmışlardır. Bu anlamı ile ordular “rejim” ordularıdır ve hiç biri dışarıda kayda değer bir savaşı kazanmamıştır. Sistem çoğu yerde aynıdır. Bir avuç azınlığın kontrolündeki askeri ve sivil bürokrasi ülkenin sahibidir.

Böyle bir ortamda her türlü İslami faaliyet baskı ve takip altındadır. Tüm demokratik kanallar kapalı olduğu için İslami hareketlerin önünde fazla bir seçenek kalmamaktadır.

Ülke yönetimine katılma ve kamusal alanda var olma iddiasında olanlar yeraltına çekilmekte;  bunu yapmamak isteyenler ise sadece irşad ve ıslah yoluna yönelmektedirler. Sadece irşad ve ıslah yolunu seçen hareketler de bir süre sonra rahat bırakılmamakta, rejimlerin hoşuna gitmeyen İslami öğretilerin anlatılması engellenmekte veya öğretilerin rejim çıkarı doğrultusunda çarpıtılması istenmektedir. Bu işbirliğine razı olmayanlara ise hayat zindan edilmektedir.

Türkiye gibi demokratik kanalların göreceli olarak açık olduğu ülkelerde ise “Aç, kapa” yolu izlenmekte, yaklaşık olarak her on yılda bir rejim rektefe edilmektedir.

Baskı ve imha yönetimleri İslam dünyasının kimyasını bozmuştur. Bu yöntemlerle İslam doğal hayatın dışına itilerek “terörize” edilmektedir. ABD'deki 11 Eylül olayı ile Ortadoğulu eşittir Müslüman; Müslüman eşittir terörist anlayışı tüm insanlığın hafızasına kazınmak istenmekte;

Müslümanların modern dünyaya alternatif olarak, insan toplum ve hayatı topyekûn kuşatacak şehirli bir İslami paradigmayı ve modeli oluşturmaları ise istenmemektedir.

İran İslam cumhuriyeti de bu anlamda başarılı olamamış, rejimi koruma politikaları ümmeti kucaklayacak entelektüel çalışmaların önüne geçmiştir.

EKONOMİK DURUM: ekonomik durumda tam bir felaket arz etmektedir. İslam ülkelerinin tüm yeraltı ve yer üstü kaynakları talan edilmektedir. Hiçbir Arap ülkesinde yüz miyarlarca dolarlık petrol gelirine rağmen doğru dürüst bir yatırım ve sanayi bulunmamaktadır. Sonradan görme, “burunları kaf dağında ” Arap emirleri kumda oynayan çocuklar misali ha bire çöle gökdelenler ve Disney-Land'ler dikmektedir. 52 İslam ülkesinin toplam ihracatı 800 milyon dolarken sadece Almanya'nın ihracatı 900 milyon dolardır. 52 ülkenin 800 milyon dolarlık ihracatının yarısından fazlası ise doğrudan petrol satışıdır.

SOSYAL DURUM: Tüm İslam dünyasında çok hızlı bir şehirleşme ve buna bağlı olarak büyük sorunlar yaşanmaktadır. Nüfusun yarısından fazlası yirmi yaşın altındadır. Kahire, Tahran, Bağdat, İstanbul gibi şehirlerin varoşları eğitimsiz ve işsiz, ne köylü ne şehirli olan yığınlarla doludur. Çarpık kentleşme, eğitim ve sağlık sorunları çözülememektedir.

Toplum geleneksel İslami değerleri ile batılı hayat tarzı arasında büyük bir travma yaşamakta; toplumun bir kesimi batılı hayat tarzının sadece tüketime dayalı kısmını taklit ederek lümpenleşirken önemli bir kesimi İslami değerlere sığınmaktadır.

Bu sığınma doğal bir mecrada şehirli bir İslami anlayışa evrilememekte toplumda öfke birikmekte veya bir komprador gibi yaşayan ancak şeklen Müslüman olan arabesk tipler ortaya çıkmaktadır. Kendini inkâr ve tam teslim, lümpenleşme, öfkeye dayalı tepkisellik ve terör ile arabesklik aynı zeminden beslenen dört ayrı tipoloji olarak öne çıkmaktadır.

Tüm bu olumsuzluklara ilaveten etnik ve mezhebi anlaşmazlılar da artarak devam etmekte, çatışma derinleşmektedir.

Yirmi birinci yüzyılın ilk çeyreğinde İslam dünyası bir düdüklü tencereye benzemektedir. Tencerenin altındaki yüksek ateş daha da artırılmakta sürekli olarak buhar birikmektedir. İşlerin normale dönmesi için öncelikle baskıcı dikta rejimlerin demokratikleşmesi, devlet-millet çatışmasının sona ermesi gerekmektedir.

Bu ise hayli zor ancak mutlaka başarılması gereken bir yoldur ve başlı başına başka bir yazının konusudur.